मनोभिस्ते मनुष्येन्द्र युद्धं योधाः प्रचक्रिरे ।' पुनराहूय तेऽन्योन्यं शरीरैरपि चक्रिरे
मनाने निर्धार करून, राजाधिराज, त्या योद्ध्यांनी युद्ध सुरू केले; एकमेकांना पुन्हा पुन्हा आव्हान देत शरीरानेही भिडले.
ततः प्रववृते युद्धं घोररूपं भयावहम् । तावकानां परेषां च निघ्नतामितरेतरम्
मग तुझ्या आणि शत्रूंच्या सैन्यांनी एकमेकांवर तुटून पडत, भयंकर आणि भीतीदायक युद्ध सुरू झाले.
नाराचा निशिताः सङ्ख्ये संपतन्ति स्म भारत । व्यात्तानना भयकरा उरगा इव सङ्घशः
तीक्ष्ण बाण रणभूमीत उडू लागले, त्यांची तोंडे उघडी आणि भीतीदायक, जणू सापांचे झुंडच.
निष्पेतुर्विमलाः शक्त्यस्तैलधौताः सुतेजनाः । अम्बुदेभ्यो यथा राजन्भ्राजमानाः शतह्रदाः
तेल लावलेल्या, चमकदार आणि टोकदार भाले जणू आकाशातून चमचमणाऱ्या नद्यासारखे खाली पडू लागले.
गदाश्च विमलैः पट्टैः पिनद्धाः स्वर्णभूषिताः। पतन्त्यस्तत्र दृस्यन्ते गिरिशृङ्गोपमाः शुभाः
शुद्ध वस्त्रांनी बांधलेल्या, सोन्याने मढवलेल्या गदा, डोंगरशिखरांसारख्या तेजस्वी, तेथे पडताना दिसत होत्या.
निस्त्रिंशाश्च व्यदृश्यन्त विमलाम्बरसन्निभाः । आर्षभाणि च चर्माणि शतचन्द्राणि भारतत
तेथे स्वच्छ आकाशासारखी तलवारी आणि शंभर चंद्रांसारख्या चामड्याच्या ढाली, राजन, दिसत होत्या.
अशोभन्त रणे राजन्पात्यमानानि सर्वशः । तेऽन्योन्यं समरे सेने युध्यमाने नराधिप
त्या रणभूमीत सर्वत्र पडताना चमकत होत्या, आणि सैन्ये एकमेकांशी लढत होती, राजन.
अशोभेतां यथा देवदैत्यसेने समुद्यते। अभ्यद्रवन्त समरे तेऽन्योन्यं वै समन्ततः
त्या सैन्यांची चमक जणू देव आणि दैत्यांच्या सैन्यांसारखी वाटत होती; ते सर्व बाजूंनी एकमेकांवर तुटून पडले.
रथास्तु रथिभिस्तूर्णं प्रेषिताः परमाहवे। युगैर्युगानि संश्लिष्य युयुधुः पार्थिवर्षभाः
रथांचे सारथ्य करणारे वीर, मोठ्या युद्धात जलद वेगाने रथ चालवत होते. ते राजे एकमेकांचे जुवे जोडून भिडले आणि पराक्रमी राजांनी परस्परांशी घनघोर युद्ध केले.
दन्तिनां युध्यमानानां संघर्षात्पावकोऽभवत् । दन्तेषु भरतश्रेष्ठ सधूमः सर्वतो दिशम्
गजांच्या लढाईत त्यांच्या सोंडांमध्ये जबरदस्त धडक झाली आणि त्या ठिकाणी धूरासह जणू अग्नीच प्रकट झाला, जो सर्व दिशांना पसरला.
प्रासैरभिहताः केचिद्गजयोधाः समन्ततः । पतमानाः स्म दृश्यन्ते गिरिशृङ्गान्नगा इव
काही गजयोद्धे सर्व बाजूंनी भाल्यांनी घायाळ झाले आणि ते डोंगराच्या शिखरावरून झाडे कोसळावीत तसे खाली पडताना दिसले.
पादाताश्चाप्यदृश्यन्त निघ्नन्तोऽथ परस्परम् । चित्ररूपधराः शूरा नखरप्रासयोधिनः
पायदळही एकमेकांना ठार करताना दिसले. ते विविध वेशातील, शूर, नख्यांनी आणि भाल्यांनी लढणारे होते.
अन्योन्यं ते समासाद्य कुरुपाण्डवसैनिकाः । अस्त्रैर्नानाविधैर्घोरै रणे निन्युर्यमक्षयम्
कौरव आणि पांडव सैन्याने एकमेकांना भिडून, भयानक आणि विविध अस्त्रांनी युद्धात अनेकांना यमाच्या घरात पाठवले.
ततः शान्तनवो भीष्मो रथघोषेण नादयन् । अभ्यागमद्रणे पार्थान्धनुःशब्देन मोहयन्
मग शांतनूंचा पुत्र भीष्म रथाचा गजर करत युद्धात पुढे गेला आणि धनुष्याच्या आवाजाने पांडवांना गोंधळात टाकले.
पाण्डवानां रथाश्चापि नदन्तो भैरवं स्वनम् । अभ्यद्रवन्त संयत्ता धृष्टद्युम्नपुरोगमाः
पांडवांच्या रथांनीही भीषण आवाज करत, धृष्टद्युम्नाच्या पुढाकाराने, युद्धात झेप घेतली.
ततः प्रववृते युद्धं तव तेषां च भारत। नराश्वरथनागानां व्यतिषक्तं परस्परम्
मग, हे भारत, तुझ्या आणि त्यांच्या सैन्यात घनघोर युद्ध सुरू झाले. माणसे, घोडे, रथ आणि हत्ती एकमेकांत गुंतले.
भीष्मं तु समरे क्रुद्धं प्रतपन्तं समन्ततः। न शेकुः पाण्डवा द्रष्टुं तपन्तमिव भास्करम्
पण युद्धात सर्वत्र संतापलेला आणि जणू सूर्यासारखा प्रखर तेजस्वी असलेला भीष्म, पांडवांना पाहवत नव्हता.
ततः सर्वाणि सैन्यानि धर्मपुत्रस्य शासनात्। अभ्यद्रवन्त गाङ्गेयं मर्दयन्तं शितैः शरैः
मग धर्मपुत्राच्या आज्ञेने सर्व सैन्यांनी गंगेपुत्र भीष्मावर झडप घातली, जो त्यांना तीक्ष्ण बाणांनी चिरडत होता.
स तु भीष्मो रणश्लाघी तोमकान्सहसृज्जयान् । पाञ्चालांश्च महेष्वासान्पातयामास सायकैः
भीष्माने, युद्धात गर्वाने, तोमक आणि जय नावाची अस्त्रे सोडली आणि पांडव व पंचाळांच्या महान धनुर्धरांना बाणांनी खाली पाडले.
ते वध्यमाना भीष्मेण पाञ्चालाः पाण्डवैः सह। भीष्ममेवाभ्ययुस्तूर्णं त्यक्त्वा मृत्युकृतं भयम्
भीष्माकडून मार खात असताना, पंचाळ आणि पांडवांनी मृत्यूची भीती टाकून, जलद भीष्माकडे धाव घेतली.
स तेषां रथिनां वीरो भीष्मः शान्तनवो युधि । चिच्छेद सहसा राजन्बाहूनथ शिरांसि च
मग तुझ्या वडिलांनी, शांतनुपुत्र भीष्माने, त्या रथी वीरांचे हात आणि डोकी अचानक छाटून टाकली, हे राजन.
विरथान्रथिनश्चक्रे पिता देवव्रतस्तव। पतितान्युत्तमाङ्गानि हयेभ्यो हयसादिनाम्
तुझ्या वडिल देवव्रताने अनेक रथी रथाविना केले; घोडेस्वारांच्या डोक्यांचे तुकडे घोड्यांवरून खाली पडले.
निर्मनुष्यांश्च मातङ्गाञ्शयानान्पर्वतोपमान् । अपश्याम महाराज भीष्मास्त्रेण प्रमाथितान्
आम्ही पाहिले की पर्वतासारखे मोठे हत्ती, माणसे नसलेले, भीष्माच्या अस्त्रांनी खाली पडलेले होते, हे महराज.
न तत्रासीत्पुमान्कश्चित्पाण्डवानां विशांपते। अन्यत्र रथिनां श्रेष्ठद्भीमसेनान्महाबलात्
पांडवांमध्ये, हे राजाधिराज, फक्त महान बळाचा भीमसेन, श्रेष्ठ रथी, उरला होता; बाकी कोणीही तिथे नव्हता.
स हि भीष्मं समासाद्य छादयामास सायकैः । ततो निष्टानको घोरो भीष्मभीमसमागमे
तो भीमसेन भीष्माला भिडला आणि त्याच्यावर बाणांचा वर्षाव केला. मग भीष्म आणि भीम यांच्या भेटीला भयंकर नगाऱ्यांचा आवाज झाला.
बभूव सर्वसैन्यानां घोररूपो भयानकः । तथैव पाण्डवा हृष्टाः सिंहनादमथानदन्
सर्व सैन्यांमध्ये भीतीदायक आणि भयंकर दृश्य निर्माण झाले; त्याच वेळी पांडव आनंदित होऊन सिंहासारखे गर्जले.
ततो दुर्योधनो राजा सोदर्यैः परिवारितः। भीष्मं जुगोप समरे वर्तमाने जनक्षये
तेव्हा राजा दुर्योधन आपल्या सख्ख्या भावंडांनी वेढलेला असताना, रणभूमीत लोकांचा संहार चालू असताना, भीष्माचं रक्षण करू लागला.
भीमस्तु सारथिं हत्वा भीष्मस्य रथिनां वरः। प्रद्रुताश्वे रथे तस्मिन्द्रवमाणे समन्ततः
पण भीम, रथींत श्रेष्ठ, भीष्माचा सारथी मारून, त्या रथाचे घोडे सर्व दिशांना पळू लागले तेव्हा तो रथ चालवू लागला.
सुनाभस्य शरेणाशु शिरश्चिच्छेद भारत । क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन स हतो न्यपतद्भुवि
भारत, त्याने एक धारदार आणि वेगवान बाण सोडून सुनाभाचं डोकं छाटलं आणि तो रणांगणात मृत्युमुखी पडला.
हते तस्मिन्महाराज तव पुत्रे महारथे । नामृष्यन्त रणे शूराः सोदराः सप्त संयुगे
राजा, तुझा तो पराक्रमी पुत्र रणात मारला गेला तेव्हा त्याचे सात धाडसी सख्खे भाऊ ते सहन करू शकले नाहीत.