एकीभूताः सुसंयत्ताः कौरवाणां महाचमूम् । व्यूहाय विदधू राजन्पाण्डवान्प्रतिदंशितान्
हे सर्वजण एकत्र येऊन, तयारीनिशी, कौरवांची मोठी सेना पांडवांना रोखण्यासाठी सज्ज केली.
कूर्मव्यूहं ततः कृत्वा पिता तव विशांपते । सागरप्रतिमं घोरं वाहनोर्मितरङ्गिणम्
मग तुझ्या वडिलांनी, राजाधिराज, सैन्याला कूर्मव्यूहात उभं केलं, जे समुद्रासारखं विशाल आणि भयंकर होतं, आणि त्यात रथ-हत्तींच्या लाटा उसळत होत्या.
अग्रतः सर्वसैन्यानां भीष्मः शान्तनवो ययौ । मालवैर्दाक्षिणात्यैश्च आवन्त्यैश्च समन्वितः
सर्व सैन्याच्या पुढे शांतनूंचा पुत्र भीष्म गेला, त्याच्यासोबत मालव, दक्षिणात्य आणि अवंतीचे सैनिक होते.
ततोऽनन्तरमेवासीद्भारद्वाजः प्रतापवान । पुलिन्दैः पारदैश्चैव तथा क्षुद्रकमालवैः
भीष्मानंतर लगेचच पराक्रमी भारद्वाज, पुलिंद, पारद, क्षुद्रक आणि मालव सैनिकांसह पुढे गेला.
द्रोणादनन्तरं यत्तो भगदत्तः प्रतापवान् । मगधैश्च कलिङ्गैश्च पिशाचैश्च विशांपते
द्रोणानंतर पराक्रमी भगदत्त, मगध, कलिंग आणि पिशाच्च सैनिकांसह, राजाधिराज, पुढे गेला.
प्राग्ज्योतिषादनु नृपः कौसल्योऽथ बृहद्बलः । मेकलैः कुरुविन्दैश्च त्रैपुरैश्च समन्विताः
प्राग्ज्योतिषाचा राजा गेल्यावर, कौसल्यांचा राजा बृहद्बल, मेकल, कुरुविंद आणि त्रिपुराचे सैनिक घेऊन पुढे गेला.
बृहद्बलादनु नृपस्त्रिगर्तः प्रस्थलाधिपः। काम्भोजैर्बहुभिः सार्धं यवनैश्च सहस्रशः
बृहद्बलानंतर त्रिगर्तांचा राजा, प्रस्थलाचा स्वामी, असंख्य कंबोज आणि हजारो यवन सैनिकांसह पुढे गेला.
द्रौणिस्तु रभसः शूरस्त्रैगर्तादनु भारत। प्रययौ सिंहनादेन नादयानो धरातलम्
मग द्रोणपुत्र अश्वत्थामा, त्रिगर्तांच्या बाजूने, सिंहासारखा गर्जत पृथ्वीवर पुढे गेला.
तथा सर्वेण सैन्येन राजा दुर्योधनस्तदा। द्रौणेरनन्तरं प्रायात्सोदर्यैः परिवारितः
त्याचप्रमाणे, द्रोणपुत्रानंतर राजा दुर्योधन आपली संपूर्ण सेना घेऊन, भावंडांनी वेढलेला, पुढे गेला.
दुर्योधनादनु ततः कृपः शारद्वतो ययौ। एवमेष महाव्यूहः प्रययौ सागरोपमः
दुर्योधनानंतर शारद्वतपुत्र कृप पुढे गेला; अशा प्रकारे, समुद्रासारखी ही महान व्यूह सेना पुढे सरकली.
रेजुस्तत्र पताकाश्च श्वेतच्छत्राणि भारत । अङ्गदान्यत्र चित्राणि महार्हाणि धनूंषि च
तेथे झेंडे चमकत होते, पांढऱ्या छत्रांनी शोभा आली होती, सुंदर कड्या आणि मौल्यवान धनुष्ये तळपत होती.
तं तु दृष्ट्वा महाव्यूहं तावकानां महारथः । युधिष्ठिरोऽब्रवीत्तूर्णं पार्षतं पृतनापतिम्
तो भव्य व्यूह पाहून, युधिष्ठिराने लवकरच पृषतपुत्र सेनापतीला बोलावले.
पश्य व्यूहं महेष्वास निर्मितं सागरोपमम् । प्रतिव्यूहं रणे शूर कुरु क्षिप्रं महारथ
पहा, हे मोठ्या धनुष्यबाणधारी, समुद्रासारखा हा व्यूह उभारला आहे; तूही रणभूमीत पटकन त्याला तोड देणारा व्यूह तयार कर.
ततः स पार्षतः क्रूरो व्यूहं चक्रे सुदारुणम् । श्रृङ्गाटकं महाराज परव्यूहविनाशनम्
मग त्या कठोर पृषतपुत्राने, राजन, शत्रूंच्या व्यूहाचा नाश करणारा, अत्यंत भयंकर शृंगाटक व्यूह उभारला.
श्रृङ्गाभ्यां भीमसेनश्च सात्यकिश्च महारथः । रथैरनेकसाहस्रैस्तथा हयपदातिभिः
त्या व्यूहाच्या दोन टोकांना भीमसेन आणि सात्यकी, हजारो रथ, घोडेस्वार आणि पायदळांसह उभे होते.
नाभावभून्नरश्रेष्ठः श्वेताश्वः कृष्णसारथिः । मध्ये युधिष्ठिरो राजा माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ
मध्यभागी पांढऱ्या घोड्यांचा रथ आणि कृष्ण सारथी असलेला पराक्रमी योद्धा, राजा युधिष्ठिर आणि माद्रीचे दोन पांडव पुत्र उभे होते.
अथेतरे महेष्वासाः सहसैन्या नराधिपाः । व्यूहं तं पूरयामासुर्व्यूहशास्त्रविशारदाः
इतर मोठे धनुर्धारी, आपल्या सैन्यांसह, व्यूहशास्त्रात निपुण असलेले, त्या व्यूहात जागा भरू लागले.
एवमेतं महाव्यूहं व्यूह्य भारत पाण्डवाः । अतिष्ठन्समरे शूरा योद्धुकामा जयैषिणः
अशा प्रकारे पांडवांनी तो विशाल व्यूह उभारला आणि रणभूमीत विजयाच्या इच्छेने, लढण्यासाठी सज्ज झाले.
भेरीशब्दैश्च विमलैर्विमिश्रैः शङ्खनिःस्वनैः । क्ष्वेडितास्फोटितोत्क्रुष्टैर्नादिताः सर्वतो दिशः
शुद्ध नगाऱ्यांचा गजर, शंखांचा आवाज, घोड्यांचे हिणहिणणे, शस्त्रांचे आपटणे आणि रणगर्जना—यांनी सर्व दिशांना नाद भरला.
ततः शूराः समासाद्य समरे ते परस्परम। नेत्रैरनिमिषै राजन्नवैक्षन्त परस्परम्
मग त्या शूरवीरांनी एकमेकांना रणभूमीत भेटले आणि राजन, एकमेकांकडे न विसावता डोळे लावून पाहू लागले.
मनोभिस्ते मनुष्येन्द्र युद्धं योधाः प्रचक्रिरे ।' पुनराहूय तेऽन्योन्यं शरीरैरपि चक्रिरे
मनाने निर्धार करून, राजाधिराज, त्या योद्ध्यांनी युद्ध सुरू केले; एकमेकांना पुन्हा पुन्हा आव्हान देत शरीरानेही भिडले.
ततः प्रववृते युद्धं घोररूपं भयावहम् । तावकानां परेषां च निघ्नतामितरेतरम्
मग तुझ्या आणि शत्रूंच्या सैन्यांनी एकमेकांवर तुटून पडत, भयंकर आणि भीतीदायक युद्ध सुरू झाले.
नाराचा निशिताः सङ्ख्ये संपतन्ति स्म भारत । व्यात्तानना भयकरा उरगा इव सङ्घशः
तीक्ष्ण बाण रणभूमीत उडू लागले, त्यांची तोंडे उघडी आणि भीतीदायक, जणू सापांचे झुंडच.
निष्पेतुर्विमलाः शक्त्यस्तैलधौताः सुतेजनाः । अम्बुदेभ्यो यथा राजन्भ्राजमानाः शतह्रदाः
तेल लावलेल्या, चमकदार आणि टोकदार भाले जणू आकाशातून चमचमणाऱ्या नद्यासारखे खाली पडू लागले.
गदाश्च विमलैः पट्टैः पिनद्धाः स्वर्णभूषिताः। पतन्त्यस्तत्र दृस्यन्ते गिरिशृङ्गोपमाः शुभाः
शुद्ध वस्त्रांनी बांधलेल्या, सोन्याने मढवलेल्या गदा, डोंगरशिखरांसारख्या तेजस्वी, तेथे पडताना दिसत होत्या.
निस्त्रिंशाश्च व्यदृश्यन्त विमलाम्बरसन्निभाः । आर्षभाणि च चर्माणि शतचन्द्राणि भारतत
तेथे स्वच्छ आकाशासारखी तलवारी आणि शंभर चंद्रांसारख्या चामड्याच्या ढाली, राजन, दिसत होत्या.
अशोभन्त रणे राजन्पात्यमानानि सर्वशः । तेऽन्योन्यं समरे सेने युध्यमाने नराधिप
त्या रणभूमीत सर्वत्र पडताना चमकत होत्या, आणि सैन्ये एकमेकांशी लढत होती, राजन.
अशोभेतां यथा देवदैत्यसेने समुद्यते। अभ्यद्रवन्त समरे तेऽन्योन्यं वै समन्ततः
त्या सैन्यांची चमक जणू देव आणि दैत्यांच्या सैन्यांसारखी वाटत होती; ते सर्व बाजूंनी एकमेकांवर तुटून पडले.
रथास्तु रथिभिस्तूर्णं प्रेषिताः परमाहवे। युगैर्युगानि संश्लिष्य युयुधुः पार्थिवर्षभाः
रथांचे सारथ्य करणारे वीर, मोठ्या युद्धात जलद वेगाने रथ चालवत होते. ते राजे एकमेकांचे जुवे जोडून भिडले आणि पराक्रमी राजांनी परस्परांशी घनघोर युद्ध केले.
दन्तिनां युध्यमानानां संघर्षात्पावकोऽभवत् । दन्तेषु भरतश्रेष्ठ सधूमः सर्वतो दिशम्
गजांच्या लढाईत त्यांच्या सोंडांमध्ये जबरदस्त धडक झाली आणि त्या ठिकाणी धूरासह जणू अग्नीच प्रकट झाला, जो सर्व दिशांना पसरला.