विध्वंसयित्वा समरे धनुष्मान् गाण्डीवमुक्तैर्निशितैः पृषत्कैः । भीष्मं यियासुर्युधि संददर्श दुर्योधनं सैन्धवादींश्च राज्ञः
गांडीवातून सुटलेल्या तीक्ष्ण बाणांनी त्यांना रणात नष्ट करून, अर्जुनाने भीष्माचा शोध घेतला आणि दुर्योधन व सिंधूचे राजे पाहिले.
गाङ्गेयमाजौ शरचापपाणिः
गंगेपुत्र भीष्म रणभूमीत धनुष्य आणि बाण हातात घेऊन उभा राहिला.
भीष्मोऽपि दृष्ट्वा समरे कृतास्त्रान् स पाण्डवानां रथिनोऽभ्युदारान्। विहाय संग्राममुखे धनंजयं जवेन पार्थं पुनराजगाम
भीष्माने रणात पांडवांचे कुशल रथी पाहिले; मग त्याने युद्धाच्या अग्रभागी असलेल्या अर्जुनाला सोडून वेगाने पुन्हा त्याच्याशी भिडायला गेला.
र्भीष्मं ययौ शान्तनवं रणाय
अर्जुन शांतनुपुत्र भीष्माकडे युद्धासाठी पुढे गेला.
तैः संप्रयुक्तैः स महारथाग्र्यै- र्गङ्गासुतः समरे चित्रयोधी। न विव्यधे शान्तनवो महात्मा समागतैः पाण्डुसुतैः समस्तैः
त्या श्रेष्ठ महारथी योद्ध्यांनी भिडले असता, गंगेपुत्र भीष्म रणभूमीत विविध कौशल्य दाखवत लढला; तरीही शांतनुपुत्र, तो महात्मा, पांडुपुत्रांनी एकत्रितपणेही जखमी झाला नाही.
अथैत्य राजा युधि सत्यसन्धो जयद्रथोऽत्युग्रबलो मनस्वी। चिच्छेद चापानि महारथानां प्रसह्य तेषां धनुषा वरेण
मग सत्यप्रतिज्ञ आणि अत्यंत बलवान राजा जयद्रथ रणात आला; त्याने आपल्या उत्तम धनुष्याने त्या महारथींची धनुष्ये जबरदस्तीने तोडली.
युधिष्ठिरं भीमसेनं यमौ च पार्थं कृष्णं युधि संजातकोपः । दुर्योदनः क्रोधविषो महात्मा जघान बाणैरनलप्रकाशैः
दुर्योधन, प्रचंड क्रोधाने भरून, रणात युधिष्ठिर, भीम, दोन्ही जुडवा, अर्जुन आणि कृष्ण यांच्यावर अग्निसारखे तेजस्वी बाणांचा वर्षाव केला.
कृपेण शल्येन शलेन चैव तथा विभो चित्रसेनेन चौजौ। विद्धाः शरैस्तेऽतिविवृद्धकोपै- र्देवा यथा दैत्यगणैः समेतैः
कृप, शल्य, शल आणि बलवान चित्रसेन यांनीही प्रचंड रागाने बाणांचा मारा केला, जसे दैत्यांच्या सैन्याने देवांवर एकत्रित हल्ला केला.
छिन्नायुधं शान्तनवेन राजा शिखण्डिनं प्रेक्ष्य च जातकोपः। अजातशत्रुः समरे महात्मा शिखण्डिनं क्रुद्ध उवाच वाक्यम्
राजाने पाहिले की शांतनुपुत्र भीष्माने शिखंडीचे शस्त्र तोडले आणि त्याचा राग वाढला; मग अजातशत्रू, तो महात्मा, रणात शिखंडीला रागाने म्हणाला.
उक्त्वा तथा त्वं पितुरग्रतो मा- महं हनिष्यामि महाव्रतं तम्। भीष्मं शरौघैर्विमलार्कवर्णैः सत्यं वदामीति कृता प्रतिज्ञा
असे म्हणून, 'तू आपल्या वडिलांसमोर आहेस, मी त्या महान व्रती भीष्माला निर्मळ सूर्यासारख्या तेजस्वी बाणांच्या वर्षावाने मारणार, हे मी सत्य प्रतिज्ञा करतो,' असे त्याने सांगितले.
त्वया च नैनां सफलां करोषि देवव्रतं यन्न निहंसि युद्धे। मिथ्याप्रतिज्ञो भव मात्र वीर रक्षस्व धर्मं स्वकुलं यशश्च
देवव्रता, तू जर युद्धात त्याला मारत नाहीस, तर तुझं व्रत फळाला येत नाही. हे वीर, खोटं वचन देणारा होऊ नकोस. आपला धर्म, आपलं घराणं आणि आपली कीर्ती सांभाळ.
प्रेक्षस्व भीष्मं युधि भीमवेगं सर्वांस्तपन्तं मम सैन्यसङ्घान्। शरौघजालैरतितिग्मवेगैः कालं यथा कालकृतं क्षणेन
युद्धात भीष्माला पाहा, भीमासारख्या वेगाने माझ्या सगळ्या सैन्याला जणू काळासारख्या तीक्ष्ण बाणांच्या वर्षावाने जाळत आहे.
निकृत्तचापः समरेऽनपेक्षः पराजितः शान्तनवेन चाजौ । विहाय बन्धूनथ सदरांश्च क्व यास्यसे नानुरूपं तवेदम्
युद्धात तुझं धनुष्य तुटलं, तू निष्काळजीपणे हरलास, शांतनुच्या पुत्राकडून पराभूत झालास, आपले नातेवाईक आणि पत्नी सोडून कुठे जाणार? हे तुझ्या योग्य नाही.
दृष्ट्वा हि भीष्मं तमनन्तवीर्यं भग्नं च सैन्यं द्रवमाणमेवम् । भीतोऽसि नूनं द्रुपदस्य पुत्र तथा हि ते मुखवर्णोऽप्रहृष्टः
अनंत सामर्थ्य असलेल्या भीष्माला आणि आपलं सैन्य तुटून पळताना पाहून, द्रुपदपुत्रा, तू नक्कीच घाबरलास, कारण तुझ्या चेहऱ्यावर आनंद नाही.
अज्ञायमाने च धनंजये तु महाहावे संप्रसक्ते नृवीरे। कथं हि भीष्मात्प्रथितः पृथिव्यां भयं त्वमद्य प्रकरोषि वीर
या मोठ्या आणि भयंकर युद्धात धनंजय ओळखू येत नाही, आणि तरीही, पृथ्वीवर भीष्मापेक्षा प्रसिद्ध असलेला तू, आज भीती का पसरवतोस, हे वीर?
स धर्मराजस्य वचो निशम्य रूक्षाक्षरं विप्रलापानुबद्धम् । प्रत्यादेशं मन्यमानो महात्मा प्रतत्वरे भीष्मवधाय राजन्
धर्मराजाच्या कठोर आणि टोचणाऱ्या शब्दांनी, तो महात्मा हे आदेश मानून, भीष्माचा वध करण्यासाठी त्वरेने निघाला, हे राजा.
तमापतन्तं महता जवेन शिखण्डिनं भीष्ममभिद्रवन्तम्। निवारयामास हि शल्य एन- मस्त्रेण घोरेण सुदुर्जयेन
शिखंडी मोठ्या वेगाने भीष्मावर झेपावत असताना, शल्याने एक भयंकर आणि जिंकता न येणारे अस्त्र वापरून त्याला थांबवलं.
शरैस्तदस्त्रं प्रतिबाधमानः
शिखंडीने त्या अस्त्राचा बाणांनी प्रतिकार केला.
अथाददे वारुणमन्यदस्त्रं शिखण्ड्यथोऽग्रं प्रतिघातमस्य। तदस्त्रमस्त्रेण विदार्यमाणं खस्थाः सुरा ददृशुः पार्थिवाश्च
मग शिखंडीने वरुणाचं दुसरं अस्त्र घेतलं आणि समोरून तोडण्याचा प्रयत्न केला. ते अस्त्र दुसऱ्या अस्त्राने फाडलं जात असताना, आकाशातील देवता आणि पृथ्वीवरील राजे हे पाहत होते.
भीष्मस्तु राजन्समरे महात्मा धनुश्च चित्रं ध्वजमेव चापि। छित्त्वाऽनदत्पाण्डुसुतस्य वीरो युधिष्ठिरस्याजमीढस्य राज्ञः
पण भीष्म, हे राजा, त्या महात्म्याने युद्धात पांडुपुत्र युधिष्ठिराचं धनुष्य आणि सुंदर ध्वज कापून टाकले आणि मोठ्याने गर्जना केली.
ततः समुत्सृज्य धनुः सबाणं युधिष्ठिरं वीक्ष्य भयाभिभूतम्। गदां प्रगृह्याभिपपात सङ्ख्ये जयद्रथं भीमसेनः पदातिः
मग, आपलं धनुष्य आणि बाण टाकून, भयाने ग्रासलेला युधिष्ठिर पाहून, भीमसेन पायदळावरून गदा उचलून जयद्रथावर झेपावला.
तमापतन्तं सहसा जवेन जयद्रथः सगदं भीमसेनम्। विव्याध घोरैर्यमदण्डकल्पैः शितैः शरैः पञ्चशरैः समन्तात्
भीमसेन गदा घेऊन अचानक वेगाने झेपावत असताना, जयद्रथाने पाच तीक्ष्ण आणि यमदंडासारख्या भयंकर बाणांनी त्याला चहुबाजूंनी घायाळ केलं.
अचिन्तयित्वा स शरांस्तरस्वी वृकोदरः क्रोधपरीतचेताः । जघान वाहान्समरे समन्तात् सुसंमतान्सिन्धुराजस्य सङ्ख्ये
त्या बाणांची पर्वा न करता, वेगवान वृकोदर, रागाने भरून, युद्धात सिंधुराजाच्या उत्तम घोड्यांना सर्व बाजूंनी ठार मारलं.
ततोऽभिवीक्ष्याप्रतिमप्रभाव- स्तवात्मजस्त्वरमाणो रथेन अभ्यायौ भीमसेनं निहन्तुं समुद्यतास्त्रः सुरराजकल्पः
मग तुझा अतुलनीय सामर्थ्याचा पुत्र, रथावरून शस्त्र उचलून, देवेंद्रासारखा, भीमसेनाचा वध करण्यासाठी धावला.
जयद्रथो भग्रवाहं रथं त त्यक्त्वा ययौ यत्र राजा कुरूणाम् । भयेन भीमस्य समूढचेताः ससौबलस्तत्र युद्धस्य भीतः
जयद्रथाने तुटलेले घोडे असलेला रथ सोडून दिला आणि भीमाची भीती वाटून, सौंबलासह, कुरुराजाजवळ गेला, दोघेही युद्धाची भीती बाळगून.
भीमोऽप्यथैनं सहसा विनद्य प्रत्युद्ययौ गदया तर्जयानः। समुद्यतां तां यमदण्डकल्पां दृष्ट्वा गदां ते कुरवः समन्तात्
मग भीमाने मोठ्याने गर्जना करत, गदा उचलून त्याच्यावर झेप घेतली; ती यमदंडासारखी उंचावलेली गदा पाहून, सभोवतालचे कौरव घाबरले.
पातं गदायाः परिहर्तुकामाः। अपक्रान्तास्तुमुले संप्रमर्दे सुदूरुणे भारत मोहनीये
गदेचा प्रहार टाळण्यासाठी, त्या भयंकर, गोंधळलेल्या आणि विध्वंसक संग्रामात, ते झाडाच्या मुळाशीपासून पळून गेले, हे भारत.
ज्जगामान्यं भ्रमप भूमिदेशम्
तो भटकत, रणभूमीवर दुसऱ्या ठिकाणी गेला.
गदापि सा प्राप्य रथं सुचित्रं साश्व ससूतं विनिहत्य सङ्ख्ये। जगाम भूमिं ज्वलिता महोल्क भ्रष्टाऽम्बराद्गामिव संपतन्ती
ती गदा त्या सुंदर रथावर, घोड्यांसह आणि सारथ्यासह, युद्धात आदळली आणि त्यांना नष्ट करून, मोठ्या उल्केसारखी जळत जळत आकाशातून खाली पडणाऱ्या वस्तूसारखी जमिनीवर कोसळली.
आश्चर्यभूतं सुमहत्त्वदीया दृष्ट्वैव तद्भारत संप्रहृष्टाः। सर्वे विनेदुः सहिताः समन्ता- त्पुपूजिरे तव पुत्रस्य शौर्यम्
हे भारत, तुझ्या मुलाने केलेला तो अद्भुत आणि मोठा पराक्रम पाहून सर्वजण अत्यंत आनंदित झाले; त्यांनी एकत्रितपणे आनंदाने आरोळ्या दिल्या आणि तुझ्या मुलाच्या शौर्याची स्तुती केली.