अथापरेण भल्लेन सुयुक्तेनाशुपातिना। दुष्कर्णं नाकुलिः क्रुद्धो विव्याध हृदये भृशम्
मग क्रुद्ध नकुलाने दुसऱ्या एका नीट सजवलेल्या, वेगाने जाणाऱ्या भल्ल बाणाने दुष्कर्णाच्या हृदयात खोलवर घाव घातला.
स पपात ततो भूमौ वज्राहत इव द्रुमः । दुष्कर्णं व्यथितं दृष्ट्वा पञ्च राजन्महारथाः
तो दुष्कर्ण वज्राघाताने पडलेल्या झाडासारखा जमिनीवर कोसळला. हे पाहून, राजन, पाच मोठे रथी—
दिघांसन्तः शतानीकं सर्वतः पर्यवारयन्। छाद्यमानं शरव्रतैः शतानीकं यशस्विनम्
ते धावून आले आणि सर्व बाजूंनी शतानीकाला वेढून घेतले. शरांच्या सतत वर्षावाने त्या कीर्तीमान शतानीकाला झाकून टाकले.
अभ्यधावन्त संक्रुद्धाः केकयाः पञ्च सोदराः । तानभ्यापततः प्रेक्ष्य तव पुत्रा महारथाः
केकयांचे पाच भावंडे संतापून पुढे झेपावली. त्यांना येताना पाहून, तुझे पुत्र, हे महाबली रथी—
प्रत्युद्ययुर्महाराज गजानिव महागजाः । दुर्मुखो दुर्जयश्चैव तथा दुर्मर्षणो युवा
राजा, मोठ्या हत्तींसारखे ते त्यांच्यासमोर उभे राहिले—दुर्मुख, दुर्जय आणि तरुण दुर्मर्षण.
शत्रुंजयः सत्रुसहः सर्वे क्रुद्धा यशस्विनः । प्रत्युद्याता महाराज केकयान्भ्रातरः समम्
शत्रुंजय आणि शत्रुसह—हे सर्व प्रसिद्ध आणि संतप्त—एकत्र येऊन केकय बंधूंना सामोरे गेले, राजन.
रथैर्नगरसंकाशैर्हयैर्युक्तैर्मनोजवैः । नानावर्णविचित्राभिः पताकाभिरलङ्कृतैः
किल्ल्यासारख्या भासणाऱ्या रथांवर, वाऱ्यासारख्या वेगवान घोड्यांनी जुंपलेल्या, रंगीबेरंगी आणि सुंदर पताका लावलेल्या त्या रथांवर ते सज्ज झाले.
शरचापधरा वीरा विचित्रकवचध्वजाः । विविशुस्ते परं सैन्यं सिंहा इव वनाद्वनम्
धनुष्य-बाण घेतलेले, विविध कवच आणि ध्वज असलेले ते शूरवीर, जसे सिंह वनात शिरतात तसे ते शत्रूंच्या सैन्यात घुसले.
तेषां सुतुमुलं युद्धं व्यतिषक्तरथद्विपम्। अवर्तत महारौद्रं निघ्नतामितरेतरम्
त्यांच्यात रथ आणि हत्ती एकमेकात मिसळून, अत्यंत भीषण आणि प्रचंड असा गोंगाटाचा संग्राम पेटला, ज्यात ते एकमेकांना ठार करू लागले.
अन्योन्यागस्कृतां राजन्यमराष्ट्रविवर्धनम् । मुहूर्तास्तमिते सूर्ये चक्रुर्युद्धं सुदारुणम्
एकमेकांवर अपराध करत, आपापली राज्ये वाढवणारे ते राजे, सूर्य मावळताना काही काळ अतिशय भयंकर युद्ध करू लागले.
रथिनः सादिनश्चाथ व्यकीर्यन्त सहस्रशः । ततः शान्तनवः क्रुद्धः शरैः सन्नतपर्वभिः
मग रथी आणि घोडेस्वार हजारोंनी पांगले गेले. त्यानंतर संतप्त शांतनूचा पुत्र, धारदार टोक असलेल्या बाणांनी—
नाशयामास सेनां तां भीष्मस्तेषां महात्मनाम् । पञ्चालानां च सैन्यानि शरैर्निन्ये यमक्षयम्
भीष्माने त्या महात्म्यांच्या सैन्याचा संहार केला आणि पांडवांच्या पाञ्चाल सैन्याला बाणांनी यमाच्या लोकात पाठवले.
एवं भित्त्वा महेष्वासः पाण्डवानामनीकिनीम्। कृत्वाऽवहारं सैन्यानां ययौ स्वशिबिरं नृप
अशा प्रकारे त्या महान धनुर्धारीने पांडवांच्या फौजेतून मार्ग काढला, त्यांचे सैन्य पळवून लावले आणि आपल्या छावणीत परत गेला, राजन.
नाशयामासतुर्वीरौ धृष्टद्युम्नवृकोदरौ। करवाणामनीकानि शरैः सन्नतपर्वभिः
मग धृष्टद्युम्न आणि वृकोदर या दोन वीरांनी, करवीरांच्या फौजांचा धारदार टोक असलेल्या बाणांनी संहार केला.
धर्मराजोऽपि संप्रेक्ष्य धृष्टद्युम्नवृकोदरौ । मूर्ध्नि चैतावुपाघ्राय प्रहृष्टः शिबिरं ययौ
धर्मराजानंने धृष्टद्युम्न आणि भीम यांना पाहून, त्यांना डोक्यावरून आलिंगन दिलं आणि आनंदाने आपलं छावणीत गेला.
अर्जुनो वासुदेवश्च कौरवाणामनीकिनीम् ।' हत्वा विद्राव्य च शरैः शिबिरायैव जग्मतुः
अर्जुन आणि वासुदेव यांनी बाणांनी कौरवांची सेना पराभूत करून, थेट आपल्या छावणीत गेले.
क्षत्रियास्ते महाराज परस्परकृतागसः। जग्मुः स्वशिबिराण्येव रुधिरेण समुक्षिताः
हे महाराज, एकमेकांवर अपराध केलेले ते क्षत्रिय, रक्ताने माखलेले, आपापल्या छावण्यांकडे परतले.
विश्रम्य च यथान्यायं पूजयित्वा परस्परम् । सन्नद्धाः समदृश्यन्त भूयो युद्धचिकीर्षवः
ते योग्यप्रमाणे विश्रांती घेऊन, एकमेकांचा सन्मान करून, पुन्हा शस्त्रबद्ध होऊन युद्धासाठी सज्ज दिसले.
ततस्तव सुतो राजंश्चिन्तयाभिपरिप्लुतः । विस्रवच्छोणिताक्ताङ्गः पप्रच्छेदं पितामहम्
मग तुझा मुलगा, राजा, चिंता मनात घेऊन, अंगावर ओघळत्या रक्ताने माखलेला, पितामहाला विचारू लागला.
सैन्यानि रौद्राणि भयानकानि व्यूढानि सम्यग्बहुलध्वजानि। विदार्य हत्वा च निपीड्य शूरां- स्ते पाण्डवा लब्धजयाः प्रहृष्टाः
भयंकर आणि भीतीदायक, अनेक ध्वजांनी सजलेली ती सैन्ये, वीरांनी फाडली गेली, मारली गेली आणि दडपली गेली; त्यामुळे पांडवांनी विजय मिळवून आनंद केला.
संमोह्य सर्वान्युधि कीर्तिमन्तो व्यूहं च तं मकरं मृत्युकल्पम् । प्रविश्य भीमेन रणे हतोऽस्मि घोरैः शरैर्मृत्युदण्डप्रकाशैः
सर्वांना युद्धात गोंधळवून, कीर्तीवान लोकांनी त्या मृत्यूसमान मकर व्यूहात प्रवेश केला; तिथे भीमाने मला भयंकर, मृत्युदंडासारख्या तेजस्वी बाणांनी घायाळ केलं.
क्रुद्धं तमुद्वीक्ष्य भयेन राज- न्संमूर्च्छितो न लभे शान्तिमद्य । इच्छे प्रसादात्तव सत्यसन्ध प्राप्तुं जयं पाण्डवेयांश्च हन्तुम्
त्याला रागावलेला पाहून, राजा, मी भीतीने व्याकुळ झालो आणि आज मला शांतता मिळत नाही; तुझ्या कृपेने आणि सत्यवचनाने मी विजय मिळवावा आणि पांडवांना मारावं, अशी माझी इच्छा आहे.
तेनैवमुक्तः प्रहसन्महात्मा दुर्योधनं मन्युगतं विदित्वा। तं प्रत्युवाचाविमना मनस्वी गङ्गासुतः सस्त्रभृतां वरिष्ठः
त्याने असं बोलल्यावर, महात्मा, दु:शासनाच्या मनातील राग ओळखून हसला, आणि गंगेचा पुत्र, शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ, त्याला शांतपणे उत्तर देऊ लागला.
परेण यत्नेन विगाह्य सेनां सर्वात्मनाऽहं तव राजपुत्र। इच्छामि दातुं विजयं सुखं च न चात्मानं छादयेऽहं त्वदर्थे
राजपुत्रा, मी पूर्ण प्रयत्न करून तुझ्यासाठी सैन्यात प्रवेश करतो; तुला विजय आणि सुख मिळावं, अशी माझी इच्छा आहे, आणि मी तुझ्यासाठी स्वतःला लपवत नाही.
एते तु रौद्रा बहवो महारथा यशस्विनः शूरतमाः कृतास्त्राः । ये पाण्डवानां समरे सहाया जितक्लमा रोषविषं वमन्ति
पण इथे अनेक भयंकर, कीर्तीमान, शूर आणि शस्त्रविद्या असलेले महायोद्धे आहेत, जे पांडवांना युद्धात मदत करतात; त्यांनी थकवा जिंकून रागाचा विष ओतला आहे.
केनेह शक्याः सहसा विजेतुं वीर्योद्धताः कृतवैरास्त्वया च। अहं ह्येतान्प्रतियोत्स्यामि राज- न्सर्वात्मना जीवितं त्यज्य वीर
हे वीर, हे बलाढ्य आणि तुझ्याशी वैर केलेले योद्धे इथे अचानक कोण जिंकू शकतो? तरीही, राजा, मी सर्व शक्तीनिशी, प्राणाची पर्वा न करता, त्यांच्याशी सामना करीन.
रणे तवार्थाय महानुभाव न जीवितं रक्षितव्यं ममाद्य। सर्वांस्तवार्थाय सदेवदैत्याँ- ल्लोकान्दहेयं किमु शत्रुसेनाम्
महाराज, तुझ्यासाठी युद्धात आज मला माझं प्राण वाचवायचं नाही; तुझ्यासाठी मी सर्व देव-दानवांसह लोक जाळीन, मग शत्रूंच्या सैन्याची काय कथा?
तान्पाण्डवान्योधयिष्यामि राजन् प्रियं च ते सर्वमहं करिष्ये
राजा, मी पांडवांशी युद्ध करीन आणि तुझ्या मनास आनंद देईल असं सर्व काही करीन.
सर्वाणि सैन्यानि ततः प्रहृष्टो निर्गच्छतेत्याह नृपांश्च सर्वान्। तदाक्षया तानि विनिर्ययुर्द्रुतं गजाश्वपादातरथायुतानि
मग आनंदित होऊन त्याने सर्व राजांना सांगितले, 'सर्व सैन्य बाहेर पडा!' आणि ती अमाप सैन्ये, हत्ती, घोडे, पायदळ आणि रथांनी भरलेली, वेगाने बाहेर पडली.
प्रहर्षयुक्तानि तु तानि राज- न्महान्ति नानाविधशस्त्रवन्ति। स्थितानि नागाश्वपदातिमन्ति विरेजुराजौ तव राजन्बलानि
राजा, ती मोठी सैन्ये आनंदाने भरलेली, विविध शस्त्रांनी सजलेली, हत्ती, घोडे आणि पायदळांसह उभी राहिली; तुझी सैन्ये तेजाने झळकू लागली.