तौ च दृष्ट्वा महेष्वासावभिमन्युपुरोगमान् । बभूवतुर्मुदायुक्तौ निघ्नन्तौ तव वाहिनीम्
अभिमन्यूच्या नेतृत्वाखालील ते महान धनुर्धारी येताना पाहून, धृष्टद्युम्न आणि वृकोदर आनंदित झाले आणि तुझ्या सैन्यावर आक्रमण करू लागले.
द्रोणमिष्वस्त्रकुशलं सर्वविद्यासु पारगम्।' दृष्ट्वा तु सहसायान्तं पाञ्चाल्यो गुरुमात्मनः । नाशंसत वधं वीरः पुत्राणां तव पार्षतः
पण जेव्हा पाञ्चाल राजकुमाराने सर्व अस्त्रविद्यांमध्ये पारंगत, स्वतःच्या गुरू असलेल्या द्रोणाला अचानक येताना पाहिले, तेव्हा त्याने तुझे पुत्र मारले जातील असे मुळीच गृहीत धरले नाही.
ततो रथं समारोप्य कैकेयस्य वृकोदरम् । अभ्यधावत्सुसंक्रुद्धो द्रोणमिष्वस्त्रपारगम्
मग पाञ्चालाने वृकोदराला केकय राजाच्या रथावर बसवून, प्रचंड रागाने अस्त्रविद्येतील पारंगत द्रोणाकडे धाव घेतली.
तस्याभिपततस्तूर्णं भारद्वाजः प्रतापवान्। क्रुद्धश्चिच्छेद बाणेन धनुः शत्रुनिबर्हणः
तो वेगाने येत असताना, पराक्रमी भारद्वाज, शत्रूंचा नाश करणारा, रागाने त्याचा धनुष्य एका बाणाने तोडून टाकतो.
अन्यांश्च शतशो बाणान्प्रेषयामास पार्षते । दुर्योधनहितार्थाय भर्तृपिण्डमनुस्मरन्
आणि त्याने शेकडो बाण पाञ्चालावर सोडले, दुर्योधनाच्या हितासाठी, आपल्या स्वामीच्या आज्ञेचे स्मरण ठेवून.
अथान्यद्धनुरादाय पार्षतः परवीरहा । द्रोणं विव्याध विंशत्या रुक्मपुङ्खैः शिलाशितैः
मग पाञ्चालाने दुसरे धनुष्य घेऊन, शत्रू वीरांचा संहार करणारा, द्रोणावर वीस सोन्याच्या पिसांनी आणि धारदार टोकांनी युक्त बाण सोडले.
तस्य द्रोणः पुनश्चापं चिच्छेदामित्रकर्शनःक । हयांश्च चतुरस्तूर्णं चतुर्भिः सायकोत्तमैः
त्यावेळी द्रोणानं पुन्हा त्याचं धनुष्य छाटलं आणि चार उत्तम बाणांनी त्याचे चारही घोडे झपाट्याने घायाळ केले.
वैवस्वतक्षयं घोरं प्रेषयामास भारत । सारथिं चास्य भल्लेन प्रेषयामास भारत
मग द्रोणानं भीषण विनाशाचा मारा केला, जणू वैवस्वताचं संहारच पाठवला, आणि रुंद टोकाच्या बाणानं त्याच्या सारथीलाही घायाळ केलं.
हताश्वात्स रथात्तूर्णमवप्लुत्य महारथः । आरुरोह महाबाहुरभिमन्योर्महारथम्
घोडे मारले गेल्यावर तो महाबली योद्धा झटकन रथातून खाली उतरला आणि आपल्या बलशाली हातांनी अभिमन्यूच्या भव्य रथावर चढला.
ततः सरथनागाश्वा समकम्पत वाहिनी । पश्यतो भीमसेनस्य पार्षतस्य च पश्यतः
तेव्हा रथ, हत्ती आणि घोडे असलेली सारी सेना भीमसेन आणि पार्षत पाहत असताना थरथरू लागली.
तत्प्रभग्नं बलं दृष्ट्वा द्रोणेनामिततेजसा । नाशक्रुवन्वारयितुं समस्तास्ते महारथाः
द्रोणाच्या अमाप तेजानं आपली फौज फोडली गेल्याचं पाहून ते सगळे महायोद्धे त्याला थांबवूच शकले नाहीत.
वध्यमानं तु तत्सैन्यं द्रोणेन निशितैः शरैः । व्यभ्रमत्तत्रतत्रैव क्षोभ्यमाण इवार्णवः
द्रोणाच्या तीक्ष्ण बाणांनी ती सेना जिकडे-तिकडे पळू लागली, जणू खवळलेल्या समुद्रासारखी उधळली गेली.
तथा दृष्ट्वा च तत्सैन्यं जहृषे तावकं बलम् । दृष्ट्वाचार्यं सुसंक्रुद्धं तपन्तं रिपुवाहिनीम् । तुष्टुवुः सर्वतो योधाः साधुसाध्विति भारत
आपली सेना अशी विजयी होताना पाहून कौरवांचं सैन्य आनंदित झालं; आणि आचार्य शत्रूंच्या सैन्यावर प्रचंड तडाखा देताना पाहून सर्व योद्धे चारही बाजूंनी 'छान केलं, छान केलं' असं म्हणत त्याचं कौतुक करू लागले.
ततो दुर्योधनो राजा महोत्प्रत्यागतस्मृतिः । शरवर्षैः पुनर्भीमं प्रत्यवारयदच्युतम्
मग राजा दुर्योधन, भानावर येऊन, पुन्हा बाणांचा मारा करून भीमाला रोखू लागला.
एकीभूतास्ततश्चैव तव पुत्रा महारथाः । समेत्य समरे भीमं योधयामासुरुद्यताः
मग तुझे सर्व पुत्र, हे महायोद्धे, एकत्र येऊन रणभूमीत ठामपणे भीमाशी लढू लागले.
भीमसेनोऽपि समरे संप्राप्य स्वरथं पुनः । समारुह्य महाबाहुर्ययौ येन तवात्मजः
भीमसेनही रणात आपला रथ पुन्हा मिळवून, बलशाली हातांनी त्यावर चढला आणि तुझ्या मुलाकडे सरसावला.
प्रगृह्य च महावेगं परासुकरणं दृढम् । सज्यं शरासनं सङ्ख्ये शरैर्विव्याध ते सुतम्
मग त्यानं आपल्या मजबूत आणि वेगवान धनुष्याला प्रत्यंचा लावून, रणात तुझ्या मुलावर बाणांचा मारा केला.
ततो दुर्योधनो राजा भीमसेनं महाबलम् । नाराचेन सुतीक्ष्णेन भृशं मर्मण्यताडयत्
मग राजा दुर्योधनानं अत्यंत तीक्ष्ण बाणानं महाबली भीमसेनाच्या नाजूक जागी जबर जखम केली.
सोऽतिविद्धो महेष्वासस्तव पुत्रेण धन्विना । क्रोधसंरक्तनयनो वेगेनाक्षिप्य कार्मुकम्
तुझ्या पुत्रानं खोलवर घायाळ केलेल्या त्या महान धनुर्धारी भीमसेनाचे डोळे संतापानं लाल झाले आणि त्यानं वेगानं धनुष्य ओढलं.
दुर्योधनं त्रिभिर्बाणैर्बाह्वोरुरसि चार्पयत् । स तत्र शुशुभे राजा शिखरैर्गिरिराडिव
भीमानं तीन बाणांनी दुर्योधनाच्या बाहू आणि मांड्यांवर घाव घातला; तेव्हा तो राजा तिथे जणू शिखरांनी सजलेला डोंगर शोभू लागला.
तौ दष्ट्वा समरे क्रुद्धौ विनिघ्नन्तौ परस्परम् । दुर्योधनानुजाः सर्वे शूराः संत्यक्तजीविताः
त्या दोघांना रणात संतापानं एकमेकांवर तुटून पडताना पाहून, दुर्योधनाचे सर्व शूर भाऊ आपले प्राण पणाला लावायला तयार झाले.
संस्मृत्य मन्त्रितं पूर्वं निग्रहे भीमकर्मणः । निश्चयं परमं कृत्वा निग्रहीतुं प्रचक्रमुः
भीमाच्या कृत्यांना आवर घालायचं जे आधी ठरवलं होतं, ते आठवून त्यांनी ठाम निश्चय केला आणि त्याला रोखायला निघाले.
तानापतत एवाजौ भीमसेनो महाबलः । प्रत्युद्ययौ महाराज गजः प्रतिगजानिव
ते सर्व रणात धावत येताना, महाबली भीमसेन त्यांच्यासमोर जसा हत्ती इतर हत्तींच्या विरोधात उभा राहतो तसा उभा ठाकला.
भृशं क्रुद्धश्च तेजस्वी नाराचेन समार्पयत् । चित्रसेनं महाराज तव पुत्रं महायशाः
मग प्रचंड संतापलेला आणि तेजस्वी भीमसेनानं तुझ्या कीर्तीमान पुत्र चित्रसेनावर तीक्ष्ण बाणानं जोरदार वार केला.
तथेतरांस्तव सुतांस्ताडयामास भारत । शरैर्बहुविधैः सङ्ख्ये रुक्मपुङ्खैः सुतेजनैः
भारता, तुझ्या मुलांवर युद्धात अनेक प्रकारच्या, सोन्याच्या टोकांनी सजवलेल्या आणि कुशलतेने बनवलेल्या बाणांनी प्रहार करण्यात आला.
ततः संप्रेक्ष्य पुत्रैस्ते भीमसेनं समावृतम् । अभिमन्युप्रभृतयस्ते द्वदश महारथाः
तेव्हा, तुझे पुत्र भीमसेनाला वेढून उभे आहेत हे पाहून, अभिमन्यूच्या पुढाकाराने बारा मोठे रथी एकत्र आले.
प्रेषिता धर्मराजेन भीमसेनपदानुगाः । प्रतिजग्मुर्महाराज तव पुत्रान्महाबलान्
धर्मराजाने पाठवलेले, भीमसेनाच्या मागे चालणारे हे सर्व वीर, राजन, तुझ्या बलवान पुत्रांना सामोरे गेले.
दृष्ट्वा रथस्थांस्ताञ्शूरान्सूर्याग्निसमतेजसः । सर्वानेव महेष्वासान्भ्राजमानाञ्श्रिया वृतान्
रथावर उभे असलेले, सूर्य आणि अग्निप्रमाणे तेजस्वी, मोठ्या धनुष्यधारी आणि ऐश्वर्याने झळाळणारे ते सर्व शूरवीर पाहून—
महाहवे दीष्यमानान्सुवर्णमकुटोञ्ज्वलान्। तत्यजुः समरे भीमं तव पुत्रा महाबलाः
मोठ्या युद्धात, तेजस्वी सोन्याच्या मुकुटांनी शोभलेले तुझे बलवान पुत्र समरभूमीवर भीमावर तुटून पडले.
तान्नामृष्यत कौन्तेयो जीवमाना गता इति । अन्वीय च पुनः सर्वांस्तव पुत्रानपीडयत्
कुंतीपुत्राला ते शत्रू जिवंत राहिलेले पाहवत नव्हते; तो निघून गेला, पण पुन्हा सर्व तुझ्या पुत्रांचा पाठलाग करून त्यांना त्रास दिला.