न हि मे जीवितेनापि विद्यतेऽद्य प्रयोजनम् । भीमसेनं रणे हित्वा स्नेहमुत्सृज्य पाण्डवैः
'आज या युद्धात भीमसेनाला सोडून आणि पांडवांवरील आपुलकी बाजूला ठेवून, मला जगण्यात काहीच अर्थ उरलेला नाही.'
यदि यामि विना भीमं किं मां क्षत्रं वदिष्यति। एकायनगते भीमे मयि चावस्थिते युधि
'भीम वेगळ्या वाटेने गेला आणि मी इथेच राहिलो, तर इतर क्षत्रिय काय म्हणतील?'
तस्य न स्वस्ति कुर्वन्ति देवाः शक्रपुरोगमाः । यः सहायान्परित्यज्य स्वस्तिमानाव्रजेद्गृहम्
'जो आपले सोबती सोडून सुखरूप घरी परततो, त्याला इंद्रासह सर्व देवता शुभाशीर्वाद देत नाहीत.'
रौरवे नरके मञ्जेदप्लवे दुस्तरे नृभिः ।' मम भीमः सखा चैव संबन्धी च महाबलः । भक्तोऽस्मान्भक्तिमांश्चाहं तमप्यरिनिषूदनम्
'अशा माणसाला रौरव नावाच्या, अत्यंत भयंकर आणि पार न करता येणाऱ्या नरकात जावे लागते. भीम हा माझा मित्र, नातेवाईक आणि महाबली आहे. तो आमच्यावर प्रेम करणारा आहे, आणि मीही त्याच्यावर तितकाच प्रेम करतो.'
सोऽहं तत्र गमिष्यामि यत्र यातो वृकोदरः । निघ्नन्तं मां रिपून्पश्य दानवानिव वासवम्
'म्हणूनच, जिथे वृकोदर गेला तिथे मीही जाणार. तिथे मी शत्रूंना मारताना, इंद्राने दानवांना जसे ठार केले तसे, तू मला पाहशील.'
एवमुक्त्वा ततो वीरो ययौ मध्येन वाहिनीम् । भीमसेनस्य मार्गेषु गदाप्रमथितैर्गजैः
असे म्हणून तो वीर, भीमसेनाने गदाने फोडलेल्या हत्तींच्या वाटेने, सैन्याच्या मधून पुढे गेला.
स ददर्श तदा भीमं दहन्तं रिपुवाहिनीम्। वातो वृक्षानिव बलात्प्रभञ्जन्तं रणे रिपून्
तेथे त्याने भीमला पाहिले, जो शत्रूंच्या सैन्याचा संहार करत होता, वाऱ्याने झाडे उन्मळून टाकावीत तसे तो रणात शत्रूंना मोडून काढत होता.
ते वध्यमानाः समरे रथिनः सादिनस्तथा । पादाता दन्तिनश्चैव चक्रुरात्स्वरं महत्
त्या युद्धात मारले जात असलेले रथी, अश्वारूढ, पायदळ आणि हत्तीवरचे सैनिक यांनी मोठा आक्रोश केला.
हाहाकारश्च संजज्ञे तव सैन्यस्य मारिष । वध्यतो भीमसेनेन कृतिना चित्रयोधिना
तुझ्या सैन्यात मोठा हाहाकार माजला, हे श्रेष्ठ पुरुषा, कारण भीमसेन या कुशल आणि पराक्रमी योद्ध्याने त्यांचा संहार केला.
ततः कृतास्त्रास्ते सर्वे परिवार्य वृकोदरम् । अभीताः समवर्तन्त शस्त्रवृष्ट्या परंतप
मग सर्व शस्त्रविद्या शिकलेले योद्धे निर्भयपणे वृकोदराला वेढून, शस्त्रांचा वर्षाव करत त्याच्याशी भिडले.
अभिद्रुतं शस्त्रभृतां वरिष्ठं समन्ततः पाण्डवं लोकवीरः। सैन्येन घोरेण सुसंहितेन दृष्ट्वा बली पार्षतो भीमसेनम्
शस्त्रधारी वीरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या भीमसेनाला सर्व बाजूंनी भयानक आणि नीट मांडलेल्या सैन्याने वेढलेले पाहून, पराक्रमी पार्षताने त्याच्याकडे पाहिले.
अथोपगच्छच्छरविक्षताङ्गं पदातिनं क्रोधविषं वमन्तम्। आश्वासयन्पार्षतो भीमसेनं गदाहस्तं कालमिवान्तकाले
तेव्हा पार्षताने बाणांनी जखमी झालेल्या, पायदळात उभ्या असलेल्या, रागाने धगधगत असलेल्या आणि हातात गदा धरलेल्या, जणू मृत्यूच उभा आहे अशा भीमसेनाजवळ जाऊन त्याला धीर दिला.
विशल्यमेनं च चकार तूर्ण- मारोपयच्चात्मरथे महात्मा। भृशं परिष्वज्य च भीमसेन- माश्वासयामास स शत्रुमध्ये
त्याने पटकन त्याच्या अंगातील बाण काढले, त्याला स्वतःच्या रथावर बसवले आणि भीमसेनाला घट्ट मिठी मारून शत्रूंच्या मध्ये त्याला धीर दिला.
तथा तस्मिन्वर्तमानेऽतिवेगं भ्रातॄनथोपेत्य तवापि पुत्रः । तस्मिन्विमर्दे तव संप्रवृत्ते दृष्ट्वा रणे वाक्यमिदं बभाषे
अशा प्रकारे हे सर्व अतिशय वेगाने घडत असताना, तुझा मुलगा आपल्या भावाजवळ गेला आणि रणभूमीत सुरू असलेली ती भीषण लढाई पाहून असे बोलला.
अयं दुरात्मा द्रुपदस्य पुत्रः समागतो भीमसेनेन सार्धम्
हा दुष्ट द्रुपदाचा मुलगा भीमसेनासोबत येथे आला आहे.
तं याम सर्वे महता बलेन मा वो रिपुः प्रार्थयतामनीकम्। श्रुत्वा तु वाक्यं तममृष्यमाणा ज्येष्ठज्ञया नोदिता धार्तराष्ट्राः
आपण सर्वांनी मिळून मोठ्या सैन्याने त्याच्यावर चाल करून जाऊ, नाहीतर शत्रू आपले सैन्य जिंकण्याचा प्रयत्न करतील. हे ऐकताच, मोठ्या भावाच्या आज्ञेने धृतराष्ट्रपुत्र सहन करू न शकता पुढे गेले.
वधाय निष्पेतुरुदायुधास्ते युगक्षये केतवो यद्वदुग्राः। प्रगृह्य चास्त्राणि धनूंषि वीरा ज्यां नेमिघोषैः प्रविकम्पयन्तः
मारण्यासाठी सज्ज होऊन, ते सर्व शूरवीर जणू युगाच्या शेवटी उभ्या असलेल्या ध्वजांसारखे भयंकर ध्वज घेऊन बाहेर पडले. त्यांनी शस्त्रे आणि धनुष्ये उचलली आणि धनुष्यांच्या प्रत्यंचा मोठ्या आवाजाने कंपित केली.
शरैरवर्षन्द्रुपदस्य पुत्रं यथाम्बुदा भूधरं वारिजालैः । निहत्य तांश्चापि शरैः सुतीक्ष्णै- र्न विव्यथे समरे चित्रयोधी
त्यांनी द्रुपदाच्या मुलावर बाणांचा वर्षाव केला, जसे ढग पर्वतावर पाणी ओततात. पण त्या तेजस्वी योद्ध्याने तीक्ष्ण बाणांनी त्यांना मारले आणि युद्धात अजिबात विचलित झाला नाही.
न्दैत्येषु यद्वत्समरे महेन्द्रः
जसे महेंद्र दैत्यांमध्ये युद्धात करतो, तसेच.
स वै ततोऽस्त्रं सुमहाप्रभावं' प्रमोहनं द्रोणदत्तं महात्मा। प्रयोजयामास उदारकर्मा तस्मिन्रणे तव सैन्यस्य राजन्
मग त्या महात्म्याने, उत्तम कृत्य करणाऱ्याने, द्रोणाने दिलेले प्रभावी आणि मोह करणारे अस्त्र त्या युद्धात तुझ्या सैन्यावर वापरले, राजन.
न्मोहोपेतांस्तव पुत्रान्निशम्य
तुझ्या मुलांना मोहाने ग्रासले गेले असे ऐकून,
एतस्मिन्नेव काले तु भीमः प्रहरतां वरः। विश्रम्य च तदा राजन्पीत्वाऽमृतरसं जलम्
त्याच वेळी, राजन, युद्धात सर्वांत श्रेष्ठ असलेल्या भीमाने विश्रांती घेतली आणि अमृतासारखे गोड पाणी प्यायले.
पुनः सन्नह्य संक्रुद्धो योधयामास संयुगे। धृष्टद्यम्नेन सहितः कालयामास भारत
नंतर पुन्हा शस्त्र धारण करून, रागाने पेटून, भीमा धृष्टद्युम्नासोबत युद्धात उतरला आणि शत्रूंचा संहार करू लागला, हे भारत.
एतस्मिन्नन्तरे राजन्द्रोणः शस्त्रभृतां वरः। द्रुपदं त्रिभिरासाद्य शरैर्विव्याध दारुणैः
इतक्यात, राजन, शस्त्रधारी वीरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या द्रोणाने द्रुपदाजवळ जाऊन त्याच्यावर तीन कठोर बाण सोडले.
सोऽतिविद्धस्ततो राजन्रणे द्रोणेन पार्थिवः । अपायाद्द्रुपदो राजन्पूर्ववैरमनुस्मरन्
युद्धात द्रोणाने खूप जखमी केलेला राजा द्रुपद, जुनी वैर आठवत, मागे हटला.
जित्वा तु द्रुपदं द्रोणः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् । तस्य शङ्खस्वनं श्रुत्वा वित्रेसुः सर्वसोमकाः
द्रुपदाचा पराभव करून, पराक्रमी द्रोणाने शंख फुंकला. त्याचा शंखनाद ऐकून सर्व सोमक घाबरले.
अथ शुश्राव तेजस्वी द्रोणः शस्त्रभृतां वरः। प्रमोहनास्त्रेण रणे मोहितानात्मजांस्तव
मग तेजस्वी, शस्त्रधारी वीरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या द्रोणाने, तुझ्या मुलांना प्रचंड मोहकारक अस्त्रामुळे युद्धात गोंधळले गेले असे ऐकले.
ततो द्रोणो महाराज त्वरितोऽभ्याययौ रणात्। तत्रापश्यन्महेष्वासो भारद्वाजः प्रतापवान्
त्यावर, राजन, द्रोणाने युद्धातून घाईने पुढे येऊन, तेथे पराक्रमी आणि बलवान भारद्वाजाने पाहिले.
धृष्टद्युम्नं च भीमं च विचरन्तौ महारणे । मोहाविष्टांश्च ते पुत्रानपश्यत्स महारथः
त्या महान रथीने धृष्टद्युम्न आणि भीम यांना रणभूमीत फिरताना पाहिले, तसेच तुझ्या पुत्रांना मोहाने ग्रासलेले पाहिले.
ततः प्रज्ञांस्त्रमदाय मोहनास्त्रं व्यनाशयत् । ततः प्रत्यागतप्राणास्तव पुत्रा महारथाः
मग त्याने भ्रम दूर करणारे अस्त्र उचलून मोह निर्माण करणारे अस्त्र नष्ट केले; त्यानंतर तुझे महान रथी पुत्र पुन्हा शुद्ध मनाने उभे राहिले.