भीमसेने प्रविष्टे तु धृष्टद्युम्नोऽपि पार्षतः । द्रोणमुत्सृज्य तरसा ययौ यत्र वृकोदरः
भीमसेनाने सैन्यात प्रवेश केल्यावर, पृथसेचा पुत्र धृष्टद्युम्न, द्रोणाला सोडून, वेगाने जिथे वृकोदर होता तिथे गेला.
विदार्य महतीं सेनां तावकानां नरर्षभः । आससाद रथं शून्यं भीमसेनस्य संयुगे
माणसांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या तुझ्या मोठ्या सैन्यातून वाट काढून, त्याने युद्धात भीमसेनाचा रिकामा रथ गाठला.
दृष्ट्वा विशोकं समरे भीमसेनस्य सारथिम् । धृष्टद्युम्नो महाराज दुर्मना गतचेतनः
समरात भीमसेनाचा सारथी विशोक हा निर्धास्तपणे उभा आहे, हे पाहून राजा धृष्टद्युम्न फारच खिन्न झाला आणि त्याचे मन हरपले.
अपृच्छद्बाष्पसंरुद्धो निःश्वसन्वाचमीरयन् । मम प्राणैः प्रियतमः क्व भीम इति दुःखितः
डोळ्यांत अश्रू येऊन, खोल श्वास घेत, तो दुःखी मनाने म्हणाला, 'माझ्या प्राणाहूनही प्रिय असलेला भीम कुठे आहे?'
विशोकस्तमुवाचेदं धृष्टद्युम्नं कृताञ्जलिः । संस्थाप्य मामिह बली पाण्डवेयः पराक्रमी
विशोकाने हात जोडून धृष्टद्युम्नाला सांगितले, 'पांडूंचा बलवान आणि पराक्रमी पुत्र मला इथेच थांबवून गेला.'
प्रविष्टो धार्तराष्ट्राणामेतद्बलमहार्णवम् । मामुक्त्वा पुरुषव्याघ्रः प्रीतियुक्तमिदं वचः
'तो पुरुषसिंह धृतराष्ट्राच्या सैन्याच्या या मोठ्या समुद्रात शिरताना, मला प्रेमाने हे शब्द बोलून गेला.'
प्रतिपालय मां सूत नियम्याश्वान्मुहूर्तकम्। यावदेवान्निहन्म्यद्य य इमे मद्वधोद्यताः । अभ्यधावद्गदापाणिस्तद्बलं स महाबलः
'सारथ्या, थोडा वेळ घोडे आवर आणि माझी वाट पाहा, आज जे माझा वध करायला निघाले आहेत, त्यांना मी ठार मारून येतो.' असे सांगून, तो गदाधारी महाबली त्या सैन्यावर तुटून पडला.
ततो दृष्ट्वा प्रधावन्तं गदाहस्तं महाबलम् । सर्वेषामेव सैन्यानां संहर्षः समजायत
मग तो गदाधारी बलवान भीम धावत येताना पाहून, सर्व सैन्यात आनंदाची लहर पसरली.
तस्मिन्सुतुमुले युद्धे वर्तमाने भयानके । भित्त्वा राजन्महाव्यूहं प्रविवेश सखा तव
त्या भयंकर आणि भीषण युद्धात, राजन, तुझा मित्र मोठ्या व्यूहाला भेदून आत गेला.
विशोकस्य वचः श्रुत्वा धृष्टद्युम्नोऽथ पार्षतः । प्रत्युवाच ततः सूतं रणमध्ये महाबलः
विशोकाची वाणी ऐकून, प्रषतपुत्र धृष्टद्युम्न त्या रणभूमीत, मोठ्या सामर्थ्याने, सारथ्याला म्हणाला.
न हि मे जीवितेनापि विद्यतेऽद्य प्रयोजनम् । भीमसेनं रणे हित्वा स्नेहमुत्सृज्य पाण्डवैः
'आज या युद्धात भीमसेनाला सोडून आणि पांडवांवरील आपुलकी बाजूला ठेवून, मला जगण्यात काहीच अर्थ उरलेला नाही.'
यदि यामि विना भीमं किं मां क्षत्रं वदिष्यति। एकायनगते भीमे मयि चावस्थिते युधि
'भीम वेगळ्या वाटेने गेला आणि मी इथेच राहिलो, तर इतर क्षत्रिय काय म्हणतील?'
तस्य न स्वस्ति कुर्वन्ति देवाः शक्रपुरोगमाः । यः सहायान्परित्यज्य स्वस्तिमानाव्रजेद्गृहम्
'जो आपले सोबती सोडून सुखरूप घरी परततो, त्याला इंद्रासह सर्व देवता शुभाशीर्वाद देत नाहीत.'
रौरवे नरके मञ्जेदप्लवे दुस्तरे नृभिः ।' मम भीमः सखा चैव संबन्धी च महाबलः । भक्तोऽस्मान्भक्तिमांश्चाहं तमप्यरिनिषूदनम्
'अशा माणसाला रौरव नावाच्या, अत्यंत भयंकर आणि पार न करता येणाऱ्या नरकात जावे लागते. भीम हा माझा मित्र, नातेवाईक आणि महाबली आहे. तो आमच्यावर प्रेम करणारा आहे, आणि मीही त्याच्यावर तितकाच प्रेम करतो.'
सोऽहं तत्र गमिष्यामि यत्र यातो वृकोदरः । निघ्नन्तं मां रिपून्पश्य दानवानिव वासवम्
'म्हणूनच, जिथे वृकोदर गेला तिथे मीही जाणार. तिथे मी शत्रूंना मारताना, इंद्राने दानवांना जसे ठार केले तसे, तू मला पाहशील.'
एवमुक्त्वा ततो वीरो ययौ मध्येन वाहिनीम् । भीमसेनस्य मार्गेषु गदाप्रमथितैर्गजैः
असे म्हणून तो वीर, भीमसेनाने गदाने फोडलेल्या हत्तींच्या वाटेने, सैन्याच्या मधून पुढे गेला.
स ददर्श तदा भीमं दहन्तं रिपुवाहिनीम्। वातो वृक्षानिव बलात्प्रभञ्जन्तं रणे रिपून्
तेथे त्याने भीमला पाहिले, जो शत्रूंच्या सैन्याचा संहार करत होता, वाऱ्याने झाडे उन्मळून टाकावीत तसे तो रणात शत्रूंना मोडून काढत होता.
ते वध्यमानाः समरे रथिनः सादिनस्तथा । पादाता दन्तिनश्चैव चक्रुरात्स्वरं महत्
त्या युद्धात मारले जात असलेले रथी, अश्वारूढ, पायदळ आणि हत्तीवरचे सैनिक यांनी मोठा आक्रोश केला.
हाहाकारश्च संजज्ञे तव सैन्यस्य मारिष । वध्यतो भीमसेनेन कृतिना चित्रयोधिना
तुझ्या सैन्यात मोठा हाहाकार माजला, हे श्रेष्ठ पुरुषा, कारण भीमसेन या कुशल आणि पराक्रमी योद्ध्याने त्यांचा संहार केला.
ततः कृतास्त्रास्ते सर्वे परिवार्य वृकोदरम् । अभीताः समवर्तन्त शस्त्रवृष्ट्या परंतप
मग सर्व शस्त्रविद्या शिकलेले योद्धे निर्भयपणे वृकोदराला वेढून, शस्त्रांचा वर्षाव करत त्याच्याशी भिडले.
अभिद्रुतं शस्त्रभृतां वरिष्ठं समन्ततः पाण्डवं लोकवीरः। सैन्येन घोरेण सुसंहितेन दृष्ट्वा बली पार्षतो भीमसेनम्
शस्त्रधारी वीरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या भीमसेनाला सर्व बाजूंनी भयानक आणि नीट मांडलेल्या सैन्याने वेढलेले पाहून, पराक्रमी पार्षताने त्याच्याकडे पाहिले.
अथोपगच्छच्छरविक्षताङ्गं पदातिनं क्रोधविषं वमन्तम्। आश्वासयन्पार्षतो भीमसेनं गदाहस्तं कालमिवान्तकाले
तेव्हा पार्षताने बाणांनी जखमी झालेल्या, पायदळात उभ्या असलेल्या, रागाने धगधगत असलेल्या आणि हातात गदा धरलेल्या, जणू मृत्यूच उभा आहे अशा भीमसेनाजवळ जाऊन त्याला धीर दिला.
विशल्यमेनं च चकार तूर्ण- मारोपयच्चात्मरथे महात्मा। भृशं परिष्वज्य च भीमसेन- माश्वासयामास स शत्रुमध्ये
त्याने पटकन त्याच्या अंगातील बाण काढले, त्याला स्वतःच्या रथावर बसवले आणि भीमसेनाला घट्ट मिठी मारून शत्रूंच्या मध्ये त्याला धीर दिला.
तथा तस्मिन्वर्तमानेऽतिवेगं भ्रातॄनथोपेत्य तवापि पुत्रः । तस्मिन्विमर्दे तव संप्रवृत्ते दृष्ट्वा रणे वाक्यमिदं बभाषे
अशा प्रकारे हे सर्व अतिशय वेगाने घडत असताना, तुझा मुलगा आपल्या भावाजवळ गेला आणि रणभूमीत सुरू असलेली ती भीषण लढाई पाहून असे बोलला.
अयं दुरात्मा द्रुपदस्य पुत्रः समागतो भीमसेनेन सार्धम्
हा दुष्ट द्रुपदाचा मुलगा भीमसेनासोबत येथे आला आहे.
तं याम सर्वे महता बलेन मा वो रिपुः प्रार्थयतामनीकम्। श्रुत्वा तु वाक्यं तममृष्यमाणा ज्येष्ठज्ञया नोदिता धार्तराष्ट्राः
आपण सर्वांनी मिळून मोठ्या सैन्याने त्याच्यावर चाल करून जाऊ, नाहीतर शत्रू आपले सैन्य जिंकण्याचा प्रयत्न करतील. हे ऐकताच, मोठ्या भावाच्या आज्ञेने धृतराष्ट्रपुत्र सहन करू न शकता पुढे गेले.
वधाय निष्पेतुरुदायुधास्ते युगक्षये केतवो यद्वदुग्राः। प्रगृह्य चास्त्राणि धनूंषि वीरा ज्यां नेमिघोषैः प्रविकम्पयन्तः
मारण्यासाठी सज्ज होऊन, ते सर्व शूरवीर जणू युगाच्या शेवटी उभ्या असलेल्या ध्वजांसारखे भयंकर ध्वज घेऊन बाहेर पडले. त्यांनी शस्त्रे आणि धनुष्ये उचलली आणि धनुष्यांच्या प्रत्यंचा मोठ्या आवाजाने कंपित केली.
शरैरवर्षन्द्रुपदस्य पुत्रं यथाम्बुदा भूधरं वारिजालैः । निहत्य तांश्चापि शरैः सुतीक्ष्णै- र्न विव्यथे समरे चित्रयोधी
त्यांनी द्रुपदाच्या मुलावर बाणांचा वर्षाव केला, जसे ढग पर्वतावर पाणी ओततात. पण त्या तेजस्वी योद्ध्याने तीक्ष्ण बाणांनी त्यांना मारले आणि युद्धात अजिबात विचलित झाला नाही.
न्दैत्येषु यद्वत्समरे महेन्द्रः
जसे महेंद्र दैत्यांमध्ये युद्धात करतो, तसेच.
स वै ततोऽस्त्रं सुमहाप्रभावं' प्रमोहनं द्रोणदत्तं महात्मा। प्रयोजयामास उदारकर्मा तस्मिन्रणे तव सैन्यस्य राजन्
मग त्या महात्म्याने, उत्तम कृत्य करणाऱ्याने, द्रोणाने दिलेले प्रभावी आणि मोह करणारे अस्त्र त्या युद्धात तुझ्या सैन्यावर वापरले, राजन.