सादिनश्च हयान्राजन्रथिनश्च महारणे । हस्त्यारोहान्हयारोहा रथिनः सादिनस्तथा
राजा, घोडेस्वारांनी घोड्यांवर आणि रथस्वारांनी रणभूमीत हल्ला केला; हत्तीस्वारांनी घोडेस्वारांशी, आणि रथस्वारांनी घोडेस्वारांशीच लढाई केली.
रथिनः पत्तिभिः सार्धं सादिनश्चापि पत्तिभिः । अन्योन्यं समरे राजन्प्रत्यधावन्नमर्षिताः
रथस्वार पायदळांसोबत, आणि घोडेस्वारही पायदळांसोबत मिळून लढले; राजन, युद्धात सगळे एकमेकांवर तुटून पडले, कोणालाही सहन होत नव्हते.
भीमसेनार्जुनयमैर्गुप्ता चान्यैर्महारथैः । शुशुभे पाण्डवी सेना नक्षत्रैरिव शर्वरी
भीमसेन, अर्जुन आणि इतर मोठ्या योद्ध्यांनी राखलेली पांडवांची सेना, जणू रात्रीच्या आकाशात तारे चमकावेत तशी शोभत होती.
तथा भीष्मकृपद्रोणशल्यदुर्योधनादिभिः । तवापि च बभौ सेना ग्रहैर्द्यौरिव संवृताः
तसेच, भीष्म, कृप, द्रोण, शल्य, दुर्योधन आणि इतरांनी राखलेली तुझी सेना, राजन, ग्रहांनी भरलेल्या आकाशासारखी तेजस्वी दिसत होती.
भीमसेनस्तु कौन्तेयो द्रोणं दृष्ट्वा पराक्रमी । अभ्ययाञ्जवनैरश्वैर्भारद्वाजस्य वाहिनीम्
कुंतीपुत्र भीमसेनाने, पराक्रमी द्रोणाला पाहताच, जलद घोड्यांवर आरूढ होऊन भारद्वाजांच्या सैन्यावर तुटून पडला.
द्रोणास्तु समरे क्रुद्धो भीमं नवभिरायसैः । विव्याध समरश्लाघी मर्माण्युद्दिष्य वीर्यवान्
समरात संतापलेला द्रोण, सामर्थ्यशाली भीमाला, त्याच्या महत्त्वाच्या जागा लक्ष करून, लोखंडी नव बाणांनी घायाळ केले.
दृढाहतस्तो भीमो भारद्वाजस्य संयुगे। सारथिं प्रेषयामास यमस्य सदनं प्रति
युद्धात भारद्वाजाने जोरात मारल्यावर, भीमाने आपल्या सारथ्याला यमाच्या घरी पाठवले.
स संगृह्य स्कवयं वाहान्भारद्वाजः प्रतापवान् । व्यधमत्पाण्डवीं सेनां तूलराशिमिवानलः
मग प्रतापी भारद्वाजाने लगाम हातात घेतले आणि पांडवांची सेना अग्नीने कापूस जाळावा तशी विखुरली.
ते वद्यमाना द्रोणेन भीष्मेण च नरोत्तमाः । सृञ्जयाः तावकं सैन्यं भीमार्जुनपरिक्षतम्
द्रोण आणि भीष्म यांच्या हल्ल्याने त्रस्त झालेले श्रींजय, भीम आणि अर्जुन यांनी आधीच छळलेले तुझे सैन्य पुन्हा जोरात भिडले.
तथैव तावकं सैन्यं भीमार्जुनपरिक्षतम्। मुह्यते तत्रतत्रैव समदेव वराङ्गना
भीम आणि अर्जुन यांच्या सततच्या हल्ल्याने तुझे सैन्य युद्धभूमीवर जागोजागी गोंधळले, हे श्रेष्ठ कुलातील वीर.
अभिद्येतां ततो व्यूहौ तस्मिन्वीरवरक्षये। आसीद्व्यतिकरो घोरस्तव तेषां च भारत
त्या वेळी, वीरांचे तुकडे मोडत असताना, तुझ्या आणि त्यांच्या सैन्यात भीषण आणि प्रचंड संघर्ष उभा राहिला, हे भारत.
तदद्भुतमपश्याम तावकानां परैः सह । एकायनगताः सर्वे यदयुध्यन्त भारत
हे भारत, आम्ही एक अद्भुत गोष्ट पाहिली—तुझे सर्व सैनिक एकत्र जमलेले असूनही, शत्रूंशी एकजुटीने लढत होते.
प्रतिसंवार्य चास्त्राणि तेऽन्योन्यस्य विशांपते । युयुधुः पाण्डवाश्चैव कौरवाश्च महाबलाः
एकमेकांची अस्त्रे परतवून, पांडव आणि कौरव हे दोन्ही बलाढ्य सैन्य एकमेकांशी प्रचंड युद्ध करत राहिले, हे राजाधिराज.
एवं बहुगुणं सैन्यमेवं बहुविधं परम्। व्यूढमेवं यथाशास्त्रममोघं चैव सञ्जय
हे संजय, ते सैन्य अत्यंत मोठं, विविध प्रकारचं, अनेक पद्धतीने सजलेलं आणि युद्धशास्त्रानुसार योग्य रचनेत उभं होतं.
जुष्टमस्माकमत्यन्तमभिकामं च नः सदा । प्रहृष्टं व्यसनोपेतं पुरस्ताद्दृष्टविक्रमम्
ते आमच्या अत्यंत उत्साही सैनिकांनी भरलेलं, नेहमीच लढायला तयार, आनंदी असूनही संकटांनी वेढलेलं, आणि पुढच्या फळीमध्ये पराक्रम दाखवत होतं.
नातिवृद्धमबालं च न कृशं न च पीवरम् । लघुवृत्तायतप्रायं सागराकारमव्ययम्
ते सैन्य ना फार वयस्क, ना फार लहान, ना खूप सडपातळ, ना फार स्थूल, बहुतेक मध्यम बांध्याचं, समुद्रासारखं विशाल आणि थकता न येणारं होतं.
आत्तसन्नाहशस्त्रं च बहुशस्त्रपरिग्रहम् । असियुद्धे नियुद्धे च गदायुद्धे च कोविदम्
ते सर्वजण शस्त्रसज्ज, अनेक प्रकारची शस्त्रं हाताळण्यात कुशल, तलवारयुद्ध, मल्लयुद्ध आणि गदायुद्धातही पारंगत होते.
प्रासर्ष्टितोमरेष्वाजौ परिघेष्वायसेषु च । भिण्डिपालेषु शक्तीषु मुसलेषु च सर्वशः
ते भाले, सुऱ्या, तोमर, लोखंडी गदा, गोफण, शक्ती, मुसळ अशा सर्व प्रकारच्या शस्त्रांचा युद्धात योग्य वापर जाणणारे होते.
कम्पनेषु च चापेषु कणपेषु च सर्वशः । क्षेणणीयेषु चित्रेषु मुष्टयुद्धेषु च क्षमम्
ते धनुष्य, बाण, सर्व प्रकारची फेकण्याची शस्त्रं, तसेच हातघाई आणि बलप्रदर्शनाच्या लढाईतही निपुण होते.
अपरोक्षं च विद्यासु व्यायामे च कृतश्रमम् । शस्त्रग्रहणविद्यासु सर्वासु परिनिष्ठितम्
ते सर्व विद्यांमध्ये प्रत्यक्ष शिक्षण घेतलेले, व्यायामाने तयार झालेले आणि शस्त्रविद्येच्या सर्व प्रकारात पारंगत होते.
आरोहे पर्यवस्कन्दे सरणे सान्तरप्लुते । सम्यक्प्रहरणे याने व्यपयाने च कोविदम्
चढणं, उतरंणं, पुढे जाणं, उडी मारणं, अचूक वार करणं, वाहन चालवणं आणि मागे हटणं यातही ते कुशल होते.
नागाश्वरथयानेषु बहुशः सुपरीक्षितम् । परीक्ष्य च यथान्यायं वेतनेनोपपादितम्
हत्ती, घोडे आणि रथ चालवण्यात वारंवार कसोटी घेऊन, योग्य तपासणी करून आणि योग्य वेतन देऊन त्यांची नेमणूक केली होती.
न गोष्ठ्या नोपकारेण न च बन्धुनिमित्ततः । न सौहृदबलैर्वापि नाकुलीनपरिग्रहैः
त्यांची निवड गट, ओळखी, नातेसंबंध, मैत्री किंवा कुळाच्या आधारावर कधीच झाली नव्हती.
समृद्धजनमार्यं च तुष्टसंबन्धिबान्धवम् । कृतोपकारभूयिष्ठं यशस्वि च मनस्वि च
ते सर्वजण समृद्ध, कुलीन, नातेवाईक आणि मित्रांमध्ये समाधानी, उपकारांची जाणीव ठेवणारे, कीर्तीवान आणि उच्च विचारांचे होते.
स्वजनैस्तु नरैर्मुख्यैर्बहुशो दृष्टकर्मभिः । लोकपालोपमैस्तात पालितं लोकविश्रुतम्
त्यांचं नेतृत्व त्यांच्या स्वतःच्या समाजातील श्रेष्ठ पुरुषांकडे होतं, ज्यांची कृत्यं सर्वत्र प्रसिद्ध होती, आणि जे लोकपालांसारखे रक्षण करणारे होते.
बहुभिः क्षत्रियैर्गुप्तं पृथिव्यां लोकसंमतैः । अस्मानभिगतैः कामात्सबलैः सपदानुगैः
त्यांचं रक्षण जगमान्य असंख्य क्षत्रियांनी केलं होतं, जे स्वतःच्या इच्छेने, संपूर्ण सैन्यासह आणि अनुयायांसह आमच्याकडे आले होते.
महोदधिमिवापूर्णमापगाभिः समन्ततः । अपक्षपक्षिसंकाशै रथैर्नागैश्च संवृतम्
सर्व बाजूंनी नद्यांनी भरून गेलेल्या मोठ्या समुद्रासारखे, ते सैन्य पक्ष्यांसारख्या रथांनी आणि हत्तींच्या गर्दीने वेढलेले होते.
नानायोधजलं भीमं वाहनोर्मितरङ्गिणम्। क्षेपण्यसिगदाशक्तिशरप्राससामाकुलम्
तेथे अनेक योद्ध्यांनी भरलेले, भीतीदायक, वाहनांच्या लाटा उसळणारे, आणि फेकायची शस्त्रे, तलवारी, गदा, भाले, बाण, आणि शूल यांनी गच्च भरलेले होते.
ध्वजभूषणसंबाधं रत्नपट्टसुसंचितम् । परिधावद्भिरश्वैश्च वायुवेगविकम्पितम्
ध्वजांनी व दागिन्यांनी सजलेले, रत्नांच्या पट्ट्यांनी अलंकृत, आणि वाऱ्यासारख्या वेगाने धावणाऱ्या घोड्यांनी हलणारे असे ते सैन्य होते.
अपारमिव गर्जन्तं सागरप्रतिमं महत्। द्रोणभीष्मासिसंगप्तं गुप्तं च कृतवर्मणा
ते सैन्य समुद्रासारखे विशाल, गजर करणारे, मर्यादा नसल्यासारखे वाटणारे, द्रोण व भीष्म यांच्या तलवारीने राखलेले आणि कृतवर्म्याने संरक्षित होते.