ततो युधिष्ठिरो राजा धृष्टद्युम्नमभाषत। व्यूहं व्यूहस्व पाञ्चाल मकरं शत्रुनाशनम्
मग युधिष्ठिर राजाने धृष्टद्युम्नाला सांगितले, 'पांचाळा, शत्रूंचा नाश करणारा मकर व्यूह तयार कर.'
एवमुक्तस्तु पार्थेन धृष्टद्युम्नो महारथः। व्यादिदेश यथान्यायं रथिनो रथिनां वरः
अर्जुनाने असे सांगितल्यावर, धृष्टद्युम्न या महान रथीने, नियमाप्रमाणे सर्व रथींना जागा दिल्या.
शिरोऽभूद्द्रुपदस्तस्य पाण्डवश्च धनञ्जयः। चक्षुषी सहदेवश्च नकुलश्च महारथः
त्या व्यूहाचा प्रमुख द्रुपद होता आणि पांडव धनंजय; सहदेव आणि बलवान नकुल हे दोन डोळे होते.
तुण्डमासीन्महाराज भीमसेनो महाबलः । सौभद्रो द्रौपदेयाश्च राक्षसश्च घटोत्कचः
राजा, भीमसेन हा प्रचंड बलवान, व्यूहाचा तोंडभाग होता; अभिमन्यू, द्रौपदीचे पुत्र आणि राक्षस घटोत्कचही तिथे होते.
सात्यकिर्धर्मराजश्च व्यूहग्रीवां समास्थिताः । पृष्ठमासीन्महाराज विराटो वाहिनीपतिः ।। ृष्टद्युम्नो महाराज महत्या सेनया वृतः । केकया भ्रातरः पञ्च वामपार्श्वं समाश्रिताः
सात्यकि आणि धर्मराज युधिष्ठिर व्यूहाच्या मानेवर होते; मागच्या बाजूला, राजा विराट, सैन्याचा सेनापती उभा होता. धृष्टद्युम्न मोठ्या सैन्याने वेढलेला होता आणि केकयांचे पाच भाऊ डाव्या बाजूला उभे होते.
धृष्टकेतुर्नरव्याघ्रश्चेकितानश्च वीर्यवान्। दक्षिणं पक्षमाश्रित्य स्थितौ व्यूहस्य रक्षणे
धृष्टकेतू, नरांमध्ये वाघ, आणि बलवान चेकितान, व्यूहाच्या उजव्या बाजूला उभे राहून त्याचे रक्षण करत होते.
पादयोस्तु महाराज स्थितः श्रीमान्महारथः। कुन्तिभोजः शतानीको महत्या सेनया वृतः
राजा, व्यूहाच्या पायाजवळ, तेजस्वी रथी कुंतिभोज आणि शतानीक मोठ्या सैन्यासह उभे होते.
शिखण्डी तु महेष्वासः सोमकैः संवृतो बली । इरावांश्च ततः पुच्छे मकरस्य व्यवस्थितौ
शिखंडी हा पराक्रमी धनुर्धारी सोमकांच्या संरक्षणात, आणि इरावान हे दोघे मकर व्यूहाच्या शेपटीला उभे होते.
एवमेतं महाव्यूहं व्यूह्य भारत पाण्डवाः । सूर्योदये महाराज पुनर्युद्धाय दंशिताःक
अशा प्रकारे, भारत, पांडवांनी हा महान व्यूह तयार केला आणि सूर्य उगवल्यावर, राजन, पुन्हा युद्धासाठी सज्ज झाले.
कौरवानभ्ययुस्तूर्णं हस्त्यश्वरथपत्तिभिः । समुच्छ्रितैर्ध्वजैश्छत्रैः शस्त्रैश्च विमलैः शितैः
कौरवांनी हत्ती, घोडे, रथ आणि पायदळ घेऊन, उंच ध्वज, छत्रे आणि चमकदार, धारदार शस्त्रे उंचावून, वेगाने पुढे कूच केले.
व्यूढं दृष्ट्वा तु तत्सैन्यं पिता देवव्रतस्तव । कौञ्चेन महता राजन्प्रत्यव्यूहत वाहिनीम्
राजा, तुझ्या वडिलांनी म्हणजे देवव्रतांनी, ते सैन्य नीट रचलेले पाहून, मोठ्या बगळ्याच्या आकारात आपली फौज मांडली.
तस्य तुण्डे महेष्वासो भारद्वाजो व्यरोचत। अश्वत्थामा कृपश्चैव चक्षुरास्तां जनेश्वर
त्या बगळ्याच्या चोचीत मोठा धनुर्धारी भारद्वाज उभा होता, आणि त्याच्यासोबत अश्वत्थामा व कृपाही लोकांमध्ये उठून दिसत होते.
कृतवर्मा तु सहितः काम्भोजैरथ बाह्लिकैः । शिरस्यासीन्नरश्रेष्ठः श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम्
कृतवर्मा, काम्बोज आणि बाह्लिकांसह, त्या रचनेच्या डोक्यावर उभा होता, सर्व धनुर्धारांमध्ये श्रेष्ठ म्हणून ओळखला जात होता.
ग्रीवायां शूरसेनश्च तव पुत्रश्च मारिष । दुर्योधनो महाराज राजभिर्बहुभिर्वृतः
महाराज, गळ्याजवळ शूरसेन आणि तुझा मुलगा दुर्योधन, अनेक राजांनी वेढलेला, उभा होता.
प्राग्जोतिषस्तु सहितो मद्रसौवीरकेकयैः । उरस्यभून्नरश्रेष्ठ महत्या सेनया वृतः
नरश्रेष्ठा, प्राग्ज्योतिष मद्र, सौवीर आणि केकयांसह छातीच्या भागात होता, आणि मोठ्या सैन्याने वेढलेला होता.
पृष्ठे चास्तां महेष्वासावावन्त्यौ सपदानुगौः । स्वसेनया च सहितः शुशर्मा प्रस्थलाधिपः । वामं पक्षं समाश्रित्य दंशितः समवस्थितः
मागच्या बाजूला अवंतीचे दोन बलाढ्य धनुर्धारी आपल्या सैन्यासह उभे होते, आणि प्रस्थलाचा राजा शुशर्माही आपल्या सैन्यासह डाव्या बाजूला ठामपणे उभा राहिला.
तुषारा यवनाश्चैव शकाश्च सह चूचुपैः । दक्षिणं पक्षमाश्रित्य स्थिता व्यूहस्त भारत
भारता, तुषार, यवन, शक आणि चूचुप हे सर्व उजव्या बाजूला आपापली जागा घेऊन उभे राहिले.
श्रुतायुश्च शातायुश्च सौमदत्तिश्च मारिष । व्यूहस्य जघने तस्थू रक्षमाणाः परस्परम्
महाराज, श्रुतायू, शतायू आणि सौमदत्त हे तिघे रचनेच्या मागच्या बाजूला एकमेकांचे रक्षण करत उभे होते.
ततो युद्धाय संजग्मुः पाण्डवाः कौरवैः सह। सूर्योदये महाराज प्रावर्तत जनक्षयः
मग पांडवांनी कौरवांसोबत युद्धासाठी कूच केले; सूर्य उगवला आणि, राजन, माणसांचा संहार सुरू झाला.
प्रतीयू रथिनो नामान्नागाश्च रथिनो ययुः । हयारोहान्रथारोहा रथिनश्चापि सादिनः
रथस्वारांनी रथस्वारांना सामोरे गेले, हत्ती रथस्वारांवर तुटून पडले, घोडेस्वारांनी रथस्वारांवर हल्ला केला, आणि रथस्वारांनी घोडेस्वारांशी लढाई केली.
सादिनश्च हयान्राजन्रथिनश्च महारणे । हस्त्यारोहान्हयारोहा रथिनः सादिनस्तथा
राजा, घोडेस्वारांनी घोड्यांवर आणि रथस्वारांनी रणभूमीत हल्ला केला; हत्तीस्वारांनी घोडेस्वारांशी, आणि रथस्वारांनी घोडेस्वारांशीच लढाई केली.
रथिनः पत्तिभिः सार्धं सादिनश्चापि पत्तिभिः । अन्योन्यं समरे राजन्प्रत्यधावन्नमर्षिताः
रथस्वार पायदळांसोबत, आणि घोडेस्वारही पायदळांसोबत मिळून लढले; राजन, युद्धात सगळे एकमेकांवर तुटून पडले, कोणालाही सहन होत नव्हते.
भीमसेनार्जुनयमैर्गुप्ता चान्यैर्महारथैः । शुशुभे पाण्डवी सेना नक्षत्रैरिव शर्वरी
भीमसेन, अर्जुन आणि इतर मोठ्या योद्ध्यांनी राखलेली पांडवांची सेना, जणू रात्रीच्या आकाशात तारे चमकावेत तशी शोभत होती.
तथा भीष्मकृपद्रोणशल्यदुर्योधनादिभिः । तवापि च बभौ सेना ग्रहैर्द्यौरिव संवृताः
तसेच, भीष्म, कृप, द्रोण, शल्य, दुर्योधन आणि इतरांनी राखलेली तुझी सेना, राजन, ग्रहांनी भरलेल्या आकाशासारखी तेजस्वी दिसत होती.
भीमसेनस्तु कौन्तेयो द्रोणं दृष्ट्वा पराक्रमी । अभ्ययाञ्जवनैरश्वैर्भारद्वाजस्य वाहिनीम्
कुंतीपुत्र भीमसेनाने, पराक्रमी द्रोणाला पाहताच, जलद घोड्यांवर आरूढ होऊन भारद्वाजांच्या सैन्यावर तुटून पडला.
द्रोणास्तु समरे क्रुद्धो भीमं नवभिरायसैः । विव्याध समरश्लाघी मर्माण्युद्दिष्य वीर्यवान्
समरात संतापलेला द्रोण, सामर्थ्यशाली भीमाला, त्याच्या महत्त्वाच्या जागा लक्ष करून, लोखंडी नव बाणांनी घायाळ केले.
दृढाहतस्तो भीमो भारद्वाजस्य संयुगे। सारथिं प्रेषयामास यमस्य सदनं प्रति
युद्धात भारद्वाजाने जोरात मारल्यावर, भीमाने आपल्या सारथ्याला यमाच्या घरी पाठवले.
स संगृह्य स्कवयं वाहान्भारद्वाजः प्रतापवान् । व्यधमत्पाण्डवीं सेनां तूलराशिमिवानलः
मग प्रतापी भारद्वाजाने लगाम हातात घेतले आणि पांडवांची सेना अग्नीने कापूस जाळावा तशी विखुरली.
ते वद्यमाना द्रोणेन भीष्मेण च नरोत्तमाः । सृञ्जयाः तावकं सैन्यं भीमार्जुनपरिक्षतम्
द्रोण आणि भीष्म यांच्या हल्ल्याने त्रस्त झालेले श्रींजय, भीम आणि अर्जुन यांनी आधीच छळलेले तुझे सैन्य पुन्हा जोरात भिडले.
तथैव तावकं सैन्यं भीमार्जुनपरिक्षतम्। मुह्यते तत्रतत्रैव समदेव वराङ्गना
भीम आणि अर्जुन यांच्या सततच्या हल्ल्याने तुझे सैन्य युद्धभूमीवर जागोजागी गोंधळले, हे श्रेष्ठ कुलातील वीर.