अदृश्यन्त ससूताश्च साश्वाः सरथयोधिनः । एकेन बलिना राजन्वारणेन विमर्दिताः
एकाच बलाढ्य हत्तीने रथचालक, घोडे आणि रथयोध्ये यांना चिरडलेले दिसत होते, हे राजन.
गन्धहस्तिमदस्रावमाघ्राय बहवो रणे। सन्निपाते बलौघानां गजैर्ममृदिरे गजाः
युद्धात इतर हत्तींच्या मदाचा वास घेत अनेक हत्ती सैन्यांच्या गदारोळात एकमेकांशी जबरदस्त लढत होते.
सतोमरैर्महामात्रैर्निपतद्भिर्गतासुभिः । बभूवायोधनं छन्नं नाराचाभिहतैर्गजैः
भाले आणि मोठे हत्तीचालक मृत होऊन पडले असताना, तीक्ष्ण बाणांनी जखमी झालेले हत्ती रणभूमीवर विखुरले गेले होते.
सन्निपाते बलौघानां प्रेषितैर्वरवारणैः । निपेतुर्युधि संभग्नाः सयोधाः सध्वजा गजाः
सैन्यांच्या गदारोळात, उत्तम हत्ती युद्धात पाठवले गेले आणि ते आपले योद्धे व ध्वजांसह तुटून पडले.
नागराजोपमैर्हस्तैर्नागैराक्षिप्य संयुगे । व्यदृश्यन्त महाराज संभग्ना रथकूबराः
राजहत्तींसारख्या सोंडे असलेल्या हत्तीने युद्धात रथांचे पेटारे फोडलेले दिसत होते, हे महराजा.
विशीर्णरथसङ्घाश्च केशेष्वाक्षिप्य दन्तिभिः । द्रुमशाखा इवाविध्य निष्पिष्टा रथिनो रणे
हत्तीने केसांनी उचलून फेकलेले रथांचे समूह युद्धात झाडाच्या फांद्या तुटाव्यात तसे फोडून टाकले गेले.
रथेषु च रथान्युद्धे संसक्तान्वरवारणाः । विकर्षन्तो दिशः सर्वाः संपेतुः सर्वशब्दगाः
युद्धात उत्तम हत्ती एकमेकात अडकलेले रथ सर्व दिशांना ओढत होते आणि मोठा गोंधळ उडवत होते.
तेषां तथा कर्षतां तु गजानां रूपमाबभौ । सरःसु नलिनीजालं विषक्तमिव कर्षताम्
हत्ती रथ ओढत असताना, त्यांचे रूप जणू एखाद्या सरोवरातून ओढलेला कमळांचा गट वाटत होते.
एवं संछादितं तत्र बभूवायोधनं महत्। सादिभिश्च पदातैश्च सध्वजैश्च महारथैः
त्या ठिकाणी रणभूमी पायदळ, ध्वजधारी आणि मोठ्या रथी यांच्याने झाकली गेली होती.
शिखण्डी सह मत्स्येन विराटेन विशांपते। भीष्ममाशु महेष्वासमाससाद सुदुर्जयम्
शिखंडी आणि मत्स्यांचा राजा विराट यांनी मिळून, मोठा धनुर्धारी आणि जिंकता न येणारा भीष्म याच्याकडे झपाट्याने धाव घेतली.
द्रोणं कृपं विकर्णं च महेष्वासं महाबलम् । राज्ञश्चान्यान्रणे शूरान्बहूनार्च्छद्धनंजयः
धनंजयाने द्रोण, कृप, विकर्ण हे मोठे धनुर्धारी आणि बलाढ्य योद्धे, तसेच इतर अनेक शूर राजे यांना युद्धात आव्हान दिले.
सैन्धवं च महेष्वासं सामात्यं सह बन्धुभिः । प्राच्यांश्च दाक्षिणात्यांश्च भूमिपान्भूमिपर्षभ
हे राजश्रेष्ठ, धनंजयाने मोठा धनुर्धारी सैन्धव, त्याचे मंत्री व नातेवाईक, तसेच पूर्व आणि दक्षिणेकडील राजे यांनाही सामोरे गेला.
पुत्रं च ते महेष्वासं दुर्योधनममर्षणम् । दुःसहं चैव समरे भीमसेनोऽभ्यवर्तत
भीमसेन तुझा पुत्र, मोठा धनुर्धारी आणि युद्धात हट्ट करणारा दुर्योधन, तसेच दुःसह यांच्यावर चालून गेला.
सहदेवस्तु शकुनिमुलूकं च महारथम् । पितापुत्रौ महेष्वासावभ्यवर्तत दुर्जयौ
सहदेवाने शकुनी आणि उलूक या महा रथी, म्हणजे वडील आणि मुलगा, यांच्याशी सामना केला.
युधिष्ठिरो महाराज गजानीकं महारथः । समवर्तत संग्रामे पुत्रेण निकृतस्तव
महाबली युधिष्ठिर राजाने, तुझ्या पुत्र निकृत या गजानिकाशी रणभूमीत सामना केला.
माद्रीपुत्रस्तु नकुलः शूरसंक्रन्दनो युधि । त्रिगर्तानां बलैः सार्धं समसञ्जत पाण्डवः
माद्रीचा पुत्र नकुल, रणात सिंहासारखा गर्जणारा तो पांडव, त्रिगर्तांच्या सैन्याशी भिडला.
अभ्यवर्तन्त संक्रुद्धाः समरे साल्वकेकयान्। सात्यकिश्चेकितानश्च सौभद्रश्च महारथः
सात्यकी, चेकितान आणि महाबली अभिमन्यू, हे तिघेही प्रचंड संतापून, शाल्व आणि केकयांच्या विरुद्ध युद्धात पुढे गेले.
धृष्टकेतुश्च समरे राक्षसश्च घटोत्कचः । नाकुलिश्च शतानीकः समरे रथपुङ्गवः । पुत्राणां ते रथानीकं प्रत्युद्याताः सुदुर्जयाः
धृष्टकेतू, राक्षस घटोत्कच आणि नकुलपुत्र शतानीक हे वीर रथी, तुझ्या पुत्रांच्या रथसेनेसमोर रणभूमीत भिडायला निघाले.
सेनापतिरमेयात्मा धृष्टद्युम्नो महाबलः । द्रोणेन समरे राजन्समियायोग्रकर्मणा
अमितशक्ती आणि महान धैर्य असलेला सेनापती धृष्टद्युम्न, राजन, रणात कठोर कर्म करणाऱ्या द्रोणाच्या समोर गेला.
एवमेते महेष्वासास्तावकाः पाण्डवैः सह । समेत्य समरे शूराः संप्राहारं प्रचक्रिरे
अशा रीतीने, तुझे आणि पांडवांचे हे महान धनुर्धारी वीर रणभूमीत एकत्र येऊन जबरदस्त युद्ध करू लागले.
मध्यंदिनगते सूर्ये नभस्याकुलतां गते । कुरवः पाण्डवेयाश्च निजघ्नुरितरेतरम्
मध्यान्ही सूर्य आकाशात आला आणि सर्वत्र गोंधळ उडाला, तेव्हा कुरू आणि पांडव एकमेकांवर सतत हल्ला करू लागले.
ध्वजिनो हेमचित्राङ्गा विचरन्तो रणाजिरे । सपताका रथा रेजुर्वैयाघ्रपरिवारणाः
सोन्याच्या पताका असलेले, वाघाच्या चिन्हांनी सजलेले रथ रणभूमीत फिरताना तेजाने झळकत होते.
समेतानां च समरे जिगीषूणां परस्परम् । बभूव तुमुलः शब्दः सिंहानामिव नर्दताम्
विजयाच्या इच्छेने एकमेकांसमोर आलेल्या त्या वीरांच्या रणात सिंहासारख्या गर्जना करत मोठा गोंगाट झाला.
तत्राद्भुतमपश्यास संप्रहारं सुदारुणम्। यदकुर्वन्रणे शूराः सृञ्जयाः कुरुभिः सह
राजन, तिथे मी एक अद्भुत आणि भीषण संग्राम पाहिला, जिथे शृंजय वीर कुरूंशी प्रचंड युद्ध करत होते.
नैव खं न दिशो राजन्न सूर्यं शत्रुतापन। विदिशो वापि पश्यामः शरैर्मुक्तैः समन्ततः
शत्रूंचा संहार करणाऱ्या राजन, सर्व बाजूंनी सोडलेल्या बाणांमुळे आकाश, दिशा, सूर्य किंवा कोणतीही दिशा दिसत नव्हती.
शक्तीनां विमलाग्राणां तोमराणां तथास्यताम् । निस्त्रिंशानां च पीतानां नीलोत्पलनिभाः प्रभाः
शक्तींच्या तेजस्वी टोकांनी, भाल्यांच्या उड्डाणांनी आणि सोन्याच्या तलवारींच्या निळ्या कमळासारख्या प्रभेने रणभूमी उजळून निघाली.
कवचानां विचित्राणां भूषणानां प्रभास्तथा । खं दिशः प्रदिशश्चैव भासयामासुरोजसा
रंगीत कवचांची आणि दागिन्यांची प्रभा एवढी तेजस्वी होती की, आकाश, दिशा आणि उपदिशा सर्वत्र उजळून गेल्या.
वपुर्भिश्च नरेन्द्राणां चन्द्रसूर्यसमप्रभैः । विरराज तदा राजंस्तत्रतत्र रणाङ्गणम्
चंद्रसूर्यासारख्या तेजस्वी राजांच्या रूपामुळे, राजन, रणांगण अनेक ठिकाणी अत्यंत शोभिवंत दिसत होते.
रथसङ्घा नरव्याघ्राः समायान्तश्च संयुगे। विरेजुः समरे राजन्ग्रहा इव नभस्तले
रथांच्या तुकड्यांमध्ये वाघासारखे योद्धे रणभूमीत पुढे जात होते आणि राजन, ते आकाशातील ग्रहांसारखे चमकत होते.
भीष्मस्तु रथिनां श्रेष्ठो भीमसेनं महाबलम् । अवारयत संक्रुद्धः सर्वसैन्यस्य पश्यतः
तेव्हा रथींच्या श्रेष्ठ भीष्माने, सर्व सैन्याच्या समोर, क्रोधाने महाबली भीमसेनाला रोखले.