निरभ्रे विद्युतस्तीव्रा दिशश्च रजसा वृताः । प्रादुरासन्महोत्काश्च सनिर्घाता विशांपते
आकाश निरभ्र असताना प्रखर विजा चमकल्या, दिशा धुळीने भरल्या, आणि मोठे, भीषण अपशकुन वाजू लागले, हे राजन.
प्रादुर्भूतो महावातः पांसुवर्षं पपात च । नभस्यन्तर्दधे सूर्यः सैन्येन सजसा वृतः
मजबूत वारा सुटला, धुळीचा पाऊस पडू लागला; आकाशात सूर्य लपला, सैन्य व धुळीने तो झाकला गेला.
प्रमोहः सर्वसत्वानामतीव समपद्यत। रजसा चाभिभूतानामस्त्रजालैश्च तुद्यताम्
धुळीने झाकले गेलेले आणि अस्त्रांच्या वर्षावाने घायाळ झालेले सर्व जीव गोंधळून गेले.
वीरबाहुविसृष्टानां सर्वावरणभेदिनाम् । संघातः शरजालानां तुमुलः समपद्यत
शूरवीरांच्या हातून सोडलेल्या, सर्व कवच भेदणाऱ्या बाणांच्या वर्षावाचा प्रचंड गडगडाट झाला.
प्रकाशं चक्रुराकाशमुद्यतानि भुजोत्तमैः । नक्षत्रविमलाभानि शस्त्राणि भरतर्षभ
मजबूत हातांनी उंचावलेली, नक्षत्रांसारखी तेजस्वी शस्त्रे आकाश उजळू लागली, हे भरतश्रेष्ठ.
आर्षभाणि विचित्राणि रुक्मजालावृतानि च । संपेतुर्दिक्षु सर्वासु चर्माणि भरतर्षभ
गौरवशाली, विविध रंगांची, सोन्याच्या जाळ्यांनी सजलेली, वृषभचिन्ह असलेली ढाल सर्व दिशांना उडू लागली, हे भरतश्रेष्ठ.
सूर्यवर्णैश्च निस्त्रिंशैः पात्यमानानि सर्वशः । दिक्षु सर्वास्वदृश्यन्त शरीराणि शिरांसि च
सूर्यासारख्या तेजस्वी तलवारींनी सर्व दिशांना उडवलेली माणसांची शरीरे आणि डोकी दिसत होती.
भग्नचक्राक्षनीडाश्च निपातितमहाध्वजाः । हताश्वाः पृथिवीं जग्मुस्तत्रतत्र महारथाः
तुटलेली चाकं, मोडलेली धुरी, पडलेले मोठे ध्वज आणि मारलेले घोडे, असे मोठे रथी पृथ्वीवर इकडे तिकडे पडले होते.
परिपेतुर्हयाश्चात्र केचिच्छस्त्रकृतव्रणाः । रथान्विपरिकर्षन्तो हतेषु रथयोधिषु
काही घोडे, शस्त्रांनी जखमी झालेले, रथयोध्ये मारले गेल्यावर रथ ओढत इकडे तिकडे भटकत होते.
शराहता भिन्नदेहा बद्धयोक्रा हयोत्तमाः । युगानि पर्यकर्षन्त तत्रतत्र स्म भारत
बाणांनी जखमी झालेले, शरीर फाटलेले आणि जुव्याला बांधलेले उत्तम घोडे, ते जुंवे इकडे तिकडे ओढत होते, हे भारत.
अदृश्यन्त ससूताश्च साश्वाः सरथयोधिनः । एकेन बलिना राजन्वारणेन विमर्दिताः
एकाच बलाढ्य हत्तीने रथचालक, घोडे आणि रथयोध्ये यांना चिरडलेले दिसत होते, हे राजन.
गन्धहस्तिमदस्रावमाघ्राय बहवो रणे। सन्निपाते बलौघानां गजैर्ममृदिरे गजाः
युद्धात इतर हत्तींच्या मदाचा वास घेत अनेक हत्ती सैन्यांच्या गदारोळात एकमेकांशी जबरदस्त लढत होते.
सतोमरैर्महामात्रैर्निपतद्भिर्गतासुभिः । बभूवायोधनं छन्नं नाराचाभिहतैर्गजैः
भाले आणि मोठे हत्तीचालक मृत होऊन पडले असताना, तीक्ष्ण बाणांनी जखमी झालेले हत्ती रणभूमीवर विखुरले गेले होते.
सन्निपाते बलौघानां प्रेषितैर्वरवारणैः । निपेतुर्युधि संभग्नाः सयोधाः सध्वजा गजाः
सैन्यांच्या गदारोळात, उत्तम हत्ती युद्धात पाठवले गेले आणि ते आपले योद्धे व ध्वजांसह तुटून पडले.
नागराजोपमैर्हस्तैर्नागैराक्षिप्य संयुगे । व्यदृश्यन्त महाराज संभग्ना रथकूबराः
राजहत्तींसारख्या सोंडे असलेल्या हत्तीने युद्धात रथांचे पेटारे फोडलेले दिसत होते, हे महराजा.
विशीर्णरथसङ्घाश्च केशेष्वाक्षिप्य दन्तिभिः । द्रुमशाखा इवाविध्य निष्पिष्टा रथिनो रणे
हत्तीने केसांनी उचलून फेकलेले रथांचे समूह युद्धात झाडाच्या फांद्या तुटाव्यात तसे फोडून टाकले गेले.
रथेषु च रथान्युद्धे संसक्तान्वरवारणाः । विकर्षन्तो दिशः सर्वाः संपेतुः सर्वशब्दगाः
युद्धात उत्तम हत्ती एकमेकात अडकलेले रथ सर्व दिशांना ओढत होते आणि मोठा गोंधळ उडवत होते.
तेषां तथा कर्षतां तु गजानां रूपमाबभौ । सरःसु नलिनीजालं विषक्तमिव कर्षताम्
हत्ती रथ ओढत असताना, त्यांचे रूप जणू एखाद्या सरोवरातून ओढलेला कमळांचा गट वाटत होते.
एवं संछादितं तत्र बभूवायोधनं महत्। सादिभिश्च पदातैश्च सध्वजैश्च महारथैः
त्या ठिकाणी रणभूमी पायदळ, ध्वजधारी आणि मोठ्या रथी यांच्याने झाकली गेली होती.
शिखण्डी सह मत्स्येन विराटेन विशांपते। भीष्ममाशु महेष्वासमाससाद सुदुर्जयम्
शिखंडी आणि मत्स्यांचा राजा विराट यांनी मिळून, मोठा धनुर्धारी आणि जिंकता न येणारा भीष्म याच्याकडे झपाट्याने धाव घेतली.
द्रोणं कृपं विकर्णं च महेष्वासं महाबलम् । राज्ञश्चान्यान्रणे शूरान्बहूनार्च्छद्धनंजयः
धनंजयाने द्रोण, कृप, विकर्ण हे मोठे धनुर्धारी आणि बलाढ्य योद्धे, तसेच इतर अनेक शूर राजे यांना युद्धात आव्हान दिले.
सैन्धवं च महेष्वासं सामात्यं सह बन्धुभिः । प्राच्यांश्च दाक्षिणात्यांश्च भूमिपान्भूमिपर्षभ
हे राजश्रेष्ठ, धनंजयाने मोठा धनुर्धारी सैन्धव, त्याचे मंत्री व नातेवाईक, तसेच पूर्व आणि दक्षिणेकडील राजे यांनाही सामोरे गेला.
पुत्रं च ते महेष्वासं दुर्योधनममर्षणम् । दुःसहं चैव समरे भीमसेनोऽभ्यवर्तत
भीमसेन तुझा पुत्र, मोठा धनुर्धारी आणि युद्धात हट्ट करणारा दुर्योधन, तसेच दुःसह यांच्यावर चालून गेला.
सहदेवस्तु शकुनिमुलूकं च महारथम् । पितापुत्रौ महेष्वासावभ्यवर्तत दुर्जयौ
सहदेवाने शकुनी आणि उलूक या महा रथी, म्हणजे वडील आणि मुलगा, यांच्याशी सामना केला.
युधिष्ठिरो महाराज गजानीकं महारथः । समवर्तत संग्रामे पुत्रेण निकृतस्तव
महाबली युधिष्ठिर राजाने, तुझ्या पुत्र निकृत या गजानिकाशी रणभूमीत सामना केला.
माद्रीपुत्रस्तु नकुलः शूरसंक्रन्दनो युधि । त्रिगर्तानां बलैः सार्धं समसञ्जत पाण्डवः
माद्रीचा पुत्र नकुल, रणात सिंहासारखा गर्जणारा तो पांडव, त्रिगर्तांच्या सैन्याशी भिडला.
अभ्यवर्तन्त संक्रुद्धाः समरे साल्वकेकयान्। सात्यकिश्चेकितानश्च सौभद्रश्च महारथः
सात्यकी, चेकितान आणि महाबली अभिमन्यू, हे तिघेही प्रचंड संतापून, शाल्व आणि केकयांच्या विरुद्ध युद्धात पुढे गेले.
धृष्टकेतुश्च समरे राक्षसश्च घटोत्कचः । नाकुलिश्च शतानीकः समरे रथपुङ्गवः । पुत्राणां ते रथानीकं प्रत्युद्याताः सुदुर्जयाः
धृष्टकेतू, राक्षस घटोत्कच आणि नकुलपुत्र शतानीक हे वीर रथी, तुझ्या पुत्रांच्या रथसेनेसमोर रणभूमीत भिडायला निघाले.
सेनापतिरमेयात्मा धृष्टद्युम्नो महाबलः । द्रोणेन समरे राजन्समियायोग्रकर्मणा
अमितशक्ती आणि महान धैर्य असलेला सेनापती धृष्टद्युम्न, राजन, रणात कठोर कर्म करणाऱ्या द्रोणाच्या समोर गेला.
एवमेते महेष्वासास्तावकाः पाण्डवैः सह । समेत्य समरे शूराः संप्राहारं प्रचक्रिरे
अशा रीतीने, तुझे आणि पांडवांचे हे महान धनुर्धारी वीर रणभूमीत एकत्र येऊन जबरदस्त युद्ध करू लागले.