संरब्धानां च वीराणां धीराणाममितौजसाम् । धनुर्ज्यातलशब्देन न प्राज्ञायत किंचन
रागाने पेटलेल्या, धैर्यवान आणि अपार शक्ती असलेल्या वीरांच्या मध्ये, धनुष्यांच्या तुटतुटीच्या आवाजामुळे काहीच ओळखू येत नव्हते.
उत्थितेषु कबन्धेषु सर्वतः शोमितोदके। समरे पर्यधावन्त नृपा रिपुवधोद्यताः
सर्वत्र रक्ताने भिजलेल्या, डोकी नसलेल्या देहांनी उठून, राजे रणभूमीत शत्रू मारण्यासाठी धावू लागले.
शरशक्तिगदाभिस्ते खङ्गैश्चामिततेजसः । निजघ्नुः समरेऽन्योन्यं शूराः परिघबाहवः
बाण, भाले, गदा आणि तलवारी यांनी, बलवान बाहू असलेल्या वीरांनी एकमेकांवर हल्ला केला.
बभ्रमुः कुञ्जराश्चात्र शरैर्विद्धा निरङ्कुशाः । अश्वाश्च पर्यधावन्त हतारोहा दिशो दश
येथे, बाणांनी जखमी झालेले, अंकुश हरवलेले हत्ती इकडे तिकडे भटकत होते; आणि घोडे, त्यांचे स्वार मारले गेलेले, सर्व दिशांना पळत होते.
उत्पत्य निपतन्त्यन्ये शरघातप्रपीडिताः। तावकानां परेषां च योधा भरतसत्तम
तुझ्या आणि शत्रूंच्या सैन्यातील काही योद्धे, बाणांच्या माऱ्याने त्रस्त होऊन, उड्या मारून खाली पडत होते, हे भरतश्रेष्ठा.
वाहानामुत्तमाङ्गानां कार्मुकाणां च भारत। गदानां परिघाणां च हस्तानां चोरुभिः सह
घोड्यांची डोकी, धनुष्ये, गदा, परिघ, हात आणि बाहू एकत्र दिसत होते, हे भरत.
पादानां भूषणानां च केयूराणां च सङ्घशः। राशयस्तत्र दृश्यन्ते भीष्मभीमसमागमे
पाय, दागिने आणि केयूरांचे ढीग, भीष्म आणि भीम यांच्या भेटीच्या ठिकाणी दिसत होते.
अश्वानां कुञ्जराणां च रथानां चानिवर्तिनाम् । सङ्घाताः स्म प्रदृश्यन्ते तत्रतत्र विशांपते
जे घोडे, हत्ती आणि रथ मागे फिरत नव्हते, त्यांचे ढीग जागोजागी दिसत होते, हे लोकाधिपती.
गदाभिरसिभिः प्रासैर्बाणैश्च नतपर्वभिः । जघ्नुः परस्पर तत्र क्षत्रियाः काल आगते
गदा, तलवारी, भाले आणि वाकड्या टोकांचे बाण यांनी, मृत्यूच्या वेळी आलेल्या क्षत्रियांनी एकमेकांवर हल्ला केला.
अपरे बाहुभिर्वीरा नियुद्धकुशला युधि। बहुधा समसञ्जन्त आयसैः परिघैरिव
इतर वीर, हातांनी लढण्यात कुशल असलेले, रणभूमीत अनेक प्रकारे एकमेकांशी झुंजत होते, जणू काही लोखंडी गदांनी.
मुष्टिभिर्जानुभिश्चैव तलैश्चैव विशांपते । अन्योन्यं जघ्रिरे वीरास्तावकाः पाण्डवैः सह
राजा, तुझ्या वीरांनी आणि पांडवांनी एकमेकांना मुठी, गुडघे आणि तळव्यांनी जबरदस्त मारले.
पतितैः पात्यमानैश्च विचेष्टद्भिश्च भूतले। घोरमायोधनं जज्ञे तत्रतत्र जनेश्वर
राजा, ज्या सैनिकांनी खाली पडले, पडत होते किंवा जमिनीवर तडफडत होते, त्यांच्या मध्ये प्रत्येक ठिकाणी भयंकर युद्ध पेटले.
विरथा रथिनश्चात्र निस्त्रिंशवरधारिणःक । अन्योन्यमभिधावन्तः परस्परवधैषिणः
रथ गमावलेले रथी आणि तलवार-ढाल घेणारे योद्धे एकमेकांवर तुटून पडले, सगळेच एकमेकांचा संहार करायला धावले.
ततो दुर्योधनो राजा कलिङ्गैर्बहुभिर्वृतः। पुरस्कृत्य रणे भीष्मं पाण्डवानभ्यवर्तत
नंतर राजा दुर्योधन अनेक कलिंग सैनिकांनी वेढलेला, भीष्माला पुढे करून पांडवांवर चालून गेला.
तथैव पाण्डवाः सर्वे परिवार्य वृकोदरम्। भीष्ममभ्यद्रवन्क्रुद्धास्ततो युद्धमवर्तत
त्याचप्रमाणे, सर्व पांडवांनी भीमाला वेढून, रागाने भीष्मावर झेप घेतली आणि मग युद्ध सुरू झाले.
दृष्ट्वा भीष्मेण संसक्तान्भ्रातॄनन्यांश्च पार्थिवान् । समभ्यधावद्गांङ्गेयमुद्यतास्त्रो धनञ्जयः
भीष्माशी त्याचे भाऊ आणि इतर राजे भिडलेले पाहून, धनंजयाने शस्त्र उगारून गंगेपुत्र भीष्मावर धाव घेतली.
पाञ्चजन्यस्य निर्घोषं धनुषो गाण्डिवस्य च। ध्वजं च दृष्ट्वा पार्थस्य सर्वान्नो भयमाविशत्
पांचजन्याचा गजर, गांडीवाचा टणकारा आणि अर्जुनाचा ध्वज पाहून सर्वांच्या मनात भीती भरली.
सिंहलाङ्गूलमाकाशे ज्वलन्तमिव पर्वतम्। असञ्जमानं वृक्षेषु धूमकेतुमिवोत्थितम्
आम्ही त्याचा सिंहाच्या शेपटीसारखा ध्वज पाहिला, तो आकाशात जणू एखाद्या ज्वलंत पर्वतासारखा उजळत होता, झाडांमध्ये डोलत, धुरकट पुच्छासारखा वर उठलेला दिसत होता.
बहुवर्णं विचित्रं च दिव्यं वानरलक्षणम् । अपश्याम महाराज ध्वजं गाण्डीवधन्वनः
महारााज, आम्ही गांडीवधारी अर्जुनाचा ध्वज पाहिला—तो रंगीबेरंगी, अद्भुत, दिव्य आणि वानरचिन्ह असलेला होता.
सुवर्णपृष्ठं गाण्डीवं रणे द्रक्ष्यामि भारत। विद्युतं मेघमध्यस्थां भ्राजमानामिवाम्बरे । ददृशुर्गाण्डिवं योधा रुक्मपृष्ठं महामृधे
महायुद्धात योद्ध्यांनी गांडीवाचे सोन्याचे पाठ असलेले धनुष्य पाहिले, ते जणू मेघांमध्ये वीज चमकावी तसे आकाशात तेजस्वी दिसत होते.
आशुश्रुम भृशं चास्य शक्रस्येवाभिगर्जतः। सुघोरं तलयोः शब्दं निघ्नतस्तव वाहिनीम्
त्याच्या तळव्यांचा भीषण आवाज आम्ही ऐकला, तो जणू इंद्र गरजतो तसा वाटत होता, आणि त्याने तुझ्या सैन्यावर प्रहार केला.
चण्डवातो यथा मेघः सविद्युत्स्तनयित्नुमान् । दिशः संप्लावयन्सर्वाः शरवर्षैः समन्ततः
जसा वादळी वारा विजेसह गडगडणाऱ्या मेघाला सर्व दिशांना पसरवतो, तसा त्याने सर्व दिशांना बाणांचा वर्षाव केला.
समभ्यधावद्गाङ्गेयं भैरवास्त्रो धनञ्जयः । दिशं प्राचीं प्रतीचीं च न जानीमोऽस्त्रमोहिताः
धनंजयाने भयंकर अस्त्रांनी गंगेपुत्र भीष्मावर झेप घेतली; त्याच्या अस्त्रांनी आम्ही इतके गोंधळलो की पूर्व-पश्चिम कळेनासे झाले.
कान्दिग्भूता श्रान्तपत्रा हताश्वा हतचेतसः। अन्योन्यमभिसंश्लिष्य योधास्ते भरतर्षभ
बाण संपलेले, घोडे मारले गेलेले आणि मनाने खचलेले ते योद्धे, हे भरतश्रेष्ठ, एकमेकांना बिलगले.
भीष्ममेवाभ्यलीयन्त सह सर्वैस्तवात्मजैः । तेषामार्तायनमभूद्भीष्मः शान्तनवो रणे
ते सर्वजण, तुझे पुत्रही, भीष्माकडे आसरा घेऊन गेले; त्यांच्यासाठी शांतनुपुत्र भीष्मच युद्धात आधार झाला.
समुत्पतन्ति वित्रस्ता रथेभ्यो रथिनस्तथा । सादिनश्चाश्वपृष्ठेभ्यो भूमौ चापि पदातयः
भीतीने रथी रथातून, अश्वारूढ घोड्यावरून आणि पायदळ जमिनीवर उड्या मारू लागले.
श्रुत्वा गाण्डीवनिर्घोषं विस्फूर्जितमिवाशनेः । सर्वसैन्यानि भीतानि व्यवालीयन्त भारत
गांडीवाचा वीजेसारखा गडगडाट ऐकून, सर्व सैन्ये घाबरून पांगली, हे भरत.
अथ काम्भोजैजरश्वैर्महद्भिः शीघ्रगामिभिः । गोपानां बहुसाहस्त्रैर्बालैर्गापायनैर्वृतः
नंतर, काम्बोजांच्या वेगवान आणि मोठ्या घोड्यांवर बसलेले, हजारो तरुण गवळ्यांनी वेढलेला तो उभा होता.
मद्रसौवीरगान्धारैस्त्रैगर्तैश्च विशांपते । सर्वकालिङ्गमुख्यैश्च कलिङ्गाधिपतिर्वृतः
कलींगांचा राजा, सर्व श्रेष्ठ कलींग वीर, मद्र, सौवीर, गांधार आणि त्रिगर्त यांच्या वेढ्यात होता, हे राजन.
नानानरगणौघैश्च दुःशासनपुरःसरः । जयद्रथश्च नृपतिः सहितः सर्वराजभिः
विविध जातींच्या सैन्यांसह, दु:शासन पुढे असताना, जयद्रथ राजा सर्व राजांसह एकत्र झाला.