युयुत्सवस्ते विक्रान्ता विजयाय महाबलाःक । अन्योन्यमभिगर्जन्तो गोष्ठिष्विव महर्षभाः
ते सर्व पराक्रमी योद्धे विजयासाठी उत्सुक होते आणि एकमेकांवर गडगडाट करत होते, जणू कळपातील मोठे बैल एकमेकांशी गर्जना करतात.
शिरासं पात्यमानानां समरे निशितैः शरैः। अश्यवृष्टिरिवाकाशे बभूव भरतर्षभ
भरतश्रेष्ठा, युद्धात तीक्ष्ण बाणांनी शिरं खाली पडत होती, जणू आकाशातून दगडांची पाऊस पडतो आहे.
कुण्डलोष्णीषधारीणि जातरूपोज्ज्वलानि च। पतितानि स्म दृश्यन्ते शिरांसि भरतर्षभ
कुंडल आणि पागोट्या, सोन्याने झळाळणारी, पडलेली दिसत होती — त्या म्हणजेच डोकी होती, हे भरतश्रेष्ठा.
विशिखोन्मथितैर्गात्रैर्बाहुभिश्च सकार्मुकैः । सहस्ताभरणैश्चान्यैरभवच्छादिता मही
बाणांनी भेदलेल्या देहांनी, धनुष्यांसह असलेल्या हातांनी, आणि दागिन्यांनी सजलेल्या इतर हातांनी, संपूर्ण पृथ्वी झाकली गेली.
कवचोपहितैर्गात्रैर्हस्तैश्च समलङ्कृतैः । मुखैश्च चन्द्रसंकाशै रक्तान्तनयनैः शुभैः
कवच घातलेल्या देहांनी, दागिन्यांनी सजलेल्या हातांनी, आणि चंद्रासारख्या उजळ चेहऱ्यांनी, लालसर डोळ्यांनी, ती भूमी भरून गेली.
गजवाजिमनुष्याणां सर्वगात्रैश्च भूपते । आसीत्सर्वा समास्तीर्णा मुहूर्तेन वसुंधराः
राजा, हत्ती, घोडे आणि माणसांची सर्व अंगं क्षणातच साऱ्या पृथ्वीवर विखुरली गेली.
रजोमेघैश्च तुमुलैः शस्त्रविद्युत्प्रकाशिभिः । आयुधानां च निर्घोषः स्तनयित्नुसमोऽभवत्
धुळीचे गडद ढग आणि शस्त्रांच्या वीजेसारख्या चमकांनी, शस्त्रांचा गडगडाट वादळासारखा झाला.
स संप्रहारस्तुमुलःक कटुकः शोणितोदकः। प्रावर्तत कुरूणां च पाण्डवानां च भारत
तो भीषण आणि भयंकर संग्राम, रक्ताने ओथंबलेला, कौरव आणि पांडव यांच्यात सुरू झाला, हे भरत.
तस्मिन्महाभये घोरे तुमुले रोमहर्षणे। ववृषुः शरवर्षाणि क्षत्रिया युद्धदुर्मदाः
त्या भयंकर, भीतीदायक आणि अंगावर काटा आणणाऱ्या युद्धात, युद्धात वेडे झालेले क्षत्रियांनी बाणांचा पाऊस पाडला.
आक्रोशन्कुञ्जरास्तत्र शरवर्षप्रतापिताः । तावकानां परेषां च संयुगे भरतर्षभ
तेथे, तुझ्या आणि शत्रूंच्या सैन्यातील हत्ती, बाणांच्या पावसाने होरपळून, रणांगणात गर्जना करू लागले, हे भरतश्रेष्ठा.
संरब्धानां च वीराणां धीराणाममितौजसाम् । धनुर्ज्यातलशब्देन न प्राज्ञायत किंचन
रागाने पेटलेल्या, धैर्यवान आणि अपार शक्ती असलेल्या वीरांच्या मध्ये, धनुष्यांच्या तुटतुटीच्या आवाजामुळे काहीच ओळखू येत नव्हते.
उत्थितेषु कबन्धेषु सर्वतः शोमितोदके। समरे पर्यधावन्त नृपा रिपुवधोद्यताः
सर्वत्र रक्ताने भिजलेल्या, डोकी नसलेल्या देहांनी उठून, राजे रणभूमीत शत्रू मारण्यासाठी धावू लागले.
शरशक्तिगदाभिस्ते खङ्गैश्चामिततेजसः । निजघ्नुः समरेऽन्योन्यं शूराः परिघबाहवः
बाण, भाले, गदा आणि तलवारी यांनी, बलवान बाहू असलेल्या वीरांनी एकमेकांवर हल्ला केला.
बभ्रमुः कुञ्जराश्चात्र शरैर्विद्धा निरङ्कुशाः । अश्वाश्च पर्यधावन्त हतारोहा दिशो दश
येथे, बाणांनी जखमी झालेले, अंकुश हरवलेले हत्ती इकडे तिकडे भटकत होते; आणि घोडे, त्यांचे स्वार मारले गेलेले, सर्व दिशांना पळत होते.
उत्पत्य निपतन्त्यन्ये शरघातप्रपीडिताः। तावकानां परेषां च योधा भरतसत्तम
तुझ्या आणि शत्रूंच्या सैन्यातील काही योद्धे, बाणांच्या माऱ्याने त्रस्त होऊन, उड्या मारून खाली पडत होते, हे भरतश्रेष्ठा.
वाहानामुत्तमाङ्गानां कार्मुकाणां च भारत। गदानां परिघाणां च हस्तानां चोरुभिः सह
घोड्यांची डोकी, धनुष्ये, गदा, परिघ, हात आणि बाहू एकत्र दिसत होते, हे भरत.
पादानां भूषणानां च केयूराणां च सङ्घशः। राशयस्तत्र दृश्यन्ते भीष्मभीमसमागमे
पाय, दागिने आणि केयूरांचे ढीग, भीष्म आणि भीम यांच्या भेटीच्या ठिकाणी दिसत होते.
अश्वानां कुञ्जराणां च रथानां चानिवर्तिनाम् । सङ्घाताः स्म प्रदृश्यन्ते तत्रतत्र विशांपते
जे घोडे, हत्ती आणि रथ मागे फिरत नव्हते, त्यांचे ढीग जागोजागी दिसत होते, हे लोकाधिपती.
गदाभिरसिभिः प्रासैर्बाणैश्च नतपर्वभिः । जघ्नुः परस्पर तत्र क्षत्रियाः काल आगते
गदा, तलवारी, भाले आणि वाकड्या टोकांचे बाण यांनी, मृत्यूच्या वेळी आलेल्या क्षत्रियांनी एकमेकांवर हल्ला केला.
अपरे बाहुभिर्वीरा नियुद्धकुशला युधि। बहुधा समसञ्जन्त आयसैः परिघैरिव
इतर वीर, हातांनी लढण्यात कुशल असलेले, रणभूमीत अनेक प्रकारे एकमेकांशी झुंजत होते, जणू काही लोखंडी गदांनी.
मुष्टिभिर्जानुभिश्चैव तलैश्चैव विशांपते । अन्योन्यं जघ्रिरे वीरास्तावकाः पाण्डवैः सह
राजा, तुझ्या वीरांनी आणि पांडवांनी एकमेकांना मुठी, गुडघे आणि तळव्यांनी जबरदस्त मारले.
पतितैः पात्यमानैश्च विचेष्टद्भिश्च भूतले। घोरमायोधनं जज्ञे तत्रतत्र जनेश्वर
राजा, ज्या सैनिकांनी खाली पडले, पडत होते किंवा जमिनीवर तडफडत होते, त्यांच्या मध्ये प्रत्येक ठिकाणी भयंकर युद्ध पेटले.
विरथा रथिनश्चात्र निस्त्रिंशवरधारिणःक । अन्योन्यमभिधावन्तः परस्परवधैषिणः
रथ गमावलेले रथी आणि तलवार-ढाल घेणारे योद्धे एकमेकांवर तुटून पडले, सगळेच एकमेकांचा संहार करायला धावले.
ततो दुर्योधनो राजा कलिङ्गैर्बहुभिर्वृतः। पुरस्कृत्य रणे भीष्मं पाण्डवानभ्यवर्तत
नंतर राजा दुर्योधन अनेक कलिंग सैनिकांनी वेढलेला, भीष्माला पुढे करून पांडवांवर चालून गेला.
तथैव पाण्डवाः सर्वे परिवार्य वृकोदरम्। भीष्ममभ्यद्रवन्क्रुद्धास्ततो युद्धमवर्तत
त्याचप्रमाणे, सर्व पांडवांनी भीमाला वेढून, रागाने भीष्मावर झेप घेतली आणि मग युद्ध सुरू झाले.
दृष्ट्वा भीष्मेण संसक्तान्भ्रातॄनन्यांश्च पार्थिवान् । समभ्यधावद्गांङ्गेयमुद्यतास्त्रो धनञ्जयः
भीष्माशी त्याचे भाऊ आणि इतर राजे भिडलेले पाहून, धनंजयाने शस्त्र उगारून गंगेपुत्र भीष्मावर धाव घेतली.
पाञ्चजन्यस्य निर्घोषं धनुषो गाण्डिवस्य च। ध्वजं च दृष्ट्वा पार्थस्य सर्वान्नो भयमाविशत्
पांचजन्याचा गजर, गांडीवाचा टणकारा आणि अर्जुनाचा ध्वज पाहून सर्वांच्या मनात भीती भरली.
सिंहलाङ्गूलमाकाशे ज्वलन्तमिव पर्वतम्। असञ्जमानं वृक्षेषु धूमकेतुमिवोत्थितम्
आम्ही त्याचा सिंहाच्या शेपटीसारखा ध्वज पाहिला, तो आकाशात जणू एखाद्या ज्वलंत पर्वतासारखा उजळत होता, झाडांमध्ये डोलत, धुरकट पुच्छासारखा वर उठलेला दिसत होता.
बहुवर्णं विचित्रं च दिव्यं वानरलक्षणम् । अपश्याम महाराज ध्वजं गाण्डीवधन्वनः
महारााज, आम्ही गांडीवधारी अर्जुनाचा ध्वज पाहिला—तो रंगीबेरंगी, अद्भुत, दिव्य आणि वानरचिन्ह असलेला होता.
सुवर्णपृष्ठं गाण्डीवं रणे द्रक्ष्यामि भारत। विद्युतं मेघमध्यस्थां भ्राजमानामिवाम्बरे । ददृशुर्गाण्डिवं योधा रुक्मपृष्ठं महामृधे
महायुद्धात योद्ध्यांनी गांडीवाचे सोन्याचे पाठ असलेले धनुष्य पाहिले, ते जणू मेघांमध्ये वीज चमकावी तसे आकाशात तेजस्वी दिसत होते.