एवमुक्तस्ततो द्रोणस्तव पुत्रेण मारिष । तत्र संप्रेक्ष्य राजनं संक्रुद्ध इव निश्चसन्
असं तुझ्या पुत्राने म्हटल्यावर, मारिष, द्रोणाने राजाला पाहून जणू रागावल्यासारखा उत्तर दिलं.
बालिशस्त्वं न जानीषे पाण्डवानां पराक्रमम् । न शक्या हि यथा जेतुं पाण्डवा हि महाबलाः
तू अजून लहान आहेस, तुला पांडवांचा पराक्रम कळत नाही; कारण हे बलाढ्य पांडव तुझ्या कल्पनेप्रमाणे जिंकता येणार नाहीत.
यथाबलं यथावीर्यं कर्म कुर्यामहं हि ते। इत्युक्तवा ते सुतं राजन्नभ्यपद्यत वाहिनीम् । अभिनत्पाण्डवानीकं प्रेक्षमाणस्य सात्यकेः
'मी माझ्या शक्तीप्रमाणे आणि पराक्रमाप्रमाणे तुझ्यासाठी कृती करीन.' असं राजाच्या पुत्राला सांगून, द्रोण सैन्याकडे गेला आणि सात्यकी पाहात असताना पांडव सैन्यावर हल्ला केला.
सात्यकिस्तु ततो द्रौणं वारयामात भारत। तयोः प्रववृते युद्धं घोररूपं भयावहम्
मग सात्यकीने द्रोणाला थांबवलं, आणि त्यांच्यात भीषण व भयंकर युद्ध सुरू झालं.
शैनेयं तु रणे क्रुद्धो भारद्वाजः प्रतापावान्। अविध्यन्निशितैर्बाणैर्जत्रुदेशे हसन्निव
रणात संतापलेला आणि पराक्रमी भारद्वाज, शैनेयाच्या छातीवर तीक्ष्ण बाणांनी हसत असल्यासारखा वार करू लागला.
भीमसेनस्ततः क्रुद्धो भारद्वाजमविध्यत । संरक्षन्सात्यकिं राजन्द्रोणाच्छस्त्रभृतां वरात्
तेव्हा भीमसेन रागावून, शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या द्रोणापासून सात्यकीचे रक्षण करत भारद्वाजावर बाणांचा मारा केला.
ततो द्रोणश्च भीष्मश्च तथा शल्यश्च मारिष। भीमसेनं रणे क्रुद्धाश्छादयांचक्रिरे शरैः
मग द्रोण, भीष्म आणि शल्य यांनीही युद्धात संतापून भीमसेनावर बाणांचा वर्षाव करून त्याला झाकून टाकले.
तत्राभिमन्युः संक्रुद्धो द्रौपदेयाश्च मारिष । विव्यधुर्निशितैर्बैणैः सर्वांस्तानुद्यतायुधान्
तेथे अभिमन्यू आणि द्रौपदीचे पुत्र, संतापून, शस्त्र उचललेल्या सर्व वीरांवर तीक्ष्ण बाणांनी हल्ला करू लागले.
द्रोणभीष्मौ तु संक्रुद्धावापतन्तौ महाबलौ । प्रत्युद्ययौ शिखण्डी तु महेष्वासो महाहवे
द्रोण आणि भीष्म हे दोघेही प्रचंड बलवान आणि संतप्त होऊन पुढे झेपावले; पण महाशूर धनुर्धारी शिखंडी त्यांना सामोरा गेला.
प्रगृह्य बलवद्वीरो धनुर्जलदनिःश्वनम् । अभ्यवर्षच्छरैस्तूर्णं छादयानो दिवाकरम्
तो बलवान वीर, मेघगर्जनेसारखा आवाज करणारे धनुष्य हातात घेऊन, झपाट्याने बाणांचा वर्षाव करू लागला आणि सूर्यालाच झाकून टाकला.
शिखण्डिनं समासाद्य भरतानां पितामहः । अवर्जयत संग्रामं स्त्रीत्वं तस्यानुसंस्मरन्
शिखंडीसमोर उभा राहिल्यावर, भरतांचा पितामह भीष्म, त्याच्या स्त्रीत्वाची आठवण येऊन युद्धातून मागे हटला.
ततो द्रोणो महाराज अभ्यद्रवत तं रणे। रक्षमाणस्तदा भीष्मं तव पुत्रेण चोदितः
मग तुझ्या पुत्राच्या सांगण्यावरून आणि भीष्माचे रक्षण करत, द्रोण राजन, त्या युद्धात शिखंडीवर तुटून पडला.
शिखण्डी तु समासाद्य द्रोणं शस्त्रभृतां वरम्। अवर्जयत संत्रस्तो युगान्ताग्निमिवोल्बणम्
शिखंडीने शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या द्रोणासमोर येताच, तो जणू युगांताच्या प्रचंड अग्नीपासून घाबरून मागे सरकला.
ततो बलेन महता पुत्रस्तव विशांपते । जुगोप भीष्ममासाद्य प्रार्थयानो महद्यशः
मग, राजाधिराज, तुझ्या पुत्राने मोठ्या ताकदीने भीष्माचे रक्षण केले आणि मोठ्या कीर्तीची इच्छा धरली.
तथैव पाण्डवा राजन्पुरुस्कृत्य धनञ्जयम्। भीष्ममेवाभ्यवर्तन्त जये कृत्वा दृढां मतिम्
त्याचप्रमाणे, राजन, पांडवांनी धनंजयाला पुढे करून, विजयाची ठाम इच्छा धरून, भीष्मावर चाल केली.
तद्युद्धमभवद्धोरं देवानां दानवैरिव। जयमाकाङ्क्षतां सङ्क्ष्ये यशश्च सुमहाद्भुतम्
ते युद्ध इतके भयंकर झाले की, जणू देव आणि दानवांमध्येच लढाई होत आहे, विजय आणि मोठ्या कीर्तीची आस धरलेल्यांमध्ये.
अकरोत्तुमुलं युद्धं भीष्मः शान्तनवस्तदा। भीमसेनभयादिच्छन्पुत्रांस्तारयितुं तव
मग शांतनुचा पुत्र भीष्माने, भीमसेनाच्या भीतीपासून तुझ्या मुलांना वाचवण्यासाठी, प्रचंड गोंधळाचा आणि घनघोर युद्धाचा आरंभ केला.
पूर्वाह्णे तन्महारौद्रं राज्ञां युद्धमवर्तत । कुरूणां पाण्डवानां च मुख्यशूरविनाशनम्
पूर्वार्धात, राजांच्या त्या अत्यंत भयंकर युद्धात, कुरू आणि पांडवांच्या मुख्य शूरवीरांचा नाश झाला.
तस्मिन्नाकुलसंग्रामे वर्तमाने महाभये । अभवत्तुमुलः शब्दः संस्पृशन्गगनं महत्
त्या गोंधळलेल्या आणि भीतीदायक संग्रामात, आकाशालाही भिडणारा प्रचंड आवाज उठला.
नदद्भिश्च महानागैर्हेषमाणैश्च वाजिभिः । भेरीशङ्खनिनादैश्च तुमुलं समपद्यत
मोठमोठ्या हत्तींच्या गर्जना, घोड्यांचे हिणहिण, आणि भेरी-शंखांचा गजर यामुळे तो गोंधळ अधिकच वाढला.
युयुत्सवस्ते विक्रान्ता विजयाय महाबलाःक । अन्योन्यमभिगर्जन्तो गोष्ठिष्विव महर्षभाः
ते सर्व पराक्रमी योद्धे विजयासाठी उत्सुक होते आणि एकमेकांवर गडगडाट करत होते, जणू कळपातील मोठे बैल एकमेकांशी गर्जना करतात.
शिरासं पात्यमानानां समरे निशितैः शरैः। अश्यवृष्टिरिवाकाशे बभूव भरतर्षभ
भरतश्रेष्ठा, युद्धात तीक्ष्ण बाणांनी शिरं खाली पडत होती, जणू आकाशातून दगडांची पाऊस पडतो आहे.
कुण्डलोष्णीषधारीणि जातरूपोज्ज्वलानि च। पतितानि स्म दृश्यन्ते शिरांसि भरतर्षभ
कुंडल आणि पागोट्या, सोन्याने झळाळणारी, पडलेली दिसत होती — त्या म्हणजेच डोकी होती, हे भरतश्रेष्ठा.
विशिखोन्मथितैर्गात्रैर्बाहुभिश्च सकार्मुकैः । सहस्ताभरणैश्चान्यैरभवच्छादिता मही
बाणांनी भेदलेल्या देहांनी, धनुष्यांसह असलेल्या हातांनी, आणि दागिन्यांनी सजलेल्या इतर हातांनी, संपूर्ण पृथ्वी झाकली गेली.
कवचोपहितैर्गात्रैर्हस्तैश्च समलङ्कृतैः । मुखैश्च चन्द्रसंकाशै रक्तान्तनयनैः शुभैः
कवच घातलेल्या देहांनी, दागिन्यांनी सजलेल्या हातांनी, आणि चंद्रासारख्या उजळ चेहऱ्यांनी, लालसर डोळ्यांनी, ती भूमी भरून गेली.
गजवाजिमनुष्याणां सर्वगात्रैश्च भूपते । आसीत्सर्वा समास्तीर्णा मुहूर्तेन वसुंधराः
राजा, हत्ती, घोडे आणि माणसांची सर्व अंगं क्षणातच साऱ्या पृथ्वीवर विखुरली गेली.
रजोमेघैश्च तुमुलैः शस्त्रविद्युत्प्रकाशिभिः । आयुधानां च निर्घोषः स्तनयित्नुसमोऽभवत्
धुळीचे गडद ढग आणि शस्त्रांच्या वीजेसारख्या चमकांनी, शस्त्रांचा गडगडाट वादळासारखा झाला.
स संप्रहारस्तुमुलःक कटुकः शोणितोदकः। प्रावर्तत कुरूणां च पाण्डवानां च भारत
तो भीषण आणि भयंकर संग्राम, रक्ताने ओथंबलेला, कौरव आणि पांडव यांच्यात सुरू झाला, हे भरत.
तस्मिन्महाभये घोरे तुमुले रोमहर्षणे। ववृषुः शरवर्षाणि क्षत्रिया युद्धदुर्मदाः
त्या भयंकर, भीतीदायक आणि अंगावर काटा आणणाऱ्या युद्धात, युद्धात वेडे झालेले क्षत्रियांनी बाणांचा पाऊस पाडला.
आक्रोशन्कुञ्जरास्तत्र शरवर्षप्रतापिताः । तावकानां परेषां च संयुगे भरतर्षभ
तेथे, तुझ्या आणि शत्रूंच्या सैन्यातील हत्ती, बाणांच्या पावसाने होरपळून, रणांगणात गर्जना करू लागले, हे भरतश्रेष्ठा.