दक्षिणश्चाभवत्पक्षः कैकेयोऽक्षौहिणीपतिः । पृष्ठतो द्रौपदेयाश्च सौभद्रश्चापि वीर्यवान्
उजव्या बाजूला अक्षौहिणीचा स्वामी कैकेय राजा उभा होता; मागच्या बाजूला द्रौपदीचे पुत्र आणि पराक्रमी सुभद्रापुत्र होते.
पृष्ठे समभवच्छ्रीमान्स्वयं राजा युधिष्ठिरःक । भ्रातृभ्यां सहितो वीरो यमाभ्यां चारुविक्रमः
सैन्याच्या अगदी मागे, स्वतः धर्मपुत्र, कीर्तीमान राजा युधिष्ठिर, आपल्या दोन्ही धाडसी जुळ्या भावांसह उभा होता.
प्रविश्य तु रणे भीमो मकरं मुखतस्तदा। भीष्ममासाद्य संग्रामे च्छादयामास सायकैः
मग भीम युद्धात त्या मांडणीच्या तोंडातून आत गेला आणि भीष्माला समोर धरून त्याच्यावर बाणांचा मारा केला.
ततो भीष्मो महास्राणि पातयामास भारत। मोहयन्पाण्डुपुत्राणां व्यूढं सैन्यं महाहवे
त्यानंतर भीष्माने मोठ्या प्रमाणात बाणांचा वर्षाव केला आणि त्या प्रचंड युद्धात पांडव सैन्याची मांडणी गोंधळून टाकली.
संमुह्यति तदा सैन्ये त्वरमाणो धनंजयः । भीष्मं शरसहस्रेण विव्याध रणमूर्धनि
सैन्य गोंधळले असताना, धनंजयाने झपाट्याने युद्धभूमीवर भीष्मावर हजारो बाणांचा वर्षाव केला.
प्रतिसंवार्य चास्राणि भीष्ममुक्तानि संयुगे। स्वेनानीकेन हृष्टेन युद्धाय समुपस्थितः
युद्धात भीष्माने सोडलेले बाण परतवून, तो आपल्या आनंदी सैन्यासह युद्धासाठी तयार उभा राहिला.
ततो दुर्योधनो राजा भारज्वाजमभाषत । पूर्वं दृष्ट्वा वधं घोरं बलस्य बलिनां वरः
मग राजा दुर्योधनाने, आपल्या बलवान सैन्याचा भयंकर संहार पाहून, भारद्वाजपुत्राशी बोलायला सुरुवात केली.
भ्रातॄणां च वधं युद्धे स्मरमाणो महारथः। आचार्यः सततं हि त्वं हितकामो ममानघ
युद्धात आपल्या भावांचा मृत्यू आठवत, तो महान रथी म्हणाला, 'आचार्य, तू नेहमीच माझ्या हितासाठी वागतोस, हे निष्पापा.'
वयं हि त्वां समाश्रित्य भीष्मं चैव पितामहम् । देवानपि रणे जेतुं प्रार्थयामो न संशयः
खरं तर, आम्ही तुझ्यावर आणि पितामह भीष्मावर आधार ठेवून, युद्धात देवांनाही जिंकू शकू अशी आशा बाळगतो — यात शंका नाही.
किमु पाण्डुसुताकन्युद्धे हीनवीर्यपराक्रमान् । स तथा कुरु भद्रं ते यथा वध्यन्ति पाण्डवाः
मग पांडुपुत्रांचे काय, जे सामर्थ्य आणि पराक्रमाने कमी आहेत? म्हणून, हे शुभेच्छुक, तू असं काही कर की पांडवांचा नाश होईल.
एवमुक्तस्ततो द्रोणस्तव पुत्रेण मारिष । तत्र संप्रेक्ष्य राजनं संक्रुद्ध इव निश्चसन्
असं तुझ्या पुत्राने म्हटल्यावर, मारिष, द्रोणाने राजाला पाहून जणू रागावल्यासारखा उत्तर दिलं.
बालिशस्त्वं न जानीषे पाण्डवानां पराक्रमम् । न शक्या हि यथा जेतुं पाण्डवा हि महाबलाः
तू अजून लहान आहेस, तुला पांडवांचा पराक्रम कळत नाही; कारण हे बलाढ्य पांडव तुझ्या कल्पनेप्रमाणे जिंकता येणार नाहीत.
यथाबलं यथावीर्यं कर्म कुर्यामहं हि ते। इत्युक्तवा ते सुतं राजन्नभ्यपद्यत वाहिनीम् । अभिनत्पाण्डवानीकं प्रेक्षमाणस्य सात्यकेः
'मी माझ्या शक्तीप्रमाणे आणि पराक्रमाप्रमाणे तुझ्यासाठी कृती करीन.' असं राजाच्या पुत्राला सांगून, द्रोण सैन्याकडे गेला आणि सात्यकी पाहात असताना पांडव सैन्यावर हल्ला केला.
सात्यकिस्तु ततो द्रौणं वारयामात भारत। तयोः प्रववृते युद्धं घोररूपं भयावहम्
मग सात्यकीने द्रोणाला थांबवलं, आणि त्यांच्यात भीषण व भयंकर युद्ध सुरू झालं.
शैनेयं तु रणे क्रुद्धो भारद्वाजः प्रतापावान्। अविध्यन्निशितैर्बाणैर्जत्रुदेशे हसन्निव
रणात संतापलेला आणि पराक्रमी भारद्वाज, शैनेयाच्या छातीवर तीक्ष्ण बाणांनी हसत असल्यासारखा वार करू लागला.
भीमसेनस्ततः क्रुद्धो भारद्वाजमविध्यत । संरक्षन्सात्यकिं राजन्द्रोणाच्छस्त्रभृतां वरात्
तेव्हा भीमसेन रागावून, शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या द्रोणापासून सात्यकीचे रक्षण करत भारद्वाजावर बाणांचा मारा केला.
ततो द्रोणश्च भीष्मश्च तथा शल्यश्च मारिष। भीमसेनं रणे क्रुद्धाश्छादयांचक्रिरे शरैः
मग द्रोण, भीष्म आणि शल्य यांनीही युद्धात संतापून भीमसेनावर बाणांचा वर्षाव करून त्याला झाकून टाकले.
तत्राभिमन्युः संक्रुद्धो द्रौपदेयाश्च मारिष । विव्यधुर्निशितैर्बैणैः सर्वांस्तानुद्यतायुधान्
तेथे अभिमन्यू आणि द्रौपदीचे पुत्र, संतापून, शस्त्र उचललेल्या सर्व वीरांवर तीक्ष्ण बाणांनी हल्ला करू लागले.
द्रोणभीष्मौ तु संक्रुद्धावापतन्तौ महाबलौ । प्रत्युद्ययौ शिखण्डी तु महेष्वासो महाहवे
द्रोण आणि भीष्म हे दोघेही प्रचंड बलवान आणि संतप्त होऊन पुढे झेपावले; पण महाशूर धनुर्धारी शिखंडी त्यांना सामोरा गेला.
प्रगृह्य बलवद्वीरो धनुर्जलदनिःश्वनम् । अभ्यवर्षच्छरैस्तूर्णं छादयानो दिवाकरम्
तो बलवान वीर, मेघगर्जनेसारखा आवाज करणारे धनुष्य हातात घेऊन, झपाट्याने बाणांचा वर्षाव करू लागला आणि सूर्यालाच झाकून टाकला.
शिखण्डिनं समासाद्य भरतानां पितामहः । अवर्जयत संग्रामं स्त्रीत्वं तस्यानुसंस्मरन्
शिखंडीसमोर उभा राहिल्यावर, भरतांचा पितामह भीष्म, त्याच्या स्त्रीत्वाची आठवण येऊन युद्धातून मागे हटला.
ततो द्रोणो महाराज अभ्यद्रवत तं रणे। रक्षमाणस्तदा भीष्मं तव पुत्रेण चोदितः
मग तुझ्या पुत्राच्या सांगण्यावरून आणि भीष्माचे रक्षण करत, द्रोण राजन, त्या युद्धात शिखंडीवर तुटून पडला.
शिखण्डी तु समासाद्य द्रोणं शस्त्रभृतां वरम्। अवर्जयत संत्रस्तो युगान्ताग्निमिवोल्बणम्
शिखंडीने शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या द्रोणासमोर येताच, तो जणू युगांताच्या प्रचंड अग्नीपासून घाबरून मागे सरकला.
ततो बलेन महता पुत्रस्तव विशांपते । जुगोप भीष्ममासाद्य प्रार्थयानो महद्यशः
मग, राजाधिराज, तुझ्या पुत्राने मोठ्या ताकदीने भीष्माचे रक्षण केले आणि मोठ्या कीर्तीची इच्छा धरली.
तथैव पाण्डवा राजन्पुरुस्कृत्य धनञ्जयम्। भीष्ममेवाभ्यवर्तन्त जये कृत्वा दृढां मतिम्
त्याचप्रमाणे, राजन, पांडवांनी धनंजयाला पुढे करून, विजयाची ठाम इच्छा धरून, भीष्मावर चाल केली.
तद्युद्धमभवद्धोरं देवानां दानवैरिव। जयमाकाङ्क्षतां सङ्क्ष्ये यशश्च सुमहाद्भुतम्
ते युद्ध इतके भयंकर झाले की, जणू देव आणि दानवांमध्येच लढाई होत आहे, विजय आणि मोठ्या कीर्तीची आस धरलेल्यांमध्ये.
अकरोत्तुमुलं युद्धं भीष्मः शान्तनवस्तदा। भीमसेनभयादिच्छन्पुत्रांस्तारयितुं तव
मग शांतनुचा पुत्र भीष्माने, भीमसेनाच्या भीतीपासून तुझ्या मुलांना वाचवण्यासाठी, प्रचंड गोंधळाचा आणि घनघोर युद्धाचा आरंभ केला.
पूर्वाह्णे तन्महारौद्रं राज्ञां युद्धमवर्तत । कुरूणां पाण्डवानां च मुख्यशूरविनाशनम्
पूर्वार्धात, राजांच्या त्या अत्यंत भयंकर युद्धात, कुरू आणि पांडवांच्या मुख्य शूरवीरांचा नाश झाला.
तस्मिन्नाकुलसंग्रामे वर्तमाने महाभये । अभवत्तुमुलः शब्दः संस्पृशन्गगनं महत्
त्या गोंधळलेल्या आणि भीतीदायक संग्रामात, आकाशालाही भिडणारा प्रचंड आवाज उठला.
नदद्भिश्च महानागैर्हेषमाणैश्च वाजिभिः । भेरीशङ्खनिनादैश्च तुमुलं समपद्यत
मोठमोठ्या हत्तींच्या गर्जना, घोड्यांचे हिणहिण, आणि भेरी-शंखांचा गजर यामुळे तो गोंधळ अधिकच वाढला.