सर्ववेदाधिगमनं सर्वतीर्थावगाहनम्। सत्यस्यैव च राजेन्द्र कलां नार्हति षोडशीम्
सर्व वेदांचे अध्ययन आणि सर्व तीर्थांत स्नान केले, तरी ते सत्याच्या सोळाव्या भागाइतकेही होत नाही, राजन.
नास्ति सत्यसमो धर्मो न सत्याद्विद्यते परम्। न हि तीव्रतरं पापमनृतादिह विद्यते
सत्यासारखा दुसरा धर्म नाही, आणि सत्यापेक्षा श्रेष्ठ काहीही नाही. या जगात असत्यापेक्षा मोठे पाप नाही.
राजन्सत्यं परो धर्मः सत्याच्च समयः परः। मात्याक्षीः समयं राजन्सत्यं सङ्गतमस्तु ते
राजन, सत्य हा सर्वश्रेष्ठ धर्म आहे आणि करार सत्यापेक्षा श्रेष्ठ आहे. राजन, तू आपला करार कधीही मोडू नकोस, आणि सत्य तुझ्याशी सदैव राहो.
यः पापो न विजानीयात्कर्म कृत्वा नराधिप। न हि तादृक्परं पापमनृतादिह विद्यते
जो पाप केले तरी ते ओळखत नाही, राजाधिराज, या जगात असत्यापेक्षा मोठे पाप दुसरे नाही.
यस्य ते हृदयं वेद सत्यस्यैवानृतस्य च। कल्याणावेक्षणं तस्मात्कर्तुमर्हसि धर्मतः
तुझ्या मनाला सत्य आणि असत्य दोन्ही माहीत आहेत, म्हणून जे कल्याणकारी आहे ते धर्माने करावे.
यो न कामान्न च क्रोधान्न द्रोहादतिवर्तते। अमित्रं वापि मित्रं वा स एवोत्तमपूरुषः
जो माणूस इच्छा, राग किंवा द्वेषामुळे कधीही मर्यादा ओलांडत नाही, मग तो शत्रू असो वा मित्र, तोच खरा श्रेष्ठ पुरुष आहे.
अनृतश्चेत्प्रसङ्गस्ते श्रद्दधासि न चेत्स्वयम्। आश्रमं गन्तुमिच्छामि त्वादृशो नास्ति सङ्गतं
जर तुला असत्याकडे झुकाव असेल, आणि तू त्यावर विश्वास ठेवतोस किंवा स्वतःच विश्वास ठेवत नाहीस, तर मला आश्रमात जावेसे वाटते; तुझ्यासारख्या माणसाशी संगत करणे शक्य नाही.
पुत्रत्वे शङ्कमानस्य त्वं बुद्ध्या निश्चयं कुरु। गतिः स्वरः स्मृतिः सत्वं शीलं विद्या च विक्रमः
पुत्रत्वाबद्दल शंका असेल तर, बुद्धीने ठरव. वंश, आवाज, स्मरणशक्ती, स्वभाव, वर्तन, विद्या आणि शौर्य — हे सर्व पाहा.
धृष्णुप्रकृतिभावौ च आवर्ता रोमराजयः। समा यस्य यदा स्युस्ते तस्य पुत्रो न संशयः
ज्याच्या अंगात धैर्य, स्वभाव, केसांची वळणं आणि अंगावरील केसांची रचना एकसारखी असते, तो नक्कीच त्या व्यक्तीचाच मुलगा असतो, यात शंका नाही.
सादृश्येनोद्धऋतं बिम्बं तव देहाद्विशांपते। तातेति भाषमाणं वै मा स्म राजन्वृथा कृथाः
राजाधिराज, तुझ्या देहातून जणू तुझ्यासारखं रूप बाहेर काढलं आहे; जो तुला 'वडील' म्हणतो, त्याला तू व्यर्थ बोलू नकोस.
ऋते च गर्दभीक्षीरात्पयः पास्यति मे सुतः।' ऋतेपि त्वां च दुष्यन्त शैलराजावतंसिकाम्। चतुरन्तामिमामुर्वीं पुत्रो मे पालयिष्यति
माझ्या मुलाला गाढविणीचं दूध वगळता इतर दूध मिळेल; आणि तुझ्याशिवाय, दुष्यंत, व पर्वतराजकन्या वगळता, माझा मुलगा ही सारी पृथ्वी राज्य करील.
शकुन्तले तव सुतश्चक्रवर्ती भविष्यति। एवमुक्तं महेन्द्रेण भविष्यति न चान्यथा
शकुंतले, तुझा मुलगा चक्रवर्ती सम्राट होईल; हे महेंद्राने सांगितलं आहे, आणि ते नक्कीच खरं ठरेल.
साक्षित्वे बहवो ह्युक्ता देवदूतादयो मया। न ब्रुवन्ति तथा सत्यमुताहो नानृतं किल
मी अनेक साक्षीदार सांगितले — देवदूत वगैरे; ते ना असत्य बोलतात, ना खोटं बोलतात.
असाक्षिणी मन्दबाग्या गमिष्यामि यथागतम्
साक्षी नसताना आणि दुर्दैवी म्हणून, मी जशी आले तशीच परत जाईन.
एतावदुक्त्वा वचनं प्रातिष्ठत शकुन्तला। `तस्याः क्रोधसमुत्थोग्निः सधूमो मूर्ध्न्यदृश्यत
असं म्हणून शकुंतला निघून गेली; तिच्या डोक्यावर रागाचा धूरासहित ज्वाळा दिसू लागली.
संनियम्यात्मनोऽङ्गेषु ततः क्रोधाग्निमात्मजम्। प्रस्थितैवानवद्याङ्गी सह पुत्रेण वै वनम्
तिने स्वतःच्या अंगातला रागाचा ज्वाळा आवरला आणि निर्दोष शरीरी ती आपल्या मुलासह वनात निघून गेली.
अथान्तरिक्षे दुष्यन्तं वागुवाचाशरीरिणी। ऋत्विक्पुरोहिताचार्यैर्मन्त्रिभिश्चाभिसंवृतम्
तेव्हा आकाशातून, ऋत्विज, पुरोहित, आचार्य आणि मंत्र्यांनी वेढलेल्या दुष्यंताला एक देहहीन वाणी ऐकू आली.
माता भस्त्रा पितुः पुत्रो यस्माज्जातः स एव सः। भरस्व पुत्रं दौष्यन्तिं सत्यमाह शकुन्तला
जशी फुंकणी आई असते आणि मुलगा वडिलापासून जन्मतो, तसाच हा मुलगाही आहे; दुष्यंत, तुझा मुलगा स्वीकार, शकुंतलेनं सत्य सांगितलं आहे.
सर्वेभ्यो ह्यङ्गमङ्गेभ्यः साक्षादुत्पद्यते सुतः। आत्मा चैव सुतो नाम तेनैव तव पौरव
सर्व अंगांपासून मुलगा थेट जन्मतो; म्हणूनच, 'मुलगा' म्हणजे स्वतःचं रूप असतं, हे लक्षात ठेव, पौरव.
आहितं ह्यात्मनाऽऽत्मानं परिरक्ष इमं सुतम्। अनन्यां त्वं प्रतीक्षस्व मावमंस्थाः शकुन्तलाम्
तू स्वतःला या मुलात ठेवून त्याचं रक्षण कर; जी तुझीच आहे तिची वाट पाहा, शकुंतलेचा तिरस्कार करू नकोस.
स्त्रियः पवित्रमतुलमेतद्दुष्यन्त धर्मतः। मासि मासि रजो ह्यासां दुरितान्यपकर्षति
दुष्यंत, स्त्रिया धर्माने अत्यंत पवित्र आणि अद्वितीय असतात; त्यांना दर महिन्याला येणाऱ्या स्त्रावामुळे त्यांच्या दोषांचं शुद्धीकरण होतं.
ततः सर्वाणि भूतानि व्याजह्रस्तं समन्ततः
मग सर्व प्राणी चहुबाजूंनी एकत्र बोलू लागले.
रेतोधाः पुत्र उन्नयति नरदेव यमक्षयात्। त्वं चास्य धाता गर्भस्य सत्यमाह शकुन्तला
बीजधारक मुलाला यमाच्या राज्यातून वर काढतो, राजन; तूच गर्भाचा पालनकर्ता आहेस, शकुंतलेनं सत्य सांगितलं आहे.
पतिर्जायां प्रविशति स तस्यां जायते पुनः। अन्योन्यप्रकृतिर्ह्येषा मावमंस्थाः शकुन्तलाम्
पती पत्नीमध्ये प्रवेश करतो आणि तिच्यात तो पुन्हा जन्म घेतो; हे त्यांचं परस्परस्वभाव आहे, शकुंतलेचा तिरस्कार करू नकोस.
जाया जनयते पुत्रमात्मनोऽङ्गाद्द्विधा कृतम्। तस्माद्भरस्व दुष्यन्त पुत्रं शाकुन्तलं नृप
पत्नी आपल्या अंगातून, दोन भागांनी बनलेला मुलगा जन्माला घालते; म्हणून, दुष्यंत, तुझा शकुंतलेचा मुलगा स्वीकार, राजन.
सुभूतिरेषा न त्याज्या जीवितं जीवयात्मजम्। शाकुन्तलं महात्मानं दुष्यन्त भर पौरवम्
ही मोठी भाग्याची गोष्ट आहे, सोडू नकोस; तुझं जीवन तुझ्या स्वतःच्या मुलाला पोसावं. दुष्यंत, महान आत्मा असलेल्या पौरव वंशातील शकुंतलाला स्वीकार.
भर्तव्योऽयं त्वया यस्मादस्माकं वचनादपि। तस्माद्भवत्वयं नाम्ना भरतो नाम ते सुतः
तू याला आमच्या आज्ञेपेक्षा जास्त जपशील, म्हणून तुझ्या या मुलाचं नाव भरत ठेवावं.
भरताद्भारती कीर्तिर्येनेदं भारतं कुलम्। अपरे ये च पूर्वे च भारता इति तेऽभवन्
भरतामुळे आपल्या कुळाला 'भारतात' असं प्रसिद्ध नाव मिळालं; जे आधी होते आणि जे नंतर झाले, त्यांनाही 'भारत' असंच म्हणतात.
एवमुक्त्वा ततो देवा ऋषयश्च तपोधनाः। पतिव्रतेति संहृष्टाः पुष्पवृष्टिं ववर्षिरे
असं सांगून, देव आणि तपश्चर्येने परिपूर्ण ऋषी आनंदाने म्हणाले, 'ही खरी पतिव्रता आहे' आणि त्यांनी फुलांचा वर्षाव केला.
तच्छ्रुत्वा पौरवो वाक्यं व्याहृतं वे दिवौकसाम्। `सिंहासनात्समुत्थाय प्रणम्य च दिवौकसः
देवतांनी सांगितलेलं वचन ऐकून, पुरुवंशातील राजा सिंहासनावरून उठला आणि देवांना वंदन केलं.