वैश्यांश्चाप्यूरुतो राजञ्शूद्रान्पद्भ्यां तथैवच। तपसा नियतं देवं निधानं सर्वदेहिनाम्
राजा, वैश्य लोक त्याच्या मांड्यांपासून आणि शूद्र लोक त्याच्या पायांपासून उत्पन्न झाले असं म्हटलं जातं. तपस्येमुळे सर्व सजीवांचा दिव्य आधार स्थिर झाला आहे.
ब्रह्मभूतममावास्यां पौर्णमास्यां तथैव च। योगभूतं परिचरन्केशवं महदाप्नुयात्
जो कोणी अमावस्येला आणि पौर्णिमेला ब्रह्मस्वरूप असलेल्या आणि योगात लीन असलेल्या केशवाची भक्ती करतो, त्याला मोठं फळ मिळतं.
केशवः परमं तेजः सर्वलोकपितामहः । एवमार्हुर्हृषीकेशं मुनयो वै नराधिप
केशव हे सर्वात तेजस्वी, सर्व लोकांचे पितामह आहेत. हेच ऋषी लोक हृषीकेशाबद्दल सांगतात, हे नराधिपा.
एवमेनं विजानीहि आचार्यं पितरं गुरुम् । कृष्णो यस्य प्रसीदेत लोकास्तेनाक्षया जिताः
त्याला गुरू, वडील आणि शिक्षक असं ओळखावं. जो कोणी कृष्णाला प्रसन्न करतो, त्याच्याकडून सर्व लोक जिंकले जातात आणि त्यांना कधीही नाश येत नाही.
यश्चैवैनं भयस्थाने केशवं शरणं व्रजेत् । सदा नरः पठंश्चेदं स्वस्तिमान्स सुखी भवेत्
जो कोणी भीतीच्या वेळी केशवाकडे आश्रय घेतो आणि नेहमी हे पठण करतो, तो नेहमीच सुखी आणि कल्याणकारी होतो.
ये च कृष्णं प्रपद्यन्ते ते न मुह्यन्ति मानवाः । भये महति मग्नांश्च पाति नित्यं जनार्दनःक
जे लोक कृष्णाला शरण जातात, ते कधीच भ्रमित होत नाहीत. जनार्दन नेहमीच मोठ्या भीतीत असणाऱ्यांचे रक्षण करतो.
स तं युधिष्ठिरो ज्ञात्वा याथातथ्येन भारत। सर्वात्मना महात्मानं केशवं जगदीश्वरम्। प्रपन्नः शरणं राजन्योगानां प्रभुमीश्वरम्
युधिष्ठिराने हे सत्याने ओळखून, संपूर्ण मनाने केशव या महात्मा, जगाचा स्वामी, योगांचा अधिपती आणि राजांचा राजा यांना शरण जाऊन आश्रय घेतला.
स्तवं वै ब्रह्मसंयुक्तं शृणु कृष्णस्य भारत। ब्रह्मर्षिभिश्च देवैश्च यः पुरा कथितो भुवि
हे भारत, कृष्णाचा ब्रह्माशी एकरूप असलेला स्तोत्र ऐक. हे स्तोत्र प्राचीन काळी ब्रह्मर्षी आणि देवांनी पृथ्वीवर सांगितलं होतं.
साध्यानामपि देवानां देवदेवेश्वरः प्रभुः । लोकभावनभावज्ञ इति त्वां नारदोऽब्रवीत्
साध्य आणि देवांमध्येही तू देवांचा देव, सर्वांचा स्वामी आहेस. नारदांनी तुला सृष्टी आणि तिच्या स्वरूपाचा जाणणारा असं म्हटलं.
भूतं भव्यं भविष्यच्च मार्कण्डेयोऽभ्युवाच ह। यज्ञं त्वां चैव यज्ञानां तपश्च तपसामपि
मार्कंडेयांनी तुला भूत, वर्तमान आणि भविष्य, यज्ञ आणि सर्व यज्ञांमध्ये श्रेष्ठ, तसेच सर्व तपांमध्ये श्रेष्ठ तप असं म्हटलं.
देवानामपि देवं च त्वामाह भगवान्भृगुः । पुराणां चैव परमं विष्णो रूपं तवेति च
भगवान भृगुंनी तुला देवांचा देव आणि प्राचीनांमध्ये विष्णूचं सर्वोच्च रूप असं म्हटलं.
वासुदेवो वसूनां त्वं शक्रं स्थापयिता तथा। देवदेवोऽसि देवानामिति द्वैपायनोऽब्रवीत्
वासुदेव, तू वसूंमध्ये एक आणि इंद्राचा स्थापक आहेस. द्वैपायनांनी म्हटलं, 'तू देवांमध्ये देवांचा देव आहेस.'
पूर्वे प्रजानिसर्गे च दक्षमाहुः प्रजापतिम्। स्रष्टारं सर्वभूतानामङ्गिरास्त्वां तथाऽब्रवीत्
पूर्वीच्या सृष्टीमध्ये दक्षाला प्रजापती, सर्व सृष्टीचा कर्ता असं म्हटलं. अंगिरसांनीही तुला असंच संबोधलं.
अव्यक्तं ते शरीरोत्थं व्यक्तं ते मनसि स्थितम् । देवास्त्वत्संभवाश्चैव देवलस्त्वसितोऽब्रवीत्
तुझं अव्यक्त रूप तुझ्या देहातून उत्पन्न होतं, आणि व्यक्त रूप तुझ्या मनात स्थिर आहे. देव सर्वजण तुझ्यापासून जन्मले आहेत, असं असित देवलांनी सांगितलं.
शिरसा ते दिव्यं व्याप्तं बाहुभ्यां पृथिवी तथा । जठरं ते त्रयो लोकाः पुरुषोऽसि सनातनः
तुझं डोकं आकाश व्यापून आहे, तुझे हात पृथ्वीवर पसरले आहेत, तुझ्या पोटात तीनही लोक आहेत. तू सनातन पुरुष आहेस.
एवं त्वामभिजानन्ति तपसा भाविता नराः। आत्मदर्शनतृप्तानामृषीणां चासि सत्तमः
अशा प्रकारे, तपाने शुद्ध झालेले लोक तुला ओळखतात. आत्मज्ञानाने तृप्त झालेल्या ऋषींमध्ये तू श्रेष्ठ आहेस.
राजर्षीणामुदाराणामाहवेष्वनिवर्तिनाम् । सर्वधर्मप्रधानानां त्वं गतिर्मधुसूदन
हे मधुसूदन, जे राजर्षी युद्धात कधीही मागे हटत नाहीत आणि सर्व धर्मात अग्रगण्य आहेत, त्यांच्यासाठी तूच अंतिम ध्येय आहेस.
इति नित्यं योगविर्द्भिर्भगवान्पुरुषोत्तमः। सनत्कुमारप्रमुखैः स्तूयतेऽभ्यर्च्यते हरिः
अशा प्रकारे, भगवंत पुरुषोत्तम हरि यांचा नेहमीच योगसंपन्न, सनत्कुमार यांच्या नेतृत्वाखालील लोकांकडून स्तुती आणि पूजा केली जाते.
एष ते विस्तरस्तात संक्षेपश्च प्रकीर्तितः । केशवस्य यथा तत्त्वं सुप्रीतो भज केशवम्
हे सर्व तुला विस्ताराने आणि थोडक्यात सांगितले आहे. केशवाचे खरे स्वरूप कसे आहे, तसेच आनंदाने केशवाची भक्ती कर.
पुण्यं श्रुत्वैतदाख्यानं महाराज सुतस्तव। केशवं बहुमेने स पाण्डवांश्च महारथान्
हे पुण्यदायक कथन ऐकून, राजन, तुझ्या मुलाने केशवाचा आणि पांडवांसारख्या महान रथींचा मोठ्या आदराने सन्मान केला.
तमब्रवीन्महाराज भीष्मः शान्तनवः पुनः । माहात्म्यं ते श्रुतं राजन्केशवस्य महात्कमनः
मग शांतनूचे पुत्र भीष्म पुन्हा म्हणाले, 'राजन, केशवाच्या अद्भुत महात्म्याचे ऐकले आहेस.'
नरस्य च यथातत्त्वं यन्मां त्वं पृच्छसे नृप। यदर्थं नृषु संभूतौ नरानारायणावृषी
राजा, तू विचारलेस त्या माणसाचे खरे स्वरूप काय आहे, आणि नर व नारायण हे ऋषी लोकांत कशासाठी जन्मले—
अवध्यौ च यथा वीरौ संयुगेष्वपराजितौ । यथा च पाण्डवा राजन्नवध्या युधि कस्यचित्
ते दोघे वीर युद्धात कसे अपराजेय आहेत, आणि पांडव कुणाच्याही हातून युद्धात का मारले जाऊ शकत नाहीत—
प्रीतिमान्हि दृढं कृष्णः पाण्डवेषु यशस्विषु । तस्माद्ब्रवीमि राजेन्द्र शमो भवतु पाण्डवैः
कृष्णाला पांडवांवर खूप प्रेम आहे. म्हणूनच, राजाधिराज, मी सांगतो—पांडवांशी शांतता ठेव.
पृथिवीं भुङ्क्ष्व सहितो भ्रातृभिर्बलिभिर्वशी । नरानारायणौ देवाववज्ञाय नशिष्यसि
राजा, आपल्या बलवान भावांसह पृथ्वीचा उपभोग घे. नर आणि नारायण या दैवी स्वरूपांचा अवमान केलास तर नाश पावशील.
एवमुक्त्वा तव पिता तूष्णीमासीद्विशांपते । व्यसर्जयच्च राजानं शयनं च विवेश ह
असे सांगून तुझे वडील गप्प झाले, राजाधिराज. त्यांनी राजाला निरोप दिला आणि आपल्या शय्येवर गेले.
राजा च शिबिरं प्रायात्प्रणिपत्य महात्मने । शिश्ये च शयने शुभ्रे रात्रिं तां भरतर्षभ
राजाने त्या महात्म्याला वंदन केले आणि आपल्या तंबूत गेला. त्या रात्री तो शुभ शय्येवर झोपला, भरतश्रेष्ठ.
व्युषितायां तु शर्वर्यामुदिते च दिवाकरे। उभे सेने महाराज युद्धायैव समीयतुः
रात्र संपली आणि सूर्य उगवला, राजन. मग दोन्ही सैन्ये युद्धासाठी एकत्र आली.
अभ्यधावन्त संक्रुद्धाः परस्परजिगीषवः । ते सर्वे सहिता युद्धे समालोक्य परस्परम्
सर्वजण रागाने एकमेकांवर तुटून पडले, विजय मिळवायची इच्छा होती. त्यांनी युद्धात एकमेकांकडे पाहत भिडले.
पाण्डवा धार्तराष्ट्राश्च राजन्दर्मन्त्रिते तव। व्यूहौ च व्यूह्य संरब्धाः संप्रहृष्टाः प्रहारिणः
पांडव आणि धृतराष्ट्रपुत्र, राजन, मंत्रणा करून, आपापली मांडणी केली. ते सर्व युद्धासाठी उत्साही आणि आनंदी होते.