संग्रामे निहता ये ते दैत्यदानवराक्षसाः । त इमे नृषु संभूता घोररूपा महाबलाः
युद्धात जे दैत्य, दानव आणि राक्षस मारले गेले, तेच आता मानवांत जन्म घेऊन, भयंकर रूप आणि प्रचंड बळ घेऊन आले आहेत.
तेषां वधार्थं भगवान्नरेण सहितो वशी । मानुषीं योनिमास्थाय चरिष्यति महीतले
त्यांच्या नाशासाठी, भगवंत नरासोबत, मानव जन्म घेऊन, पृथ्वीवर वावरतील.
नरनारायणौ यौ तौ पुराणावृषिसत्तमौ । सहितो मानुषे लोके संभूतावमितद्युती
ते दोन प्राचीन आणि श्रेष्ठ ऋषी, नर आणि नारायण, एकत्रितपणे मानवांच्या लोकात तेजस्वी रूपात प्रकट झाले आहेत.
अजेयौ समरे यत्तौ सहितैरमरैरपि । मूढास्त्वेतौ न जानन्ति नरनारायणावृषी
समस्त देवांनी एकत्र येऊनसुद्धा जे युद्धात जिंकता येत नाहीत, असे हे नर-नारायण ऋषी, मूढ लोक त्यांना ओळखत नाहीत.
तस्याहमग्रजः पुत्रः सर्वस्य जगतः प्रभुः । वासुदेवोऽर्चनीयो वः सर्वलोकमहेश्वरः
त्यांचा मी मोठा भाऊ, पुत्र आणि सर्व जगाचा स्वामी आहे. वासुदेव तुमच्यासाठी पूज्य आहे, तो सर्व लोकांचा महान ईश्वर आहे.
तथा मनुष्योऽयमिति कदाचित्सुरसत्तमाः । नावज्ञेयो महावीर्यः शङ्खचक्रगदाधरः
म्हणून, हे श्रेष्ठ देवहो, जरी तो मानवासारखा दिसत असला, तरी शंख, चक्र आणि गदा धारण करणारा हा महावीर कधीही तुच्छ मानू नये.
एतत्परमकं गुह्यमेतत्परमकं पदम् । एतत्परमकं ब्रह्म एतत्परमकं यशः
हेच सर्वश्रेष्ठ गूढ, हेच अंतिम ध्येय, हेच श्रेष्ठ ब्रह्म आणि हेच सर्वोच्च यश आहे.
एतदक्षरमव्यक्तमेतद्वै शाश्वतं महः । यत्तत्पुरुषसंज्ञं वै गीयते ज्ञायते न च
हेच अक्षय, अव्यक्त आणि शाश्वत तेज आहे; ज्याला पुरुषोत्तम म्हणतात, त्याची केवळ स्तुती होते, पण तो पूर्णपणे समजत नाही.
एतत्परमकं तेज एतत्परमकं सुखम्। एतत्परमकं सत्यं कीर्तितं विश्वकर्मणा
हेच सर्वोच्च तेज, हेच श्रेष्ठ सुख, हेच सर्वोच्च सत्य आहे, असे विश्वकर्त्याने सांगितले आहे.
तस्मात्सेन्द्रैः सुरैः सर्वैर्लोकैश्चामितविक्रमःक । नावज्ञेयो वासुदेवो मानुषोऽयमिति प्रभुः
म्हणून, इंद्र, सर्व देव आणि सर्व लोकांनी, हा वासुदेव जरी मानव रूपात दिसत असला, तरी त्याला कधीही तुच्छ मानू नये, कारण तो अमाप सामर्थ्याचा स्वामी आहे.
यश्च मानुषमात्रोऽयमिति ब्रूयात्स मन्दधीः । हृषीकेशमवज्ञानात्तमाहुः पुरुषाधमम्
जो मूर्ख माणूस 'हा फक्त एक सामान्य मानव आहे' असे म्हणतो, आणि हृषीकेशाचा अवमान करतो, त्याला सर्वांत नीच म्हणतात.
योगिनं तं महात्मानं प्रविष्टं मानुषीं तनुम् । अवमन्येद्वासुदेवं तमाहुस्तमसं जनाः
जो वासुदेव या महान योग्याचा, जो मानव शरीरात आला आहे, अवमान करतो, तो अज्ञानाच्या अंधारात बुडतो असे लोक म्हणतात.
देवं चराचरात्मानं श्रीवत्साङ्कं सुवर्चसम्। पद्मनाभं न जानाति तमाहुस्तामसं बुधाः
जो देव, चराचरांचा आत्मा, श्रीवत्साचा चिन्ह असलेला, तेजस्वी आणि कमळनाभ असलेला याला ओळखत नाही, त्याला ज्ञानी लोक अज्ञानी म्हणतात.
किरीटकौस्तुभधरं मित्राणामभयंकरम्। अवजानन्महात्मानं घोरे तमसि मञ्जति
जो मुकुट आणि कौस्तुभ मणी धारण करणाऱ्या, मित्रांना निर्भय करणाऱ्या या महात्म्याचा अवमान करतो, तो भयंकर अंधारात पडतो.
एवं विदित्वा तत्त्वार्थं लोकानामीश्वरेश्वरः । वासुदेवो नमस्कार्यः सर्वलोकैः सुरोत्तमाः । तस्यामहात्माजो ब्रह्मा सर्वस्य जगतः पतिः
म्हणून, हे सत्य समजून, सर्व लोकांचे स्वामी असलेले वासुदेव हे सर्वांनी, अगदी श्रेष्ठ देवतांनीही, नमस्कार करण्यास योग्य आहेत. त्यांचा महान आत्मा असलेला पुत्र म्हणजे ब्रह्मा, जो या सगळ्या जगाचा अधिपती आहे.
एवमुक्त्वा स भगवान्देवान्सर्षिगकणान्पुरा। विसृज्य सर्वभूतानि जगाम भवनं स्वकम्
अशा प्रकारे सांगून, त्या भगवंताने पूर्वी सर्व देवता आणि ऋषीगणांना सोडून दिले आणि सर्व जीवांना मुक्त करून आपल्या निवासस्थानी निघून गेला.
ततो देवाः सगन्धर्वा मुनयोऽप्सरसोऽपि च। कथां तां ब्रह्मणा गीतां श्रुत्वा प्रीता दिवं ययुः
मग देवता, गंधर्व, ऋषी आणि अप्सरा यांनी ब्रह्मदेवांनी सांगितलेली ही कथा ऐकली आणि आनंदाने स्वर्गात परत गेले.
एतच्छ्रुतं मया तात ऋषीणां भावितात्मनाम्। वासुदेवं कथयतां समवाये पुरातनम्
हे, प्रिय, मी ही गोष्ट प्राचीन काळातील शुद्ध मनाचे ऋषी वासुदेव यांची महती सांगताना एकत्र जमले असताना ऐकली आहे.
रामस्य जामदग्न्यस्य मार्कण्डेयस्य धीमतः । व्यासनारदयोश्चापि सकाशाद्भरतर्षभ
जमदग्नीपुत्र राम, बुद्धिमान मार्कंडेय, तसेच व्यास आणि नारद या सर्वांकडून, हे भरतश्रेष्ठ, मी हे ऐकले आहे.
एतमर्थं च विज्ञाय श्रुत्वा च प्रभुमव्ययम् । वासुदेवं महात्मानं लोकानामीश्वरेश्वरम्
ही गोष्ट समजून आणि अविनाशी, महान आत्मा असलेल्या, सर्व लोकांचे स्वामी वासुदेव यांची महती ऐकून—
यस्य चैवात्मजो ब्रह्मा सर्वस्य जगतः पिता । कथं न वासुदेवोऽयमर्च्यश्चेज्यश्च मानवैः
ज्यांचा स्वतःचा पुत्र ब्रह्मा आहे, जो या साऱ्या जगाचा पिता आहे, अशा वासुदेवाची माणसांनी पूजा आणि सन्मान का करू नये?
वारितोऽसि मया तात मुनिर्भिर्वेदपारगैः । मा गच्छ संयुगं तेन वासुदेवेन धन्विना
हे प्रिय, तुला मी आणि वेदांमध्ये पारंगत असलेल्या ऋषींनी रोखले आहे—त्या धनुर्धारी वासुदेवाशी युद्ध करू नकोस.
मा पाण्डवैः सार्धमिति तत्त्वं मोहान्न बुध्यसे। मन्ये त्वां राक्षसं क्रूरं तथा चासि तमोवृतः
तुला पांडवांसोबत न लढण्याचे खरे कारण समजत नाही, कारण तू मोहात आहेस; मला वाटते तू क्रूर राक्षस आहेस आणि खरंच अज्ञानाच्या अंधाराने वेढलेला आहेस.
यस्माद्द्विषसि गोविन्दं पाण्डवं तं धनञ्जयम् । नरनारायणौ देवी कोऽन्यो द्विष्याद्धि मानवः
तू गोविंद आणि त्या पांडव धनंजयाचा द्वेष करतोस—जे नर-नारायणाचे अवतार आहेत—तर असे कोणते माणूस असतील जे त्यांचा द्वेष करतील?
तस्माद्ब्रवीमि ते राजन्नेष वै शाश्वतोऽव्ययः । सर्कवलोकमयो नित्यः शास्ता धाता धरो ध्रुवः
म्हणून मी तुला सांगतो, राजन—तो शाश्वत, अविनाशी, सर्व लोकांत व्यापलेला, नित्य, सर्वांचा अधिपती, सृष्टीकर्ता, पालनकर्ता आणि अचल आहे.
यो धारयति लोकांस्त्रींश्चराचरगुरुः प्रभुः । योद्धा जयश्च जेता च सर्वप्रकृतिरीश्वरः
जो तीनही लोकांचे पालन करतो, जो चराचरांचा गुरु आणि स्वामी आहे, जो वीर, विजयी, जिंकणारा आणि सर्व प्रकृतींचा स्वामी आहे.
राजन्सर्वमयो ह्येष तमोरागविवर्जितः । यतः कृष्णस्ततो धर्मो यतो धर्मस्ततो जयः
राजन, तो सर्वत्र आहे, अज्ञान आणि आसक्तीपासून मुक्त आहे; जिथे कृष्ण आहे तिथे धर्म आहे, आणि जिथे धर्म आहे तिथे विजय आहे.
तस्य माहात्म्ययोगेन योगेनात्ममयेन च । धृताः पाण्डुसुता राजञ्जयश्चैषां भविष्यति
त्याच्या महानतेमुळे आणि आत्म्याशी एकरूपतेमुळे पांडुपुत्र टिकून आहेत, राजन, आणि विजय त्यांचाच होईल.
श्रेयोयुक्तां सदा बुद्धिं पाण्डवानां दधाति यः। बलं चैव रणे नित्यं भयेभ्यश्चैव रक्षति
तो नेहमी पांडवांना चांगली बुद्धी देतो, युद्धात त्यांना बळ देतो आणि सर्व भयांपासून त्यांचे रक्षण करतो.
स एष शाश्वतो देवाः सर्वगुह्यमयः शिवः । वासुदेव इति ज्ञेयो यन्मां पृच्छसि भारत
तोच शाश्वत देव, सर्व गूढांचा आधार, कल्याणकारी—तो वासुदेव आहे, ज्याबद्दल तू मला विचारलेस, हे भारत.