निश्चयो वापि कस्तेषां तदा ह्यासीन्महात्मानाम् । विमुखेषु महाप्राज्ञ मम पुत्रेषु सञ्जय
माझे मुलं रणात मागे हटली तेव्हा, संजया, त्या थोर लोकांमध्ये काय ठरलं होतं?
श्रृणु राजन्नवहितः श्रुत्वा चैवावधारय। नैव मन्त्रकृतं किंचिन्नैव मायां तथाविधाम्
राजा, लक्ष देऊन ऐक आणि नीट समजून घे; तिथे कुठलाही गुप्त सल्ला किंवा अशी काही माया नव्हती.
न वै विभीषिकां कांचिद्राजन्कुर्वन्ति पाण्डवाः । युध्यन्ति ते यथान्यायं शक्तिमन्तश्च संयुगे
राजा, पांडव कुठलीही भीती किंवा फसवणूक करत नाहीत; ते न्यायाने आणि ताकदीने युद्ध करतात.
धर्मेण सर्वकार्याणि जीवितादीनि भारत। आरभन्ते सदा पार्थाः प्रार्थयाना महद्यशः
पृथेचे पुत्र नेहमी सर्व कामे, अगदी जीवनही, धर्मानेच करतात आणि मोठं यश मिळवण्याचा प्रयत्न करतात.
न ते युद्धान्निवर्तन्ते धर्मोपेता महाबलाः । श्रिया परमया युक्ता यतो धर्मस्ततो जयः
ते धर्मावर उभे असलेले, महान बळाचे आणि उत्तम कीर्तीने युक्त आहेत; ते कधीही युद्धातून पळत नाहीत. जिथे धर्म आहे तिथेच विजय असतो.
तेनावध्या रणे पार्था जययुक्ताश्च पार्थिव । तव पुत्रा दुरात्मानः पापेष्वभिरताः सदा
म्हणून पृथेचे पुत्र रणात अजिंक्य आहेत आणि विजय त्यांचाच आहे, राजन; पण तुझे पुत्र वाईट मनाचे असून नेहमी पापात रमलेले आहेत.
निष्ठुरा हीनकर्माणस्तेन हीयन्ति संयुगे। सुबहूनि नृशंसानि पुत्रैस्तव जनेश्वरे
ते कठोर आणि वाईट कृत्य करणारे आहेत, म्हणूनच युद्धात त्यांचा पराभव होतो; तुझे पुत्र, राजाधिराज, अनेक क्रूर कृत्ये केलेली आहेत.
निकृतानीह पाण्डूनां नीचैरिव यथा नरैः । सर्वं च तदनादृत्य पुत्राणां तव किल्बिषम्
इथे तुझ्या मुलांनी पांडवांवर अन्याय केला आहे, जसं नीच माणसं करतात; आणि हे सर्व दुर्लक्ष करून तुझ्या मुलांनी पाप केलं आहे.
धर्ममूलाः सदैवासन्पाण्डवाः पाण्डुपूर्वज। न चैतान्बहुमन्यन्ते पुत्रास्तव विशांपते
पांडव नेहमी धर्माशी जोडलेले राहिले आहेत, पांडुपुत्र; पण तुझे पुत्र, जनसमूहाचे अधिपती, त्यांना कधीच मान देत नाहीत.
तस्य पापस्य सततं क्रियमाणस्य कर्मणः। सांप्रतं सुमहद्धोरं फलं प्राप्तं जनेश्वर
सतत केलेल्या त्या पापी कृत्यांमुळे, आता फार मोठं आणि भयंकर फळ मिळालं आहे, राजाधिराज.
स त्वं भुङ्क्ष्व महाराज सपुत्रः समुहृञ्जनः। नावबुध्यसि यद्राजन्वार्यमाणः सुहृज्जनैः
म्हणून आता, महराजा, तू आपल्या मुलांसह आणि सर्व लोकांसह त्या कर्माचे फळ भोग; कारण सुहृदांनी वारंवार रोखलं तरी तू समजलास नाहीस.
विदुरेणाथ भीष्मेण द्रोणेन न महात्मना। तथा मया चाप्यसकृद्वार्यमाणो न बुध्यसे
विदुर, भीष्म, द्रोण हे थोर आत्मे आणि मीही वारंवार तुला थांबवण्याचा प्रयत्न केला, पण तू समजलास नाहीस.
वाक्यं हितं च पथ्यं च मर्त्यः पथ्यमिवौषधम् । पुत्राणां मतमास्थाय जितान्मन्यसि पाण्डवान्
तुम्ही आपल्या मुलांचा सल्ला ऐकून घेतला, जो त्यांच्या आरोग्यासाठी औषधासारखा हितकारक आणि योग्य होता; म्हणूनच तुम्हाला वाटतं की पांडव पराभूत झाले आहेत.
शृणु भूयो यथातत्त्वं यन्मां त्वं परिपृच्छसि। कारणं भरतश्रेष्ठ पाण्डवानां जयं प्रति
हे भरतश्रेष्ठ, पांडवांच्या विजयाचं कारण काय आहे हे तू मला विचारलंस, त्याचं खरं उत्तर मी तुला पुन्हा सांगतो, नीट ऐक.
तत्तेऽहं कथयिष्यामि यथाश्रुतमरिन्दम। दुर्योधनेन संपृष्ट एतमर्थं पितामहः
शत्रूंना जिंकणाऱ्या राजा, या विषयावर दुर्योधनाने जेव्हा पितामहाला विचारलं, तेव्हा त्यांनी काय सांगितलं ते मी ऐकलं तसंच तुला सांगतो.
दृष्ट्वा भ्रातॄन्रणे सर्वान्निर्जितांस्तु महारथान् । शोकसंमूढहृदयो निशाकाले स्म कौरवः
रणांगणात आपल्या सर्व वीर बंधूंना पराभूत झालेलं पाहून, शोकाने गोंधळलेलं मन घेऊन त्या कौरवाने रात्री पितामहाजवळ गेला.
पितामहं महाप्राज्ञं विनयोपगम्य ह। यदब्रवीत्सुतस्तेऽसौ तन्मे शृणु जनेश्वर
तो विनयाने महाज्ञानी पितामहाजवळ गेला आणि तुझ्या मुलाने जे विचारलं ते त्याला सांगितलं; हे जनाधिपती, ते मी तुला सांगतो, नीट ऐक.
भवान्द्रोणश्च कर्णश्च कृपो द्रौणिस्तथैव च। कृतवर्मा च हार्दिक्यः काम्भोजश्च सुदक्षिणः
आपण, द्रोण, कर्ण, कृप, द्रौणि, हार्दिक्याचा पुत्र कृतवर्मा आणि काम्बोजांचा सुदक्षिण,
भूरिश्रवा विकर्णश्च भगदत्तश्च वीर्यवान् । महारथाः समाख्याताः कुलपुत्रास्तनुत्यजः
भूरिश्रवा, विकर्ण आणि पराक्रमी भगदत्त हेही, हे सर्व महाबली, कुलीन आणि रणात प्रसिद्ध आहेत.
त्रयाणामपि लोकानां पर्याप्ता इति मे मतिः। पाण्डवानां समस्ताश्च न तिष्ठन्ति पराक्रमे
माझ्या मते, तुम्ही सर्व मिळून तीनही लोकांचा पराभव करू शकता; पण पांडवांच्या शौर्याशी तुमच्यातील कोणीही जुळू शकत नाही.
तत्र मे संशयो जातस्तत्त्वमाचक्ष्व पृच्छतः। यं समाश्रित्य कौन्तेय जयन्त्यस्मान्क्षणेक्षणे
म्हणूनच मला शंका वाटते; मी विचारतोय, खरं खरं सांग — कुन्तीपुत्र कोणावर अवलंबून आहेत की ते पुन्हा पुन्हा आपल्याला हरवतात?
शृणु राजन्वचो मह्यं यथा वक्ष्यामि कौरव। बहुशश्च मयोक्तोऽसि न च मे तत्त्वया कृतम्
हे राजन, मी तुला जे सांगतो ते ऐक; मी तुला वारंवार सांगितलं, पण तू कधीच माझं ऐकलं नाहीस.
क्रियतां पाण्डवैः सार्ध समो भरतसत्तम। एतत्क्षेममहं मन्ये पृथिव्यास्तव वा विभो
हे भरतश्रेष्ठ, पांडवांशी मैत्री कर; हेच तुझ्या आणि पृथ्वीच्या कल्याणासाठी उत्तम आहे असं मला वाटतं.
भुङ्क्ष्वेमां पृथिवीं राजन्भ्रातृभिः सहितः सुखी। दुर्हृदस्तापयन्सर्वान्नन्दयंश्चापि बान्धवान्
हे राजन, आपल्या भावांसोबत सुखाने ही पृथ्वी भोग, शत्रूंना दुःख दे आणि आप्तांना आनंद दे.
न च मे क्रोशतस्तात श्रुतवानसि वै पुरा। तदिदं समनुप्राप्तं यत्पाण्डूनवमन्यसे
पण मी कितीही ओरडलो तरी, पूर्वी तू माझं ऐकलं नाहीस; आता पांडवांबद्दल जे तू दुर्लक्ष केलंस तेच तुझ्यावर आलं आहे.
यश्च हेतुरवध्यत्वे तेकषामक्लिष्टकर्मणाम्। तं शृणुष्व महाबाहो मम कीर्तयतः प्रभो
हे महाबाहो, जे पांडव निष्पाप आहेत त्यांना का मारता येत नाही, त्याचं कारण मी सांगतो, ते नीट ऐक.
नास्ति लोकेषु तद्भूतं भविता नो भविष्यति। यो जयेत्पाण्डवान्सर्वान्पालिताञ्छार्ङ्गधन्वना
जगात असं काहीच नाही, आणि कधीच होणार नाही, जे शार्ङ्गधनुष्यधारीच्या रक्षणाखाली असलेल्या सर्व पांडवांना जिंकू शकेल.
यत्तु मे कथितं तात मुनिभिर्भावितात्मभिः। पुराणगीतं धर्मज्ञ तच्छृणुष्व यथातथम्
हे धर्मज्ञ, पूर्वी जे शुद्धात्मा ऋषींनी मला सांगितलं आणि पुराणात गायिलं, ते मी तुला खरं खरं सांगतो, नीट ऐक.
पुरा किल सुराः सर्वे ऋषयश्च समागताः । पितामहमुपासेदुः पर्वत गन्धमादने
पूर्वी सर्व देव आणि ऋषी एकत्र जमले आणि गंधमादन पर्वतावर पितामहाजवळ गेले.
तेषां मध्ये समासीनः प्रजापतिरपश्यत । विमानं प्रज्वलद्भासा स्थितं प्रवरमम्बरे
त्यांच्या मध्ये बसलेला प्रजापतीने आकाशात तेजाने झगमगणारं एक दिव्य विमान पाहिलं.