तं भीमसेनः समरे महोदधिमिवापरम् । सेनासागरमक्षोभ्यं वेलेव समवारयत्
समरभूमीत भीमसेनाने, जणू काही समुद्राला काठ थांबवतो तसा, तो प्रचंड, हलवता न येणारा सैन्याचा समुद्र रोखून धरला.
तदाश्चर्यमपश्याम पाण्डवस्य महात्मनः । भीमसेनस्य समरे राजन्कर्मातिमानुषम्
त्या वेळी, राजन, आम्ही पांडवांचा महात्मा भीमसेन याचे युद्धातील अद्भुत, माणसाच्या शक्तीपलीकडचे कृत्य पाहिले.
उदीर्णान्पार्थिवान्सर्वान्साश्वान्सरथकुञ्जरान् । असंभ्रमं भीमसेनो गदया समवारयत्
भीमसेनाने कोणतीही घाई न करता, सर्व राजे, त्यांचे घोडे, रथ आणि हत्ती, गदेद्वारे थोपवले.
स संवार्य बलौघांस्तन्गदया रथिनां वरः। अतिष्ठत्तुमुले भीमो गिरिर्मेरुरिवाचलः
रथींच्या मध्ये श्रेष्ठ असलेल्या भीमाने गदेद्वारे त्या सैन्याच्या लोंढ्यांना परतवले आणि तो त्या भयंकर युद्धात मेरू पर्वतासारखा स्थिर उभा राहिला.
तस्मिन्सुतुमुले घोरे काले परमदारुणे। भ्रातरश्चैव पुत्राश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः
त्या अत्यंत भयंकर आणि भितीदायक क्षणी, त्याचे भाऊ, त्याचे पुत्र आणि प्रषतपुत्र धृष्टद्युम्न हेही त्याच्यासोबत होते.
द्रौपदेयाभिमन्युश्च शिखण्डी चापराजितः । न प्राजहन्भीमसेनं भये जाते महाबलम्
द्रौपदीचे पुत्र, अभिमन्यू आणि अपराजित शिखंडी यांनी भीती निर्माण झाली तरीही बलवान भीमसेनाला सोडले नाही.
ततः शैक्यायसीं गुर्वीं प्रगृह्य महतीं गदाम्। अधावत्तावकान्योधान्दण्डपाणिरिवान्तकः
मग त्याने मोठी, जड लोखंडी गदा हातात धरली आणि मृत्यूसारखा दंड घेऊन तुझ्या सैन्यावर तुटून पडला.
पोययन्रथबृन्दानि वाजिबृन्दनि चाभिभूः । कर्षयन्रथवृन्दानि बाहुवेगेन पाण्डवः
त्याने रथांचे समूह फोडले, घोड्यांच्या तुकड्यांवर विजय मिळवला आणि आपल्या हाताच्या बळावर रथांचे तुकडे ओढून नेले.
विनिध्रन्यचतत्सङ्ख्ये युगान्ते कालविद्विभुः । ऊरुवेगेन संकर्षन्रथजालानि पाण्डवः
पांडवाने युद्धभूमीत, जणू युगाच्या शेवटी काळ सर्वत्र पसरतो तसा, आपल्या मांड्यांच्या बळावर रथांचे जाळे ओढून फेकले.
बलानि संममर्दाशु नड्वलानीव कुञ्जरः । मृद्गन्रथेभ्यो रथिनो गजेभ्यो गजयोधिनः
त्याने सैन्याच्या तुकड्यांना, जणू हत्ती गवताच्या गाठी तुडवतो तसा, पटकन चिरडले; रथांमधील रथी, हत्तीवरील गजयोद्धे असे सर्वांना.
सादिनश्चाश्वपृष्ठेभ्यो भूमौ वापि पदातिनः । गदया व्यवमत्सर्वान्वातो वृक्षानिवौजसा
घोड्यावर बसलेले सैनिक आणि जमिनीवरील पायदळ, सर्वांना त्याने आपल्या गदेद्वारे, जणू वारा झाडे उन्मळून टाकतो तसा, ठार केले.
भीमसेनो महाबाहुस्तव पुत्रस्य वै बले। सापि प्रञ्जानसामासैः प्रदिग्धा रुधिरेण च
तुझ्या पुत्राच्या सैन्यात, महाबाहू भीमसेन शत्रू आणि हत्तींच्या रक्ताने माखलेला दिसत होता.
अदृश्यत महारौद्रा गदा नागाश्वपातनी। तत्रतत्र हतैश्चापि मनुष्यगजवाजिभिः
त्याची ती मोठी, भयंकर गदा, जी हत्ती आणि घोडे खाली पाडत होती, जिथे तिथे माणसे, हत्ती आणि घोडे मारलेले पडलेले दिसत होते.
रणाङ्गणं समभवन्मृत्योरावाससन्निभम् । पिनाकमिव रुद्रस्य क्रुद्धस्याभिघ्नतः पशून्
युद्धभूमी जणू मृत्यूचेच घर बनली होती, जशी रुद्र रागावून पशूंना मारतो तेव्हा त्याचा धनुष्य दिसते.
यमदण्डोपमामुग्रामिन्द्राशनिसमस्वनाम् । ददृशुर्भीमसेनस्य रौद्रां विशसनीं गदाम्
सर्वांनी भीमसेनाची ती भयंकर गदा, जी यमाच्या दंडासारखी आणि इंद्राच्या वज्रासारखी गडगडणारी होती, पाहिली.
आविध्यतो गदां तस्य कौन्तेयस्य महात्मनः । बभौ रूपं महाघोरं कालस्येव युगक्षये
कुन्तीपुत्र भीमसेन गदा फिरवत असताना, तिचे रूप फारच भयंकर दिसत होते, जणू युगाच्या शेवटी काळच प्रकट झाला आहे.
तं तथा महतीं सेनां द्रावयन्तं पुनः पुनः । दृष्ट्वा मृत्युमवायान्तं सर्वे विमनसोऽभवन्
त्याला पुन्हा पुन्हा मोठ्या सैन्याला मागे हटवतांना आणि मृत्यू जवळ येत असल्याचं पाहून सर्वजण निराश झाले.
यतोयतः प्रेक्षते स्म गदामुद्यम्य पाण्डवः। तेनतेन स्म दीर्यन्ते सर्वसैन्यानि भारत
पांडवाने जिथे जिथे आपली गदा उंचावून पाहिलं, तिथे तिथे भरतांच्या सैन्याचे तुकडे झाले.
प्रदारयन्तं सैन्यानि बलेनामितविक्रमम् । ग्रसमानमनीकानि व्यादितास्यमिवान्तकम्
अप्रतिम ताकदीने सैन्य फाडत, तो मृत्यूसारखा मोठं तोंड उघडून सैन्याच्या तुकड्या गिळत होता.
तं तथा भीमकर्माणं प्रगृहीतमहागदम् । दृष्ट्वा वृकोदरं भीष्मः सहसैव समभ्ययात्
वृकोदराने मोठी गदा हातात घेऊन भयंकर कृत्य करत असल्याचं पाहून भीष्म लगेच त्याच्याकडे धावला.
महता रथघोषेण रथेनादित्यवर्चसा । छादयञ्शरवर्षेण पर्जन्य इव वृष्टिमान्
सूर्यासारखा तेजस्वी रथ आणि मोठ्या गजरासह, भीष्माने पावसाळ्या ढगासारखा बाणांचा वर्षाव करत त्याच्यावर झाकलं.
तमायान्तं तथा दृष्ट्वा व्यात्ताननमिवान्तकम् । भीष्मं भीमो महाबाहुः प्रत्युदीयादमर्षितः
मृत्यूसारखं मोठं तोंड उघडून भीष्म येताना पाहून, भिमाने रागाने आणि बलाने त्याच्याशी भिडायला धाव घेतली.
तस्मिन्क्षणे सात्यकिः सत्यसन्धः शिनिप्रवीरोऽभ्यपतत्पितामहम्। निघ्नन्नमित्रान्धनुषा दृढेन संकम्पयंस्तव पुत्रस्य सैन्यम्
त्याच क्षणी, सत्यप्रतिज्ञ सात्यकी, शिनीकुळातील वीर, आपल्या मजबूत धनुष्याने शत्रू मारत, तुझ्या मुलाच्या सैन्याला हादरवत, पितामहावर तुटून पडला.
तं यान्तमश्वै रजतप्रकाशैः शरान्वपन्तं निशितान्सुपुङ्खान्। नाशक्नवन्धारयितुं तदानीं सर्वे गणा भारत ये त्वदीयाः
चांदीसारखे चमकणारे घोडे आणि धारदार, सुंदर पिसांच्या बाणांचा वर्षाव करत तो पुढे सरसावत असताना, भरता, तुझ्या सैन्यातील कोणीही त्याला थांबवू शकला नाही.
अविध्यदेनं दशभिः पृषत्कैः- रलम्बुसो राक्षसोऽसौ तदानीम् । शरैश्चतुर्भिः प्रतिविद्ध्य तं च नप्ता शिनेरभ्यपतद्रथेन
त्या वेळी अलंबुष नावाच्या राक्षसाने त्याच्यावर दहा बाण सोडले, आणि शिनीकुळातील नातवाने चार बाणांनी प्रत्युत्तर देत रथावरून त्याच्यावर झडप घातली.
अन्वागतं वृष्णिवरं निशम्य तं शत्रुमध्ये परिवर्तमानम्। प्रद्रावयन्तं कुरुपुङ्गवांश्च पुनः पुनश्च प्रणदन्तमाजौ
वृष्णिकुळातील श्रेष्ठ योद्धा शत्रूंच्या मध्ये फिरत आहे, कुरूंच्या वीरांना पुन्हा पुन्हा पळवत आहे आणि रणभूमीत मोठ्याने गर्जना करत आहे, हे ऐकून—
योधास्त्वदीयाः शरवर्षैरवर्ष- न्मेघा यथा भूधरमम्बुवेगैः । तथापि तं धारयितुं न शेकु- र्मध्यंदिने सूर्यमिवातपन्तम्
तुझ्या सैनिकांनी त्याच्यावर ढग जसा डोंगरावर पाऊस पाडतो तसा बाणांचा वर्षाव केला, पण तरीही, तो दुपारच्या सूर्यासारखा प्रखर असल्यामुळे, त्याला कोणीही थांबवू शकले नाही.
न तत्र कश्चिन्नविषण्ण आसी- दृते राजन्सोमदत्तस्य पुत्रात्। स वै समादाय धनुर्महात्मा भिरिश्रवा भारत सौमदत्तिः
तेथे सोमदत्ताचा मुलगा सोडून इतर कोणीही निराश झाला नव्हता; तो महान आत्मा भूरिश्रवा, भरता, धनुष्य उचलून उभा राहिला.
दृष्ट्वा रथान्स्वान्व्यपनीयमाना- न्प्रत्युद्ययौ सात्यकिं योद्धुमिच्छन्
आपले रथ मागे हटवले जात आहेत हे पाहून, त्याने सात्यकीशी लढण्याची इच्छा धरून पुढे सरसावला.
ततो भूरिश्रवा राजन्सात्यकिं नवभिः शरैः। प्राविध्यद्भृशसंक्रुद्धस्तोत्रैरिव महाद्विपम्
मग, राजन, भूरिश्रवाने प्रचंड संतापाने सात्यकीवर नव बाण सोडले, जणू मोठ्या हत्तीला अंकुश टोचावा तसं.