व्यायच्छमानं गदया दिक्षु सर्वासु भारत। अपश्याम रणे भीमं नृत्यन्तमिव शङ्करम्
रणभूमीत आम्ही भीमाला सर्व दिशांना गदा फिरवतांना पाहिले, तो जणू शंकरच नृत्य करतो आहे असे वाटत होते.
यमदण्डोपमां गुर्वीमिन्द्राशनिसमकस्वनाम् । अपश्याम महाराय रौद्रां विशसनीं गदाम्
महामहाराज, आम्ही ती भयंकर गदा पाहिली, जी यमाच्या दंडासारखी जड आणि इंद्राच्या वज्रासारखी गडगडणारी होती, विनाश करणारी शस्त्र.
विमिश्रां केशमञ्जाभिः प्रदिग्धां रुधिरेण च। पिनाकमिव रुद्रस्य क्रुद्धस्याभिघ्नतः पशून्
ती गदा केसांच्या गुच्छांनी आणि रक्ताने माखलेली होती, जणू रुद्राने क्रोधाने पशूंना मारताना त्याचा पिनाक धनुष्यच.
यथा पशूनां सङ्घातं यष्ट्या पालः प्रकालयेत्। तथा भीमो गजानीकं गदया समकालयत्
जसा गुराखी काठीने जनावरांचा कळप हाकतो, तसा भीमाने गदेद्वारे हत्तींची फौज हाकली.
गदया वध्यमानास्ते मार्गणैश्च समन्ततः। स्वान्यनीकानि मृद्गन्तः प्राद्रवन्कुञ्जरास्तव
गदेद्वारे मारले गेले आणि चहुबाजूंनी बाणांनी भोसकले गेलेले तुझे हत्ती घाबरून आपल्याच सैन्यावर तुडवत पळून गेले.
महावात इवाभ्राणि विधमित्वा स वारणान्। अतिष्ठत्तुमुले भीमः श्मशान इव शूलभृत्
जसा मोठा वारा ढग उडवून लावतो, तसा भीमाने हत्तींचा पराभव केला आणि त्या भयानक रणभूमीत शूलधारी प्रमाणे ठाम उभा राहिला.
हते तस्मिन्गजानीके पुत्रो दुर्योधनस्तव। भीमसेनं ध्नतेत्येवं सर्वसैन्यान्यचोदयत्
हत्तींची ती फौज नष्ट झाल्यावर तुझ्या पुत्राने, दुर्योधनाने, सर्व सैन्याला भीमसेनावर हल्ला करण्यास उद्युक्त केले.
ततः सर्वाण्यनीकानि तव पुत्रस्य शासनात्। अभ्यद्रवन्भीमसेनं नदन्तं भैरवान्रवान्
मग तुझ्या पुत्राच्या आज्ञेने सर्व सैन्यांनी भीमसेनावर भयंकर गर्जना करत एकत्र हल्ला केला.
तं बलौघमपर्यन्तं देवैरपि सुदुःसहम् । आपतन्तं सुदुष्पारं समुद्रिमिव पर्वणि
तो सैन्यांचा प्रचंड लोंढा, ज्याला देवांनाही थोपवता येत नाही, असा आवेगाने पुढे आला, जणू काही भरतीच्या वेळी समुद्रच ओसंडून वाहतो आहे.
रथनागाश्वकलिलं शङ्खदुन्दुभिनादितम् । अनन्तरथपादातं रजसा सर्वतो वृतम्
त्या सैन्यात रथ, हत्ती, घोडेぎ भरले होते, शंख-डंके वाजत होते, सर्वत्र पायदळ आणि रथांनी गर्दी झाली होती, आणि धुळीने सगळीकडे अंधारून गेले होते.
तं भीमसेनः समरे महोदधिमिवापरम् । सेनासागरमक्षोभ्यं वेलेव समवारयत्
समरभूमीत भीमसेनाने, जणू काही समुद्राला काठ थांबवतो तसा, तो प्रचंड, हलवता न येणारा सैन्याचा समुद्र रोखून धरला.
तदाश्चर्यमपश्याम पाण्डवस्य महात्मनः । भीमसेनस्य समरे राजन्कर्मातिमानुषम्
त्या वेळी, राजन, आम्ही पांडवांचा महात्मा भीमसेन याचे युद्धातील अद्भुत, माणसाच्या शक्तीपलीकडचे कृत्य पाहिले.
उदीर्णान्पार्थिवान्सर्वान्साश्वान्सरथकुञ्जरान् । असंभ्रमं भीमसेनो गदया समवारयत्
भीमसेनाने कोणतीही घाई न करता, सर्व राजे, त्यांचे घोडे, रथ आणि हत्ती, गदेद्वारे थोपवले.
स संवार्य बलौघांस्तन्गदया रथिनां वरः। अतिष्ठत्तुमुले भीमो गिरिर्मेरुरिवाचलः
रथींच्या मध्ये श्रेष्ठ असलेल्या भीमाने गदेद्वारे त्या सैन्याच्या लोंढ्यांना परतवले आणि तो त्या भयंकर युद्धात मेरू पर्वतासारखा स्थिर उभा राहिला.
तस्मिन्सुतुमुले घोरे काले परमदारुणे। भ्रातरश्चैव पुत्राश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः
त्या अत्यंत भयंकर आणि भितीदायक क्षणी, त्याचे भाऊ, त्याचे पुत्र आणि प्रषतपुत्र धृष्टद्युम्न हेही त्याच्यासोबत होते.
द्रौपदेयाभिमन्युश्च शिखण्डी चापराजितः । न प्राजहन्भीमसेनं भये जाते महाबलम्
द्रौपदीचे पुत्र, अभिमन्यू आणि अपराजित शिखंडी यांनी भीती निर्माण झाली तरीही बलवान भीमसेनाला सोडले नाही.
ततः शैक्यायसीं गुर्वीं प्रगृह्य महतीं गदाम्। अधावत्तावकान्योधान्दण्डपाणिरिवान्तकः
मग त्याने मोठी, जड लोखंडी गदा हातात धरली आणि मृत्यूसारखा दंड घेऊन तुझ्या सैन्यावर तुटून पडला.
पोययन्रथबृन्दानि वाजिबृन्दनि चाभिभूः । कर्षयन्रथवृन्दानि बाहुवेगेन पाण्डवः
त्याने रथांचे समूह फोडले, घोड्यांच्या तुकड्यांवर विजय मिळवला आणि आपल्या हाताच्या बळावर रथांचे तुकडे ओढून नेले.
विनिध्रन्यचतत्सङ्ख्ये युगान्ते कालविद्विभुः । ऊरुवेगेन संकर्षन्रथजालानि पाण्डवः
पांडवाने युद्धभूमीत, जणू युगाच्या शेवटी काळ सर्वत्र पसरतो तसा, आपल्या मांड्यांच्या बळावर रथांचे जाळे ओढून फेकले.
बलानि संममर्दाशु नड्वलानीव कुञ्जरः । मृद्गन्रथेभ्यो रथिनो गजेभ्यो गजयोधिनः
त्याने सैन्याच्या तुकड्यांना, जणू हत्ती गवताच्या गाठी तुडवतो तसा, पटकन चिरडले; रथांमधील रथी, हत्तीवरील गजयोद्धे असे सर्वांना.
सादिनश्चाश्वपृष्ठेभ्यो भूमौ वापि पदातिनः । गदया व्यवमत्सर्वान्वातो वृक्षानिवौजसा
घोड्यावर बसलेले सैनिक आणि जमिनीवरील पायदळ, सर्वांना त्याने आपल्या गदेद्वारे, जणू वारा झाडे उन्मळून टाकतो तसा, ठार केले.
भीमसेनो महाबाहुस्तव पुत्रस्य वै बले। सापि प्रञ्जानसामासैः प्रदिग्धा रुधिरेण च
तुझ्या पुत्राच्या सैन्यात, महाबाहू भीमसेन शत्रू आणि हत्तींच्या रक्ताने माखलेला दिसत होता.
अदृश्यत महारौद्रा गदा नागाश्वपातनी। तत्रतत्र हतैश्चापि मनुष्यगजवाजिभिः
त्याची ती मोठी, भयंकर गदा, जी हत्ती आणि घोडे खाली पाडत होती, जिथे तिथे माणसे, हत्ती आणि घोडे मारलेले पडलेले दिसत होते.
रणाङ्गणं समभवन्मृत्योरावाससन्निभम् । पिनाकमिव रुद्रस्य क्रुद्धस्याभिघ्नतः पशून्
युद्धभूमी जणू मृत्यूचेच घर बनली होती, जशी रुद्र रागावून पशूंना मारतो तेव्हा त्याचा धनुष्य दिसते.
यमदण्डोपमामुग्रामिन्द्राशनिसमस्वनाम् । ददृशुर्भीमसेनस्य रौद्रां विशसनीं गदाम्
सर्वांनी भीमसेनाची ती भयंकर गदा, जी यमाच्या दंडासारखी आणि इंद्राच्या वज्रासारखी गडगडणारी होती, पाहिली.
आविध्यतो गदां तस्य कौन्तेयस्य महात्मनः । बभौ रूपं महाघोरं कालस्येव युगक्षये
कुन्तीपुत्र भीमसेन गदा फिरवत असताना, तिचे रूप फारच भयंकर दिसत होते, जणू युगाच्या शेवटी काळच प्रकट झाला आहे.
तं तथा महतीं सेनां द्रावयन्तं पुनः पुनः । दृष्ट्वा मृत्युमवायान्तं सर्वे विमनसोऽभवन्
त्याला पुन्हा पुन्हा मोठ्या सैन्याला मागे हटवतांना आणि मृत्यू जवळ येत असल्याचं पाहून सर्वजण निराश झाले.
यतोयतः प्रेक्षते स्म गदामुद्यम्य पाण्डवः। तेनतेन स्म दीर्यन्ते सर्वसैन्यानि भारत
पांडवाने जिथे जिथे आपली गदा उंचावून पाहिलं, तिथे तिथे भरतांच्या सैन्याचे तुकडे झाले.
प्रदारयन्तं सैन्यानि बलेनामितविक्रमम् । ग्रसमानमनीकानि व्यादितास्यमिवान्तकम्
अप्रतिम ताकदीने सैन्य फाडत, तो मृत्यूसारखा मोठं तोंड उघडून सैन्याच्या तुकड्या गिळत होता.
तं तथा भीमकर्माणं प्रगृहीतमहागदम् । दृष्ट्वा वृकोदरं भीष्मः सहसैव समभ्ययात्
वृकोदराने मोठी गदा हातात घेऊन भयंकर कृत्य करत असल्याचं पाहून भीष्म लगेच त्याच्याकडे धावला.