महानुभावाश्च ततः प्रकाश- नालोक्य वीराः सहसाऽभिपेतुः । रथी रथेनाभिहतः ससूतः पपात साश्वः सरथः सकेतुः
म्हणून मोठ्या सामर्थ्याचे वीर स्पष्टपणे पाहून अचानक पुढे धावले; एक रथी दुसऱ्या रथाने आघात झाल्यावर, त्याचा सारथी, घोडे, रथ आणि ध्वजासह खाली पडला.
गजो गजेनाभिहताः पपात पदातिना चाभिहतः पदातिः। आवर्तमानान्यभिवर्तमानै- र्घोरीकृतान्यद्भुतदर्शनानि
हत्तीने हत्तीला आघात केल्यावर तो खाली पडला, आणि पायदळाने पायदळाला मारल्यावर तोही पडला; एकमेकांवर झेपावणारे आणि फिरणारे हे योद्धे युद्धभूमी भयंकर आणि अद्भुत दिसणारी बनवत होते.
प्रासैश्च खङ्गैश्च समाहतानि सदश्वबृन्दानि सदश्वबृन्दैः। सुवर्णतारागणभूषितानि सूर्यप्रभाभानि शरावराणि
भाल्यांनी आणि तलवारींनी मारलेली घोड्यांची तुकडी, सोन्याच्या तारांनी सजलेली, सूर्यप्रकाशासारखी चमकत होती; आणि त्यांच्यावर बाणांचा वर्षाव होत होता.
विदार्यमाणानि परश्वथैश्च प्रासैश्च स्वङ्गैश्च निपेतुरुर्व्याम्। गजैर्विषणापरगात्ररुग्णाः केचित्ससूता रथिनः प्रपेतुः
परशु, भाले आणि स्वतःच्या अंगांनी छिन्नभिन्न झालेले योद्धे जमिनीवर पडले; काही रथी हत्तीच्या सुळ्यांनी जखमी होऊन आपल्या सारथ्यासह खाली पडले.
गजर्षभाश्चापि जगर्षभेण निपातिता बाणहताः पृथिव्याम्। गजौघवेगोद्धतसादितानां श्रुत्वा विषेदुः सहसा मनुष्याः
हत्तींच्या सैन्यातील श्रेष्ठ हत्ती, दुसऱ्या श्रेष्ठ हत्तीने आणि बाणांनी मारले जाऊन जमिनीवर पडले; हत्तींच्या धडकेत पडणाऱ्या हत्तींचा आवाज ऐकून माणसे अचानक घाबरून गेली.
आर्तस्वनं सादिपदातियूनां विषाणगात्रावरताडितानाम् । संभ्रान्तनागाश्वरथे मुहूर्ते महाक्षये सादिपदातियूनाम्
हत्तींच्या सुळ्यांनी आणि अंगांनी मारलेले घोडेस्वार आणि पायदळांचे आर्त किंचाळणे घुमू लागले; त्या क्षणी, हत्ती, घोडे आणि रथ मोठ्या संहारात गोंधळून गेले.
महारथैः संपरिवार्यमाणं संदृश्य दूरात्कपिराजकेतुम् । तं पञ्चतालोच्छ्रिततालकेतुः सदश्ववेगाद्भुतवीर्ययानः
दूरवरून महान रथींच्या वेढ्यात असलेला कपिराजाचा ध्वज पाहून, पाच ताळांचे ध्वज असलेला, अद्भुत वेगाने धावणाऱ्या घोड्यांवर आरूढ होऊन पुढे आला.
महास्त्रबाणाशनिदीप्तमन्तं किरीटिनं शान्तनवोऽभ्यधावत्। तथैव शक्रप्रतिमप्रभाव- मिन्द्रात्मजं द्रोणमुखा विसस्नुः
महास्त्रांनी आणि वज्रासारख्या बाणांनी उजळलेला किरीटधारी, शांतनूचा पुत्र त्याच्यावर चालून गेला; आणि इंद्राच्या समान तेज असलेल्या अर्जुनपुत्रावर द्रोण व त्याचे अनुयायी चालून गेले.
कृपश्च शल्यश्च विविंशतिश्च दुर्योधनः सौमदत्तिश्च राजन्। ततो रथानां प्रमुखादुपेत्य सर्वास्त्रिवित्काञ्चनचित्रवर्मा
कृप, शल्य, विविंशती, दुर्योधन आणि सौमदत्त राजा, हे सर्व सुवर्णाने सजवलेल्या कवचात आणि शस्त्रविद्येत निपुण, रथांच्या पुढे जाऊन उभे राहिले.
जवेन शूरोऽभिससार सर्वां- स्तानर्जुनस्यात्मभवोऽभिमन्युः। तेषां महास्त्राणि महारथाना- मसह्यकर्मा विनिहत्य कार्ष्णिः
वेगाने, शूर अभिमन्यू, अर्जुनाचा पुत्र, त्यांच्यावर झेपावला; आणि कर्ष्ण वंशातील, कोणालाही न जुमानणाऱ्या वीराने त्या सर्व महान रथींची महास्त्रे नष्ट केली.
बभौ महामन्त्रहुतार्चिमाली सदोगतः सन्भगवानिवाग्निः । ततः स तूर्णं रुधिरोदफेनां कृत्वा नदीमाशु रणे रिपूणाम्
तो महान मंत्रांनी जळणाऱ्या ज्वाळांनी सजलेला, नेहमीच उपस्थित असलेल्या अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसत होता. मग रणभूमीत त्याने शत्रूंच्या रक्ताने आणि फेसाने भरलेली नदी झटकन निर्माण केली.
जगाम सौभद्रमतीत्य भीष्मो महारथं पार्थमदीनसत्वः । ततः प्रहस्याद्भुतविक्रमेण गाण्डीवमुक्तेन शिलाशितेन
भिष्म हा अदम्य धैर्याचा महान रथी, सुभद्राचा मुलगा असलेल्या अर्जुनाकडे निर्धास्तपणे पुढे गेला. तेव्हा त्याने आश्चर्यकारक पराक्रम दाखवत हसत, गांडीवातून सोडलेल्या तीक्ष्ण शराने—
विपाठजालेन महास्त्रजालं विनाशयामास किरीटमाली। तमुत्तमं सर्वधनुर्धराणा- मसक्तकर्मा कपिराजकेतुः
तीक्ष्ण बाणांच्या जाळ्याने त्याने मोठ्या अस्त्रांच्या मेळ्याचा नाश केला. मुकुटधारी, सर्व धनुर्धरांमध्ये श्रेष्ठ, कपिध्वज असलेला, कधीही न थकणारा तो—
भीष्मं महात्माऽभिववर्ष तूर्णं शरौघजालैर्विमलैश्च भल्लैः। तथैव भीष्माहतमन्तरिक्षे महास्त्रजालं कपिराजकेतोः
त्या महात्म्याने भिष्मावर वेगाने बाणांचा आणि निर्मळ भल्लांचा वर्षाव केला. त्याचप्रमाणे, कपिध्वजाच्या अस्त्रांच्या मेळ्यावर भिष्माने आकाशात प्रहार केला.
तद्द्वैरथं भीष्मधनञ्जयाभ्याम्
अशा प्रकारे भिष्म आणि धनंजय यांच्यातील द्वंद्वयुद्ध घडले.
द्रौणिर्भूरिश्रवाः शत्यश्चित्रसेनश्च मारिषः। पुत्रः सांयमनेश्चैव सौभद्रं पर्यवारयन्
द्रोणपुत्र, भूरिश्रव, शल्य आणि चित्रसेन, तसेच सौम्यपुत्र—हे सर्वजण, राजन, सुभद्रपुत्राभोवती जमले.
संसक्तमतितेजोभिस्तमेकं ददृशुर्जनाः। पञ्चभिर्मनुजव्याघ्रैर्गजैः सिंहशिशुं यथा
लोकांनी पाहिले की, तो एकटा तेजस्वी वीर पाच वाघासारख्या पुरुषांशी भिडला आहे, जणू सिंहाचा पिल्लू हत्तींच्या मध्ये उभा आहे.
नातिलक्ष्यतया कश्चिन्न शौर्ये न पराक्रमे । बभूव सदृशः कार्ष्णेर्नास्त्रे नापि च लाघवे
कृष्णपुत्राच्या शौर्यात, पराक्रमात, धनुर्विद्येत किंवा चपळतेत कोणीही त्याच्या तोडीचा नव्हता.
तथा तमात्मजं युद्धे विक्रमन्तमरिन्दमम्। दृष्ट्वा पार्थः सुसंयत्तं सिंहनादमथानदत्
अशा प्रकारे आपला मुलगा रणांगणात शौर्याने, शत्रूंना जिंकू न शकणारा आणि सज्ज दिसत असल्याचे पाहून, पार्थाने सिंहगर्जना केली.
पीडयानं तु तत्सैन्यं पौत्रं तव विशांपते। दृष्ट्वा त्वदीया राजेन्द्र समन्तात्पर्यवारयन्
राजाधिराज, तुझा नातू त्या सैन्याला त्रास देत असताना, तुझे सैनिक सर्व बाजूंनी त्याच्यावर तुटून पडले.
ध्वजिनीं धार्तराष्ट्राणां दीनशत्रुरदीनवत् । प्रत्युद्ययौ स सौभद्रस्तेजसा च बलेन च
धृतराष्ट्रपुत्रांच्या सैन्याविरुद्ध, दुःखी शत्रूंचा शत्रू असलेला, न डगमगता, सुभद्रपुत्र तेज आणि बळाने पुढे गेला.
तस्य लाघवमार्गस्थमादित्यसदृशप्रभम् । व्यदृश्यत महच्चापं समरे युध्यतः परैः
त्याचे मोठे धनुष्य, सूर्यासारखे तेजस्वी, रणभूमीत शत्रूंशी लढताना त्याच्या विलक्षण वेगामुळे चमकत होते.
स द्रौणिमिषुणैकेन विद्ध्वा शल्यं च पञ्चभिः । ध्वजं सांयमनेश्वैव सोऽष्टाभिश्चिच्छिदे ततः
त्याने द्रोणपुत्राला एका बाणाने, शल्याला पाच बाणांनी घायाळ केले; आणि सौम्यपुत्राच्या ध्वजाला आठ बाणांनी छेदले.
रुक्मदण्डां महाशक्तिं प्रेषितां सौमदत्तिन । शितेनोरगसंकाशां पत्रिणाभिजघान ताम्
सौमदत्तिने सोडलेली सुवर्णदंडाची मोठी शक्ति, सर्पासारख्या तीक्ष्ण पंख असलेल्या बाणाने त्याने भेदली.
शल्यस्य च महावेगानस्यतः समरे शरान्। `धनुश्चिच्छेद भल्लेन तीव्रवेगन फाल्गुनिः' जघानार्जुनदायादश्चतुर्भिश्चतुरो हयान्
शल्य रणात वेगाने बाण सोडत असताना, फाल्गुनपुत्राने भल्लाने त्याचे धनुष्य तोडले आणि चार बाणांनी त्याचे चार घोडे मारले.
भूरिश्रवाश्च शल्यश्च द्रौणिः सांयमनिः शलः। नाभ्यवर्तन्तं संरब्धाः कार्ष्णेर्बाहुबलोदयात्
भूरिश्रव, शल्य, द्रोणपुत्र, सौम्यपुत्र आणि शल—हे सर्व रागावलेले असूनही कृष्णपुत्राच्या वाढत्या बळापुढे टिकू शकले नाहीत.
ततस्त्रिगर्ता राजेन्द्र मद्राश्च सह केकयैः । पञ्चविंशतिसाहस्रास्तव पुत्रेण चोदिताः
राजन, मग त्रिगर्त, मद्र आणि केकय—पंचवीस हजार सैनिक—तुझ्या पुत्राने प्रेरित होऊन—
धनुर्वेदविदो मुख्या अजेयाः शत्रुभिर्युधि। सह पुत्रं जिघांसन्तं परिवव्रुः किरीटिनम्
धनुर्विद्येत पारंगत, युद्धात शत्रूंना न जिंकता येणारे मुख्य सरदार, मुकुटधारी अर्जुनाभोवती तुझ्या पुत्राचा वध करण्याच्या हेतूने जमले.
तौ तु तत्र पितापुत्रौ परिक्षिप्तौ महारथौ । ददर्श राजन्पाञ्चल्यः सेनापतिररिन्दम
तेथे, राजन, ते दोन महाबली रथी — वडील आणि मुलगा — सर्व बाजूंनी वेढले गेलेले, पाञ्चाल सेनापतीने पाहिले.
स वारणरथोघानां सहस्रैर्बहुभिर्वृतः। वाजिभिः पत्तिभिश्चैव वृतः शतसहस्रशः
तो सेनापती हजारो हत्ती आणि रथांनी, तसेच लाखो घोडेस्वार आणि पायदळ सैनिकांनी वेढला गेला होता.