रणे रथानामयुतं निहत्य हता गजाः सप्तशतार्जुनेन । प्राज्याश्च सौवीरगणाश्च सर्वे निपातिताः क्षुद्रकमालवाश्च
रणांगणात अर्जुनाने दहा हजार रथ आणि सातशे हत्ती मारले. सर्व सामर्थ्यशाली सौवीर, क्षुद्रक आणि मालव यांच्या सैन्याचा नाश झाला.
महत्कृतं कर्म धनञ्जयेन कर्तुं यथा नार्हति कश्चिदन्यः। श्रुतायुरम्बष्ठपतिश्च राजा तथैव दुर्मर्षणचित्रसेनौ
धनंजयाने असे महान कार्य केले, जे दुसऱ्या कोणालाही शक्य नव्हते. श्रुतायू, अंबष्ठांचा राजा, तसेच दुर्मर्षण आणि चित्रसेन यांनाही त्याने पराभूत केले.
द्रोणः कृपः सैन्धवबाह्लिकौ च भूरिश्रवाः शल्यशलौ च राजन्। अन्ये च योधाः शतशः समेताः क्रुद्धेन पार्थेन रणस्य मध्ये
द्रोण, कृप, सिंधूचा राजा, बाळ्हिक, भूरिश्रवा, शल्य, शल आणि इतर अनेक योद्धे, हे सर्व युद्धाच्या मध्यभागी क्रुद्ध पार्थाकडून पराभूत झाले.
स्वबाहुवीर्येण जिताः सभीष्माः किरीटिना लोकमहारथेन। इति ब्रुवन्तः शिबिराणि जग्मुः सर्वे गणा भारत ये त्वदीयाः
स्वतःच्या बाहूंच्या सामर्थ्याने, भीष्मासह, जगातील महान रथी असलेल्या किरीटधारी अर्जुनाने सर्वांना जिंकले. असे म्हणत तुझे सर्व सैन्य, हे भारत, आपल्या छावण्यांकडे परतले.
उल्कासहस्रैश्च सुसंप्रदीप्तै- र्विभ्राजमानैश्च तथा प्रदीप्रैः। किरीटिवित्रासितसर्वयोधा चक्रे निवेशं ध्वजिनी कुरूणाम्
हजारो प्रज्वलित उल्का आणि तेजस्वी दिव्यांच्या प्रकाशात, किरीटधारी अर्जुनामुळे भयभीत झालेल्या कौरव सैन्याने आपली छावणी उभारली.
व्युष्टां निशां भारत भारताना- मनीकिनीनां प्रमुखे महात्मा। ययौ सपत्नान्प्रति जातकोपो वृतः समग्रेण बलेन भीष्मः
रात्र संपल्यावर, हे भारत, महान भीष्म आपल्या सर्व सैन्यासह, शत्रूंप्रती रागाने पुढे निघाला.
तं द्रोणदुर्योधनबाह्लिकाश्च तथैव दुर्मर्षणचित्रसेनौ। जयद्रथश्चातिबलो बलौघै- र्नृपास्तथान्ये प्रययुः समन्तात्
द्रोण, दुर्योधन, बाळ्हिक, दुर्मर्षण, चित्रसेन, अतिशय बलवान जयद्रथ आणि इतर राजे आपल्या सैन्यासह सर्व बाजूंनी त्याच्यासोबत निघाले.
स तैर्महद्भिश्च महारथैश्च तेजस्विभिर्वीर्यवद्भिश्च राजन्। रराज राजा स तु राजमुख्यै- र्वृतः सदेवैरिव वज्रपाणिः
ते महान, तेजस्वी आणि पराक्रमी रथी त्याच्या सभोवती होते. त्या राजाने राजांमध्ये जसा वज्रधारी देवांमध्ये शोभतो तसा तेज दाखवला.
तस्मिन्ननीकप्रमुखे विषक्ता दोधूयमानाश्च महापताकाः । सुरक्तपीतासितपाण्डुराभा महागजस्कन्धगता विरेजुः
त्या सैन्याच्या अग्रभागी, मोठ्या हत्तींच्या पाठीवर उंच, लाल, पिवळ्या, काळ्या आणि पांढऱ्या रंगाच्या पताका फडकत होत्या आणि त्या शोभून दिसत होत्या.
सा वाहिनी शान्तनवेन गुप्ता महारथैर्वारणवाजिभिश्च। बभौ सविद्युत्स्तनयित्नुकल्पा जलागमे द्यौरिव जातमेघा
शांतनुपुत्र भीष्म आणि महान रथी, हत्ती, घोडे यांच्या रक्षणाखालील ती सेना, जणू वीज आणि गडगडाटाने भरलेल्या पावसाळ्याच्या सुरुवातीच्या आकाशासारखी भासत होती.
ततो रणायाभिमुखी प्रयाता प्रत्यर्जुनं शान्तनवाभिगुप्ता। सेनामहोग्ना सहसा कुरूणां वेगो यथा भीम इवापगायाः
मग शांतनुपुत्राच्या संरक्षणाखालील कौरवांची सेना अर्जुनाविरुद्ध युद्धासाठी, जणू प्रचंड वेगाने वाहणाऱ्या नदीसारखी, पुढे झेपावली.
तं व्यालनानाविधगूढसारं गजाश्वपादातरथौघपक्षम्। व्यूहं महामेघसमं महात्मा ददर्श दूरात्कपिराजकेतुः
माकडध्वज असलेल्या त्या महात्म्याने दूरवरून पाहिले की, त्या व्यूहाच्या मध्यभागी अनेक प्रकारच्या सर्पांनी लपवलेले होते, आणि त्याचे पंख हत्ती, घोडे, पायदळ आणि रथांनी बनलेले होते, जणू मोठ्या मेघासारखे ते दिसत होते.
विनिर्ययौ केतुमता रथेन नरर्षभः श्वेतहयेन काले। ` जये धृतः शत्रुवरूथिनीनां यथा सुरेन्द्रोऽसुरवाहिनीनाम्
ध्वजासह रथातून, शुभ्र घोड्यांवर आरूढ होऊन, नरांमध्ये वृषभ असलेल्या त्या वीराने योग्य वेळी शत्रूंच्या सैन्यावर विजय मिळवायचा निर्धार करून प्रस्थान केले, जसे इंद्र देवतांमध्ये असुरांच्या सैन्यावर चालून जातो.
नारायणेनेन्द्र इवाभिगुप्तः शशीव सूर्येण समेयिवान्यथा । तथा महात्मा सह केशवेन वरीथिनीनां प्रमुखे रराज
नारायणाच्या संरक्षणाखाली, जसे इंद्र देवांच्या मदतीने किंवा चंद्र सूर्याच्या सोबत असतो तसा, तो महात्मा केशवाच्या सोबत मोठ्या सैन्यांच्या पुढे तेजाने उजळून निघाला.
सोपस्करं सोत्तरबन्धुरेषं यत्तं यदूनामृषभेण सङ्ख्ये। कपिध्वजं प्रेक्ष्य रथं विषेदुः सहैव पुत्रैस्तव कौरवेयाः
यदुवंशातील वृषभाच्या, सुंदर सजवलेल्या आणि कपिध्वज असलेल्या रथाकडे पाहून, तुझे पुत्र आणि त्यांच्या मुलांसह सर्व कौरव भयभीत झाले.
प्रकल्पितं गुप्तमुदायुधेन किरीटिना लोकमहारथेन । तं व्यूहराजं ददृशुस्त्वदीया- श्चतुश्चतुर्व्यालसहस्रकीर्णम्
किरिटधारी, जगातील महान रथी, शस्त्रांनी सज्ज आणि रक्षण केलेल्या त्या व्यूहाकडे तुझे लोक पाहू लागले, जिथे चार हजार भयंकर सर्पांसारखे योद्धे भरलेले होते.
यथैव पूर्वेऽहनि धर्मराज्ञा व्यूहः कृतः कौरवसत्तमेन। यथा न भूतो भुवि मानुषेषु न दृष्टपूर्वो न च संश्रुतश्च
पूर्वीच्या दिवशी जसा धर्मराजाने, कौरवांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या राजाने, असा व्यूह रचला होता, तसा माणसांच्या जगात कधीच न झालेला, न पाहिलेला, न ऐकलेला असा व्यूह पुन्हा तयार केला.
ततो यथादेशमुपेत्य तस्थुः पाञ्चालमुख्याः सह चेदिमुख्यैः। ततः समादेशसमाहतानि भेरीसहस्राणि विनेदुराजौ
आज्ञेनुसार, पांडवांच्या सैन्यातील पंचाळांचे प्रमुख आणि चेडींचे प्रमुख आपापल्या जागी उभे राहिले; आणि राजाच्या सैन्यात आज्ञेने हजारो नगारे घुमू लागले.
शङ्खस्वनास्तूर्यरवाः प्रणेदुः सर्वेष्वनीकेषु ससिंहनादाः। ततः सबाणानि महास्वनानि विस्फार्यमाणानि धनूंषि वीरैः
शंखांचे आवाज, तुर्यांचे गजर, आणि सिंहाच्या गर्जना सर्व सैन्यात घुमू लागल्या; त्यानंतर वीरांनी धनुष्ये वाकवून मोठ्या आवाजात बाणांचा वर्षाव केला.
क्षणेन भेरीपणवप्रणादा- नन्तर्दधुः शङ्खमहास्वनांश्च। तच्छङ्खशब्दावृतमन्तरिक्ष- मुद्धूतभौमद्रुतरेणुजालम्
क्षणातच नगारे, पखवाज, आणि मोठ्या आवाजातील शंखांचे गजर हरवले; शंखांच्या आवाजाने आकाश भरून गेले आणि जमिनीवरून उडणाऱ्या धुळीचे लोट पसरले.
महानुभावाश्च ततः प्रकाश- नालोक्य वीराः सहसाऽभिपेतुः । रथी रथेनाभिहतः ससूतः पपात साश्वः सरथः सकेतुः
म्हणून मोठ्या सामर्थ्याचे वीर स्पष्टपणे पाहून अचानक पुढे धावले; एक रथी दुसऱ्या रथाने आघात झाल्यावर, त्याचा सारथी, घोडे, रथ आणि ध्वजासह खाली पडला.
गजो गजेनाभिहताः पपात पदातिना चाभिहतः पदातिः। आवर्तमानान्यभिवर्तमानै- र्घोरीकृतान्यद्भुतदर्शनानि
हत्तीने हत्तीला आघात केल्यावर तो खाली पडला, आणि पायदळाने पायदळाला मारल्यावर तोही पडला; एकमेकांवर झेपावणारे आणि फिरणारे हे योद्धे युद्धभूमी भयंकर आणि अद्भुत दिसणारी बनवत होते.
प्रासैश्च खङ्गैश्च समाहतानि सदश्वबृन्दानि सदश्वबृन्दैः। सुवर्णतारागणभूषितानि सूर्यप्रभाभानि शरावराणि
भाल्यांनी आणि तलवारींनी मारलेली घोड्यांची तुकडी, सोन्याच्या तारांनी सजलेली, सूर्यप्रकाशासारखी चमकत होती; आणि त्यांच्यावर बाणांचा वर्षाव होत होता.
विदार्यमाणानि परश्वथैश्च प्रासैश्च स्वङ्गैश्च निपेतुरुर्व्याम्। गजैर्विषणापरगात्ररुग्णाः केचित्ससूता रथिनः प्रपेतुः
परशु, भाले आणि स्वतःच्या अंगांनी छिन्नभिन्न झालेले योद्धे जमिनीवर पडले; काही रथी हत्तीच्या सुळ्यांनी जखमी होऊन आपल्या सारथ्यासह खाली पडले.
गजर्षभाश्चापि जगर्षभेण निपातिता बाणहताः पृथिव्याम्। गजौघवेगोद्धतसादितानां श्रुत्वा विषेदुः सहसा मनुष्याः
हत्तींच्या सैन्यातील श्रेष्ठ हत्ती, दुसऱ्या श्रेष्ठ हत्तीने आणि बाणांनी मारले जाऊन जमिनीवर पडले; हत्तींच्या धडकेत पडणाऱ्या हत्तींचा आवाज ऐकून माणसे अचानक घाबरून गेली.
आर्तस्वनं सादिपदातियूनां विषाणगात्रावरताडितानाम् । संभ्रान्तनागाश्वरथे मुहूर्ते महाक्षये सादिपदातियूनाम्
हत्तींच्या सुळ्यांनी आणि अंगांनी मारलेले घोडेस्वार आणि पायदळांचे आर्त किंचाळणे घुमू लागले; त्या क्षणी, हत्ती, घोडे आणि रथ मोठ्या संहारात गोंधळून गेले.
महारथैः संपरिवार्यमाणं संदृश्य दूरात्कपिराजकेतुम् । तं पञ्चतालोच्छ्रिततालकेतुः सदश्ववेगाद्भुतवीर्ययानः
दूरवरून महान रथींच्या वेढ्यात असलेला कपिराजाचा ध्वज पाहून, पाच ताळांचे ध्वज असलेला, अद्भुत वेगाने धावणाऱ्या घोड्यांवर आरूढ होऊन पुढे आला.
महास्त्रबाणाशनिदीप्तमन्तं किरीटिनं शान्तनवोऽभ्यधावत्। तथैव शक्रप्रतिमप्रभाव- मिन्द्रात्मजं द्रोणमुखा विसस्नुः
महास्त्रांनी आणि वज्रासारख्या बाणांनी उजळलेला किरीटधारी, शांतनूचा पुत्र त्याच्यावर चालून गेला; आणि इंद्राच्या समान तेज असलेल्या अर्जुनपुत्रावर द्रोण व त्याचे अनुयायी चालून गेले.
कृपश्च शल्यश्च विविंशतिश्च दुर्योधनः सौमदत्तिश्च राजन्। ततो रथानां प्रमुखादुपेत्य सर्वास्त्रिवित्काञ्चनचित्रवर्मा
कृप, शल्य, विविंशती, दुर्योधन आणि सौमदत्त राजा, हे सर्व सुवर्णाने सजवलेल्या कवचात आणि शस्त्रविद्येत निपुण, रथांच्या पुढे जाऊन उभे राहिले.
जवेन शूरोऽभिससार सर्वां- स्तानर्जुनस्यात्मभवोऽभिमन्युः। तेषां महास्त्राणि महारथाना- मसह्यकर्मा विनिहत्य कार्ष्णिः
वेगाने, शूर अभिमन्यू, अर्जुनाचा पुत्र, त्यांच्यावर झेपावला; आणि कर्ष्ण वंशातील, कोणालाही न जुमानणाऱ्या वीराने त्या सर्व महान रथींची महास्त्रे नष्ट केली.