श्रुतायुरम्बष्ठपतिश्च राजा विन्दानुविन्दौ च सुदक्षिणश्च। प्राच्याश्च सौवीरगणाश्च सर्वे वसातयः क्षुद्रकमालवाश्च
श्रुतायू, अंबष्ठांचा नायक, राजा, विंद आणि अनुविंद, तसेच सुदक्षिण, पूर्वेकडील आणि सौवीरांचे सर्व सैन्य, वसात, क्षुद्रक आणि मालव हे सर्व—
किरीटिनं त्वरमाणाभिस्रु- र्निदेशगाः शान्तनवस्य राज्ञः। तं वाजिपादातरथौघजालै- रनेकसाहस्रशतैर्ददर्श
हे सर्वजण, शंतनूच्या पुत्राच्या आज्ञेने, मुकुटधारी अर्जुनाकडे जलदपणे आणि उत्साहाने धावले. अर्जुनाने पाहिले की, तो असंख्य घोडे, हत्ती आणि रथांच्या लोंढ्यांनी वेढला गेला आहे.
किरीटिनं संपरिवार्यमाणं शिनेर्नप्ता वारणयूथपैश्च। ततस्तु दृष्ट्वार्जुनवासुदेवौ पदातिनागाश्वरथैः समन्तात्
मुकुटधारी अर्जुनाला शिनीकुमार आणि हत्तींच्या प्रमुखांनी वेढले होते. त्या वेळी, अर्जुन आणि वासुदेव हे सर्व बाजूंनी पायदळ, हत्ती, घोडे आणि रथांनी घेरलेले आहेत, असे दृश्य दिसले.
अभिद्रुतौ शस्त्रभृतां वरिष्ठौ शिनिप्रवीरोऽभिससार तूर्णम्। स तान्यनीकानि महाधनुष्मान् शिनिप्रवीरः सहसाऽभिपत्य
शस्त्रधारी वीरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला, शिनीकुमार मोठ्या वेगाने पुढे धावला. तो महान धनुर्धारी शिनीकुमार अचानक त्या सैन्यांवर तुटून पडला.
चकार साहाय्यमथार्जुनस्य विष्णुर्यथा वृत्रनिषूदनस्य। विशीर्णनागाश्वरथध्वजौघं भीष्मेण वित्रासितसर्वयोधम्
यानंतर त्याने अर्जुनाला जशी विष्णूने वृत्नाशकाला मदत केली तशी मदत केली. भिष्माने सर्व योद्ध्यांना घाबरवून हत्ती, घोडे, रथ आणि ध्वजांच्या रांगा मोडून टाकल्या.
युधिष्ठिरानीकमभिद्रवन्तं प्रोवाच संदृश्य शिनिप्रवीरः । क्व क्षत्रिया यास्यथ नैष धर्मः सतां पुरस्तात्कथितः पुराणैः
युधिष्ठिराच्या सैन्याने पुढे येताना पाहून शिनीकुमार म्हणाला, 'हे क्षत्रियांनो, कुठे चालला आहात? हे पूर्वजांनी सांगितलेले सत्पुरुषांचे धर्म नाही.'
मा स्वां प्रतिज्ञां त्यजत प्रवीराः स्वं वीरधर्मं परिपालयध्वम्। तान्वासवानन्तरजो निशाम्य नरेन्द्रमुख्यान्द्रवतः समन्तात्
'हे वीरांनो, आपली प्रतिज्ञा सोडू नका! आपला वीरधर्म पाळा!' हे ऐकून अनंताचा पुत्र, सर्वश्रेष्ठ राजे सर्व बाजूंनी पळताना पाहतो.
पार्थस्य दृष्टवा मृदुयुद्धातां च भीष्मं च सङ्ख्ये समुदीर्यमाणम्। अमृष्यमाणः स ततो महात्मा यशस्विनं सर्वदशार्हभर्ता
पार्थाचा मृदू युद्ध आणि भिष्म युद्धात उभा राहत असल्याचे पाहून, तो महान आत्मा, सर्वदा कीर्ती मिळवणारा दशार्हांचा स्वामी, हे सहन करू शकला नाही.
उवाच शैनेयमभिप्रशंसन् दृष्ट्वा कुरूनापततः समग्रान्। ये यान्ति ते यान्तु शिनिप्रवीर येऽपि स्थिताः सात्वत तेऽपि यान्तु
सर्व कौरव सैन्य धावताना पाहून, त्याने शिनीकुमाराचे कौतुक केले आणि म्हणाला, 'जे जात आहेत ते जाऊ द्या, हे शिनीकुमार! आणि जे उभे आहेत, हे सात्वत, तेही जाऊ द्या!'
भीष्मं रथात्पश्य निपात्यमानं द्रोणं च सङ्ख्ये सगणं मयाऽद्य। न सारथेः सात्वत कौरवाणां क्रुद्धस्य मुच्येत रणेऽद्य कश्चित्
'भिष्माला रथावरून खाली पडताना आणि द्रोणाला त्याच्या सैन्यासह माझ्या हातून आज युद्धात पडताना पाहा. हे सात्वत, कौरवांच्या रथचालकांपैकी कोणीही आज माझ्या रागात जिवंत सुटणार नाही!'
तस्मादहं गृह्य रथाङ्गमुग्रं प्राणं हरिष्यामि महाव्रतस्य। निहत्य भीष्मं सगणं तथाजौ द्रोणं च शैनेय रथप्रवीरौ
'म्हणूनच, मी ती भयंकर चक्र उचलून, त्या महान व्रतीचे प्राण घेईन. भिष्माला त्याच्या सैन्यासह आणि युद्धात द्रोणालाही, हे शिनीकुमार, त्या रथवीरांना ठार मारीन.'
संपादयिष्याम्यहमद्य हृष्टः
'मी आजच हे सर्व आनंदाने साध्य करीन!'
इतीदमुक्त्वा स महानुभावः सस्मार चक्रं निशितं पुराणम्। सुदर्शनं चिन्तितमात्रमेव तस्याग्रहस्तं स्वयमारुरोह
असे म्हणून, त्या महान आत्म्याने प्राचीन, धारदार सुदर्शन चक्र आठवले. फक्त आठवणीनेच ते चक्र त्याच्या हातात आपोआप आले.
तच्चक्रपद्मं प्रगृहीतमाजौ रराज नारायणबाहुनालम्। यथादिपद्मं तरुणार्कवर्णं रराज नारायणनाभिजातमक्
ते चक्र, कमळासारखे तेजस्वी, नारायणाच्या बलवान हातात युद्धात धरलेले, जणू नारायणाच्या नाभीतून उमललेले, ताज्या सूर्याच्या रंगासारखे कमळ भासत होते.
तत्कृष्णकोपोदयसूर्यबुद्धं क्षुरान्ततीक्ष्णाग्रसुजातपत्रम्। तेस्यैव देहोरुसरःप्ररूढं रराज नारायणबाहुनालम्
कृष्णाच्या रागाने प्रज्वलित, धार तलवारीसारखी तीक्ष्ण, सुंदर पाकळ्यांचे, स्वतःच्या देहाच्या अथांग सरोवरातून उमललेले ते चक्र, नारायणाच्या बलवान हातात तेजाने झळकत होते.
वेगेन कृष्मः प्रससार भीष्मम्
कृष्ण वेगाने भिष्माकडे धावला.
घनो यथा खे तडितावनद्धः
जणू आकाशात वीजेने झगमगणारा मेघ.
तमात्तचक्रं प्रणदन्तमुच्चैः क्रुद्धं महेन्द्रावरजं समीक्ष्य । सर्वाणि भूतानि भृशं विनेदुः क्षयं कुरूणामिव चिन्तयित्वा
हातात चक्र घेऊन, मोठ्याने गर्जना करत, रागाने पेटलेला, महेंद्राचा धाकटा भाऊ असा पाहून, सर्व प्राणी फारच घाबरले, कौरवांचा विनाश आठवून शोक करू लागले.
स वासुदेवः प्रगृहीतचक्रः संवर्तयिष्यन्निव सर्वलोकम्। अभ्युत्पतँल्लोकगुरुर्बभासे भूतानि धक्ष्यन्निव धूमकेतुः
वासुदेवाने चक्र हातात घेतले आणि तो जणू सर्व लोकांचा नाश करायला निघाला आहे असे वाटू लागले. सर्व जगाचा गुरु असा तो उठून उभा राहिला, आणि सर्व प्राण्यांना जाळणाऱ्या धूमकेतूसारखा दिसू लागला.
गोविन्दमाजावविमूढचेताः
लढाईत गोंधळलेल्या मनाने ते सर्व गोविंदावर तुटून पडले.
एह्येहि देवेश जगन्निवास नमोस्तु ते माधव चक्रपाणे। प्रसह्य मां पातय लोकनाथ रथोत्तमात्सर्वशरण्य सङ्ख्ये
या या, देवांचे स्वामी, जगाचे आधार! तुला माझा नमस्कार, माधव, चक्रधारी! सर्वांचा रक्षणकर्ता, या युद्धात मला जबरदस्तीने या उत्तम रथावरून खाली पाड, हे लोकनाथ.
त्वया हतस्यापि ममाऽद्य कृष्ण श्रेयः परिस्मिन्निह चैव लोके। संभावितोऽस्म्यन्धकवृष्णिनाथ लोकैस्त्रिभिर्वीर तवाभियानात्
कृष्णा, आज तुझ्या हातून मी मरण पावले तरी या जगात आणि पुढच्या जगातही माझे कल्याणच होईल. अंधक-वृष्णींच्या स्वामी, तुझ्या हल्ल्यामुळे मी आणि तीनही लोकांत मी सन्मानित झालो आहे, हे वीर.
रथादवप्लुत्य ततस्त्वरावान् पार्थोऽप्यनुद्रुत्य यदुप्रवीरम्। जग्राह पीनोत्तमलम्बबाहुं बाह्वोर्हरिं व्यायतपीनबाहुः
तेव्हा पार्थाने झपाट्याने रथावरून उडी मारली आणि यदुकुळातील श्रेष्ठ हरिला मागे धावत जाऊन, स्वतःच्या मजबूत आणि लांब बाहूंनी त्याच्या बलवान बाहूंना पकडले.
निगृह्यमणाश्च तदाऽऽदिदेवो भृश सरोषः किल नाम योगी । आदाय वेगेन जगाम विष्णु- र्जिष्णुं महावात इवैकवृक्षम्
त्या वेळी, आदिदेव कृष्ण, प्रचंड रागाने आणि अर्जुनाने धरल्यामुळे, वेगाने जणू एकटा मोठा वारा झाडाकडे धावतो तसा, विष्णूसारखा जिष्णूकडे धावला.
पार्थस्तु विष्टभ्य बलेन पादौ भीष्मान्तिकं तूर्णमभिद्रवन्तम्। बलान्निजग्राह हरिं किरीटी पदेऽथ राजन्दशमे कथंचित्
पार्थाने आपल्या पायांना जोरात रोवले आणि भीष्माकडे वेगाने धावणाऱ्या मुकुटधारी हरिला, राजन, दहाव्या पावलावर कसाबसा पकडले.
अवस्थितं च प्रणिपत्य कृष्णं प्रीतोऽर्जुनः काञ्चनचित्रमाली। उवाच कोपे प्रतिसंहरेति गतिर्भवान्केशव पाण्डवानाम्
सुवर्णमाळ घातलेल्या अर्जुनाने, स्थिर उभ्या असलेल्या कृष्णाला वंदन केले आणि आनंद व राग दोन्ही मनात ठेवून म्हणाला, 'केशवा, तू पांडवांचा आधार आहेस, कृपया परत जा.'
न हास्यते कर्म यथाप्रतिज्ञं पुत्रैः शपे केशव सोदरैश्च । अन्तं करिष्यामि यथा कुरूणां त्वयाऽहमिन्द्रानुजसंप्रयुक्तः
केशवा, मी माझ्या मुलांवर आणि भावांवर शपथ घेतो, वचन दिल्याप्रमाणे हे कर्म नक्कीच पूर्ण होईल. तुझ्या आणि इंद्राच्या भावाच्या मदतीने मी कौरवांचा अंत करीन.
ततः प्रतिज्ञां समयं च तस्य जनार्दनः प्रीतमना निशम्य। स्थितः प्रिये कौरवसत्तमस्य रथं सचक्रः पुनरारुरोह
मग जनार्दनाने त्याचे वचन आणि निर्धार ऐकून आनंदाने, कौरवांतील प्रिय श्रेष्ठाच्या जवळ उभा राहिला आणि पुन्हा चक्रासह रथावर चढला.
ततः प्रतिज्ञां समवाप्य भीष्मः कृताञ्चलिः स्तुत्यमथाकरोद्वै । त्रैविक्रमे यस्य वपुर्बभासे तथैव दृष्ट्वा तु समुञ्ज्वलन्तम्
मग भीष्माने आपली प्रतिज्ञा पूर्ण करून, हात जोडून त्याची स्तुती केली. त्याला जसा त्रिविक्रमाच्या तीन पावलांत तेजस्वी रूप दिसले होते, तसाच तो तेजाने उजळून निघालेला दिसला.
प्रगृह्य शङ्खं द्विषताकं निहन्ता स तानभूषून्पुनराददानः । भीष्मं शरैः संपरिवार्य सङ्ख्ये चिच्छेद भूरिश्रवसश्च चापम्
शत्रूंचा संहार करणाऱ्या कृष्णाने शंख हातात घेतला आणि पुन्हा आपली शस्त्रे उचलली. युद्धात भीष्माला बाणांनी वेढून, त्याने भूरिश्रवसाचे धनुष्य छेदले.