भीष्मं च शरवर्षाणि सृजन्तमनिशं युधि । प्रतपन्तमिवादित्यं मध्यमासाद्य सेनयोः
भीष्म रणात सतत बाणांचा वर्षाव करत होता, जणू दोन सैन्यांच्या मध्ये पोहोचून सूर्यासारखा प्रखरतेने तेजस्वी दिसत होता.
वारन्वरान्विनिघ्नन्तं पाण्डुपुत्रस्य सैनिकान्। युगान्तमिव कुर्वाणं भीष्मं यौधिष्ठिरे बले
पांडुपुत्रांच्या सैन्यातील श्रेष्ठ योद्ध्यांना ठार मारत, भीष्म जणू युधिष्ठिराच्या सैन्यात कलियुगच घडवत आहे असे वाटत होते.
अमृष्यमाणो भगवान्केशवः परवीरहा। अचिन्तयदमेयात्मा नास्ति यौधिष्ठिरं बलम्
हे पाहून भगवंत केशव, शत्रूंचा संहार करणारा, असह्य झाला आणि त्याच्या मनात विचार आला — 'युधिष्ठिराच्या सैन्यात आता काहीच ताकद उरलेली नाही.'
एकाह्ना हि रणे भीष्मो नाशयेद्देवदानवान्। किं नु पाण्डुसुतान्युद्धे सबलान्सपदानुगान्
कारण भीष्म एका दिवसात देव आणि दानवांनाही रणात संपवू शकतो; मग पांडव आणि त्यांचे सैन्य त्याच्यासमोर काय टिकणार?
द्रवते च महासैन्यं पाण्डवस्य महात्मनः । एते च कौरवास्तूर्णं प्रभग्नान्वीक्ष्य सोमकान्
महात्मा पांडवांचे मोठे सैन्य तुटून पळू लागले, आणि सोमकांच्या पराभवाने कौरवांनी त्यांचा पाठलाग सुरू केला.
प्राद्रवन्ति रणे दृष्ट्वा हर्षयन्तः पितामहम् । सोहं भीष्मं निहन्म्यद्य पाण्डवार्थाय दंशितः
पितामहाला पाहून ते सर्व युद्धातून पळू लागले आणि आनंदी झाले; म्हणून आज मी पांडवांच्या हितासाठी भीष्माचा वध करण्याचा निश्चय केला आहे.
भारमेतं विनेष्यामि पाण्डवानां महात्मनाम् । अर्जुनो हि शरैस्तीक्ष्णैर्वध्यमानोऽपि संयुगे
हे महान कार्य मी या महात्मा पांडवांसाठी दूर करीन; कारण अर्जुन रणात तीक्ष्ण बाणांनी जखमी झाला तरी त्याला काय करावे हे समजत नाही.
कर्तव्यं नाभिजानाति रणे भीष्मस्य गौरवात्। तथा चिन्तयतस्तस्य भूय एव पितामहः । प्रेषयामास संक्रुद्धः शरान्पार्थरथं प्रति
रणात भीष्माबद्दल आदर असल्यामुळे त्याला आपले कर्तव्य कळत नाही; असे विचार करत असतानाच, संतप्त पितामहाने पुन्हा पार्थाच्या रथावर बाणांचा वर्षाव केला.
तेषां बहुत्वासु भृसं शराणां दिशश्च सर्वाः पिहिता बभूवुः । न चान्तरिक्षं न दिशो न भूमि- र्न भास्करोऽदृश्यत रश्मिमालीक
त्या असंख्य बाणांमुळे सर्व दिशा झाकून गेल्या; आकाश, दिशा, पृथ्वी किंवा किरणांनी युक्त सूर्य काहीच दिसत नव्हते.
ववुश्च वातास्तुमुलाः सधूमा दिशश्च सर्वाः क्षुभिता बभूवुः। द्रोणो विकर्णोऽथ जयद्रथश्च भूरिश्रवाः कृतवर्मा कृपश्च
त्या वेळी धूर मिसळून प्रचंड वारे वाहू लागले, सर्व दिशा अस्वस्थ झाल्या. द्रोण, विकर्ण, जयद्रथ, भूरिश्रवा, कृतवर्मा आणि कृप हेसुद्धा तिथे होते.
श्रुतायुरम्बष्ठपतिश्च राजा विन्दानुविन्दौ च सुदक्षिणश्च। प्राच्याश्च सौवीरगणाश्च सर्वे वसातयः क्षुद्रकमालवाश्च
श्रुतायू, अंबष्ठांचा नायक, राजा, विंद आणि अनुविंद, तसेच सुदक्षिण, पूर्वेकडील आणि सौवीरांचे सर्व सैन्य, वसात, क्षुद्रक आणि मालव हे सर्व—
किरीटिनं त्वरमाणाभिस्रु- र्निदेशगाः शान्तनवस्य राज्ञः। तं वाजिपादातरथौघजालै- रनेकसाहस्रशतैर्ददर्श
हे सर्वजण, शंतनूच्या पुत्राच्या आज्ञेने, मुकुटधारी अर्जुनाकडे जलदपणे आणि उत्साहाने धावले. अर्जुनाने पाहिले की, तो असंख्य घोडे, हत्ती आणि रथांच्या लोंढ्यांनी वेढला गेला आहे.
किरीटिनं संपरिवार्यमाणं शिनेर्नप्ता वारणयूथपैश्च। ततस्तु दृष्ट्वार्जुनवासुदेवौ पदातिनागाश्वरथैः समन्तात्
मुकुटधारी अर्जुनाला शिनीकुमार आणि हत्तींच्या प्रमुखांनी वेढले होते. त्या वेळी, अर्जुन आणि वासुदेव हे सर्व बाजूंनी पायदळ, हत्ती, घोडे आणि रथांनी घेरलेले आहेत, असे दृश्य दिसले.
अभिद्रुतौ शस्त्रभृतां वरिष्ठौ शिनिप्रवीरोऽभिससार तूर्णम्। स तान्यनीकानि महाधनुष्मान् शिनिप्रवीरः सहसाऽभिपत्य
शस्त्रधारी वीरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला, शिनीकुमार मोठ्या वेगाने पुढे धावला. तो महान धनुर्धारी शिनीकुमार अचानक त्या सैन्यांवर तुटून पडला.
चकार साहाय्यमथार्जुनस्य विष्णुर्यथा वृत्रनिषूदनस्य। विशीर्णनागाश्वरथध्वजौघं भीष्मेण वित्रासितसर्वयोधम्
यानंतर त्याने अर्जुनाला जशी विष्णूने वृत्नाशकाला मदत केली तशी मदत केली. भिष्माने सर्व योद्ध्यांना घाबरवून हत्ती, घोडे, रथ आणि ध्वजांच्या रांगा मोडून टाकल्या.
युधिष्ठिरानीकमभिद्रवन्तं प्रोवाच संदृश्य शिनिप्रवीरः । क्व क्षत्रिया यास्यथ नैष धर्मः सतां पुरस्तात्कथितः पुराणैः
युधिष्ठिराच्या सैन्याने पुढे येताना पाहून शिनीकुमार म्हणाला, 'हे क्षत्रियांनो, कुठे चालला आहात? हे पूर्वजांनी सांगितलेले सत्पुरुषांचे धर्म नाही.'
मा स्वां प्रतिज्ञां त्यजत प्रवीराः स्वं वीरधर्मं परिपालयध्वम्। तान्वासवानन्तरजो निशाम्य नरेन्द्रमुख्यान्द्रवतः समन्तात्
'हे वीरांनो, आपली प्रतिज्ञा सोडू नका! आपला वीरधर्म पाळा!' हे ऐकून अनंताचा पुत्र, सर्वश्रेष्ठ राजे सर्व बाजूंनी पळताना पाहतो.
पार्थस्य दृष्टवा मृदुयुद्धातां च भीष्मं च सङ्ख्ये समुदीर्यमाणम्। अमृष्यमाणः स ततो महात्मा यशस्विनं सर्वदशार्हभर्ता
पार्थाचा मृदू युद्ध आणि भिष्म युद्धात उभा राहत असल्याचे पाहून, तो महान आत्मा, सर्वदा कीर्ती मिळवणारा दशार्हांचा स्वामी, हे सहन करू शकला नाही.
उवाच शैनेयमभिप्रशंसन् दृष्ट्वा कुरूनापततः समग्रान्। ये यान्ति ते यान्तु शिनिप्रवीर येऽपि स्थिताः सात्वत तेऽपि यान्तु
सर्व कौरव सैन्य धावताना पाहून, त्याने शिनीकुमाराचे कौतुक केले आणि म्हणाला, 'जे जात आहेत ते जाऊ द्या, हे शिनीकुमार! आणि जे उभे आहेत, हे सात्वत, तेही जाऊ द्या!'
भीष्मं रथात्पश्य निपात्यमानं द्रोणं च सङ्ख्ये सगणं मयाऽद्य। न सारथेः सात्वत कौरवाणां क्रुद्धस्य मुच्येत रणेऽद्य कश्चित्
'भिष्माला रथावरून खाली पडताना आणि द्रोणाला त्याच्या सैन्यासह माझ्या हातून आज युद्धात पडताना पाहा. हे सात्वत, कौरवांच्या रथचालकांपैकी कोणीही आज माझ्या रागात जिवंत सुटणार नाही!'
तस्मादहं गृह्य रथाङ्गमुग्रं प्राणं हरिष्यामि महाव्रतस्य। निहत्य भीष्मं सगणं तथाजौ द्रोणं च शैनेय रथप्रवीरौ
'म्हणूनच, मी ती भयंकर चक्र उचलून, त्या महान व्रतीचे प्राण घेईन. भिष्माला त्याच्या सैन्यासह आणि युद्धात द्रोणालाही, हे शिनीकुमार, त्या रथवीरांना ठार मारीन.'
संपादयिष्याम्यहमद्य हृष्टः
'मी आजच हे सर्व आनंदाने साध्य करीन!'
इतीदमुक्त्वा स महानुभावः सस्मार चक्रं निशितं पुराणम्। सुदर्शनं चिन्तितमात्रमेव तस्याग्रहस्तं स्वयमारुरोह
असे म्हणून, त्या महान आत्म्याने प्राचीन, धारदार सुदर्शन चक्र आठवले. फक्त आठवणीनेच ते चक्र त्याच्या हातात आपोआप आले.
तच्चक्रपद्मं प्रगृहीतमाजौ रराज नारायणबाहुनालम्। यथादिपद्मं तरुणार्कवर्णं रराज नारायणनाभिजातमक्
ते चक्र, कमळासारखे तेजस्वी, नारायणाच्या बलवान हातात युद्धात धरलेले, जणू नारायणाच्या नाभीतून उमललेले, ताज्या सूर्याच्या रंगासारखे कमळ भासत होते.
तत्कृष्णकोपोदयसूर्यबुद्धं क्षुरान्ततीक्ष्णाग्रसुजातपत्रम्। तेस्यैव देहोरुसरःप्ररूढं रराज नारायणबाहुनालम्
कृष्णाच्या रागाने प्रज्वलित, धार तलवारीसारखी तीक्ष्ण, सुंदर पाकळ्यांचे, स्वतःच्या देहाच्या अथांग सरोवरातून उमललेले ते चक्र, नारायणाच्या बलवान हातात तेजाने झळकत होते.
वेगेन कृष्मः प्रससार भीष्मम्
कृष्ण वेगाने भिष्माकडे धावला.
घनो यथा खे तडितावनद्धः
जणू आकाशात वीजेने झगमगणारा मेघ.
तमात्तचक्रं प्रणदन्तमुच्चैः क्रुद्धं महेन्द्रावरजं समीक्ष्य । सर्वाणि भूतानि भृशं विनेदुः क्षयं कुरूणामिव चिन्तयित्वा
हातात चक्र घेऊन, मोठ्याने गर्जना करत, रागाने पेटलेला, महेंद्राचा धाकटा भाऊ असा पाहून, सर्व प्राणी फारच घाबरले, कौरवांचा विनाश आठवून शोक करू लागले.
स वासुदेवः प्रगृहीतचक्रः संवर्तयिष्यन्निव सर्वलोकम्। अभ्युत्पतँल्लोकगुरुर्बभासे भूतानि धक्ष्यन्निव धूमकेतुः
वासुदेवाने चक्र हातात घेतले आणि तो जणू सर्व लोकांचा नाश करायला निघाला आहे असे वाटू लागले. सर्व जगाचा गुरु असा तो उठून उभा राहिला, आणि सर्व प्राण्यांना जाळणाऱ्या धूमकेतूसारखा दिसू लागला.
गोविन्दमाजावविमूढचेताः
लढाईत गोंधळलेल्या मनाने ते सर्व गोविंदावर तुटून पडले.