नाशक्नुवन्वारयितुं भीष्मबाणप्रपीडितान्। महेन्द्रसमवीर्येण वध्यमाना महाचमूः
भीष्माच्या बाणांनी त्रस्त झालेल्यांना ते रोखू शकले नाहीत; महेंद्रासारख्या सामर्थ्याने ती मोठी सेना नष्ट होत होती.
अभज्यत महाराज न च द्वौ सह धावतः। आविद्धरनागाश्वं पतितध्वजकूबरम्
राजा, ती सेना तुटून पडली, आणि दोन जणही एकत्र पळू शकले नाहीत; त्यांच्या रथांना, हत्ती-घोड्यांना इजा झाली, आणि ध्वजही कोसळले.
अनीकं पाण्डुपुत्राणां हाहाभूतमचेतनम्। जघानात्र पिता पुत्रं पुत्रश्च पितरं तथा
पांडवांची सेना गोंधळून गेली, शुद्ध हरपली आणि हाहाकार करू लागली; येथे वडील मुलाला मारत होते, आणि मुलगा वडिलांना.
प्रियं सखायं चाक्रन्दे सखा दैवबलात्कृतः । विमुच्य कवचान्यन्ये पाण्डुपुत्रस्य सैनिकाः
प्रिय मित्र, नियतीच्या जोरावर, आपल्या सखा मित्रालाच मारत होता; आणि काही पांडवांच्या सैनिकांनी आपली कवचं फेकून दिली.
विनुक्तकेशा धावन्तः प्रत्यदृश्यन्त भारत। तद्गोकुलमिवोद्धान्तमुद्धान्तरथयूथपम्
त्यांचे केस विस्कटलेले होते आणि ते धावत होते, हे भारत, जणू काही गायींचे कळप घाबरून इकडे तिकडे पळत आहेत आणि त्यांच्या पुढाऱ्यांचा काहीच ठावठिकाणा नाही.
ददृशे पाण्डुपुत्रस्य सैन्यमार्तस्वरं तदा। प्रभज्यमानं सैन्यं तु दृष्ट्वा यादवनन्दनः
त्या वेळी पांडुपुत्रांच्या सैन्यातून दुःखाने ओरडण्याचे आवाज येऊ लागले; आपले सैन्य तुटून पळत आहे हे पाहून यादवकुळातील पुत्राने
उवाच पार्थं बीभत्सुं निगृह्य रथमुत्तमम्। असं स कालः संप्राप्तः पार्थ पस्तेऽभिकाङ्क्षितः
उत्तम रथ थांबवून, पार्थाला म्हणजे भीमपराक्रमी अर्जुनाला म्हणाले, 'पार्था, तू ज्याची आतुरतेने वाट पाहत होतास, तो क्षण आता आलाय.'
प्रहरस्व नरव्याघ्र न चेन्मोहाद्विमुह्यसे। यत्त्वया कथितं वीर पुरा राज्ञां समागमे
'हे नरसिंहा, जर तुझ्या मनात संभ्रम नसेल तर आता प्रहार कर; राजसभेत जे तू ठामपणे सांगितले होतेस, हे वीर—'
भीष्मद्रोणमुखान्सर्वान्धार्तराष्ट्रस्य सैनिकान्। सानुबन्धान्हनिष्यामि ये मां योत्स्यन्ति संयुगे
'भीष्म, द्रोण आणि धृतराष्ट्राच्या सैन्यातील सर्व योद्धे, त्यांच्या सोबत्यांसह, जे कोणी युद्धात माझ्याशी भिडतील, त्यांना मी संपवीन—'
इति तत्कुरु कौन्तेय सत्यं वाक्यमरिन्दम । बीभत्सो पश्य सैन्यं स्वं भज्यमानं ततस्ततः
'हे कौन्तेय, आता ते सत्य करून दाखव, शत्रूंना जिंकणाऱ्या अर्जुना. बघ, तुझं सैन्य सर्व बाजूंनी तुटून पळत आहे.'
द्रवतश्च महीपालान्पश्य यौधिष्ठिरे बले। दृष्ट्वा हि भीष्मं समरे व्यात्ताननमिवान्तकम्
'युधिष्ठिराच्या सैन्यातून राजे पळत आहेत, बघ. कारण युद्धात भीष्माला पाहून, जणू मृत्यूचं तोंड उघडल्यासारखं, ते घाबरून पळ काढत आहेत.'
भयार्ताः प्रपलायन्ते सिंहात्क्षुद्रमृगा इव। एवमुक्तः प्रत्युवाच वासुदेवं धनंजयः
'भयाने ग्रासलेले ते लहान प्राणी जसे सिंहापासून पळतात, तसेच हेही पळत आहेत.' असं म्हणून, धनंजयाने वासुदेवाला उत्तर दिलं:
नोदयाश्वान्यतो भीष्मो विगाहे तद्वलार्णवम् । पातयिष्यामि दुर्धर्षं वृद्धं कुरुपितामहम्
'घोड्यांना पुढे घेऊन जा, कारण भीष्म तिथेच आहे; मी त्या सैन्याच्या महासागरात शिरतो आणि त्या पराक्रमी, वृद्ध कुरुपितामहाला खाली पाडतो.'
ततोऽश्वान्रजतप्रकख्यान्नोदयामास माधवः। यतो भीष्मरथो राजन्दुष्प्रेक्ष्यो रश्मिमानिव
मग माधवाने चांदीसारखे तेजस्वी घोडे भीष्माच्या रथाकडे वळवले, तो रथ जणू तेजस्वी सूर्याप्रमाणे डोळ्यांना न दिसणारा होता.
ततस्तत्पुनरावृत्तं युधिष्ठिरबलं महत्। दृष्ट्वा पार्थं महाबाहुं भीष्मायोद्यतमाहवे
मग, महाबाहू पार्था भीष्मावर युद्धात चाल करून जातोय हे पाहून, युधिष्ठिराचं मोठं सैन्य पुन्हा एकदा सावरलं.
ततो भीष्मःक कुरुश्रेष्ठ सिंहवद्विनदन्मुहुः । धनञ्जयरथं शीघ्रं शरवर्षैरवाकिरत्
मग कुरुकुळातील श्रेष्ठ भीष्म, सिंहासारखा पुन्हा पुन्हा गर्जना करत, धनंजयाच्या वेगवान रथावर बाणांचा वर्षाव करू लागला.
क्षणेन स रथस्तस्य सहयः कसहसारथिः । शरवर्षेण महता संछन्नो न प्रकाशते
क्षणातच त्या रथावर, त्यावरील योद्धे आणि सारथीसह, एवढा मोठा बाणांचा वर्षाव झाला की तो रथ दिसेनासा झाला.
वासुदेवस्त्वसंभ्रान्तो धैर्यमास्थाय सत्त्ववान् । चोदयामास तानश्वान्विभिन्नान्भीष्मसायकैः
पण वासुदेव मात्र अजिबात घाबरला नाही; धैर्याने, जरी भीष्माच्या बाणांनी घोडे जखमी झाले तरी, त्यांना पुढे चालवत राहिला.
ततः पार्थो धनुर्गृह्य दिव्यं जलदनिःस्वनम् । पातयामास भीष्मस्य धनुश्छित्वा त्रिभिः शरैः
मग पार्थाने मेघगर्जनेसारखा आवाज करणारे दिव्य धनुष्य उचलले आणि तीन बाणांनी भीष्माचं धनुष्य तोडून खाली पाडलं.
स च्छिन्नधन्वा कौरव्यः पुनरन्यन्महद्धनुः । निमिषान्तरमात्रेण सज्यं चक्रे पिता तव
पण कौरव, त्याचं धनुष्य तुटलं तरी, लगेच दुसरं मोठं धनुष्य घेतलं आणि डोळ्याच्या पापणी लवते न लवते तोच ते सज्ज केलं, हे राजन, तुझ्या वडिलांनी.
विचकर्ष ततो दोर्भ्यां धनुर्जलदनिःस्वनम् । अथास्य तदपि क्रुद्धश्चिच्छेद धनुरर्जुनः
मग दोन्ही हातांनी मेघगर्जनेसारखा आवाज करणारे ते धनुष्य ओढले; पण अर्जुनाने रागाने ते धनुष्यही तोडून टाकले.
तस्य तत्पूजयामास लाघवं शन्तनोः सुतः। साधु पार्थ महाबाहो साधु भो पाण्डुनन्दन
शंतनूच्या पुत्राने अर्जुनाच्या त्या कौशल्याचं कौतुक केलं आणि म्हणाला, 'शाबास पार्था, महाबाहू! शाबास पांडुपुत्रा!'
त्वय्येवैतद्युक्तरूपं महत्कर्म धनंजय । प्रीतोऽस्मि सुभृशं पुत्र कुरु युद्धं मया सह
हे धनंजया, हे महान कार्य फक्त तुझ्याच योग्य आहे. मी तुझ्यावर फारच खूश आहे, पुत्रा; माझ्याशी युद्ध कर.
इति पार्थं प्रशस्याथ प्रगृह्यान्यन्महद्धनुः । मुमोच समरे वीरः शरान्पार्थरथं प्रति
असं म्हणून, त्या वीराने पार्थाचं कौतुक केलं आणि दुसरं मोठं धनुष्य उचलून, रणभूमीत पार्थाच्या रथावर बाणांचा मारा केला.
अदर्शयद्वासुदेवो हययाने परं बलम् । मोघान्कुर्वञ्शरांस्तस्य मण्डलान्व्यचरल्लुघु
वसुदेवाने घोड्यांची लगबगीनं व कुशलतेनं हाक दिली, त्याने त्या पुरुषाचे बाण व्यर्थ केले आणि रथाला वर्तुळात जलद फिरवत राहिला.
तथा भीष्मस्तु सुदृढं वासुदेवधनंजयौ। विव्याध निशितैर्बाणैः सर्वगात्रेषु भारत
मग भीष्माने वसुदेव आणि धनंजय यांना तीक्ष्ण बाणांनी सर्व अंगावर भोसकले.
शुशुभाते नरव्याघ्रौ तौ भीष्मशरविक्षतौ । गोवृषाविव संरब्धौ विषाणोल्लेखनाङ्क्तितौ
भीष्माच्या बाणांनी जखमी झालेले ते दोन्ही नरसिंह, जणू संतप्त बैल आपापल्या शिंगांनी एकमेकांना ओरबाडल्यावर जसे दिसतात, तसे तेजस्वी दिसत होते.
पुनश्चापि सुसंरब्धः शरैः शतसहस्रशः । कृष्णयोर्युधि संरब्धो भीष्माः प्राच्छादयद्दिशः । `पार्थोऽपि समरे क्रुद्धो भीष्मस्यावारयद्दिशः
मग भीष्माने रणात प्रचंड संतापाने शेकडो हजारो बाणांनी कृष्णावर सर्व दिशांना झाकून टाकले; आणि पार्थानेही रागाने भीष्माचे बाण सर्व दिशांना परतवले.
वार्ष्णेयं च शरैस्तीक्ष्णैः कम्पयामास रोषितः । मुहुरभ्यर्दयन्भीष्मः प्रहस्य स्वनवत्तदा
त्या वेळी भीष्माने संतापून, तीक्ष्ण बाणांनी वारंवार वार करत कृष्णाला हादरवले आणि मोठ्याने हसत त्याच्यावर हल्ला चढवला.
ततस्तु कृष्णः समरे दृष्ट्वा भीष्मपराक्रमम्। संप्रेक्ष्य च महाबाहुः पार्थस्य मृदुयुद्धताम्
मग कृष्णाने रणभूमीत भीष्माचे पराक्रम पाहिले आणि पार्थाच्या सौम्य युद्धशैलीकडे लक्ष दिले.