स्वधर्मं च पुरस्कृत्य त्वामद्य शरणं गता। तस्मान्नर्हसि संश्रुत्य तथेति वितथं वचः
माझ्या कर्तव्याचा विचार करून मी तुझ्या आश्रयाला आले आहे. म्हणून, एकदा वचन दिल्यावर तू खोटं बोलू नकोस.
स्वधर्मं पृष्ठतः कृत्वा परित्यक्तुमुपस्थिताम्। त्वन्नाथां लोकनाथस्त्वं नार्हसि त्वमनागसम्
माझं कर्तव्य बाजूला ठेवून, मी सोडली जाईन असं गृहीत धरून, तुझ्या आधाराने आले आहे. तू लोकांचा रक्षक आहेस, म्हणून निर्दोष असलेल्या मला सोडू नकोस.
किं नु कर्माशुभं पूर्वं कृतवत्यस्मि पार्थिव। यदहं बान्धवैस्त्यक्ता बाल्ये संप्रति वै त्वया
राजन, मी पूर्वी असं कोणतं वाईट कर्म केलं की, बालपणी नातेवाईकांनी आणि आता तुझ्याद्वारे मी टाकली गेले?
कामं त्वया परित्यक्ता गमिष्याम्यहमाश्रमम्। इमं बालं तु संत्युक्तं नार्हस्यात्मजमात्मना
तू मला सोडलंस तरी मी आश्रमात परत जाईन. पण हा तुझा मुलगा, स्वतःचा मुलगा, त्याला तू कधीही टाकू नकोस.
न पुत्रमभिजानामि त्वयि जातं शकुन्तले। असत्वचना नार्यः कस्ते श्रद्धास्यते वचः
शकुंतले, मी या मुलाला माझा आणि तुझा म्हणून ओळखत नाही. बायका खोटं बोलतात; तुझ्या शब्दांवर कोण विश्वास ठेवेल?
अश्रद्धेयमिदं वाक्यं कथयन्ती न लज्जसे। विशेषतो मत्सकाशे दुष्टतापसि गम्यताम्
तू अशी अविश्वसनीय वाक्यं बोलतेस आणि तुला लाजही वाटत नाही, विशेषतः माझ्यासमोर. वाईट साध्वी, इथून निघून जा.
क्व महर्षिस्तपस्युग्रः क्वाप्सराः सा च मेनका। क्व च त्वमेवं कृपणा तापसीवेषधारिणी
तो कठोर तप करणारा महर्षी कुठे, आणि ती मेनका अप्सरा कुठे? आणि तू अशी दीन, साध्वीचे वेष घालून इथे काय करतेस?
अतिकायश्च पुत्रस्ते बालोऽतिबलवानयम्। कथमल्पेन कालेन सालस्कन्ध इवोद्गतः
तुझा मुलगा अंगाने मोठा आहे, आणि लहान असूनही फार बलवान आहे. इतक्या थोड्या वेळात तो साळाच्या झाडासारखा कसा वाढला?
सुनिकृष्टा च योनिस्ते पुंश्चली प्रतिभासि मे। यदृच्छया कामरागाज्जाता मेनकया ह्यसि
तुझं जन्मस्थान फार नीच आहे; तू मला स्वैरिणीच वाटतेस. मेनकेच्या इच्छेने, केवळ कामवासनेनं तू जन्मली आहेस.
सर्वमेव परोक्षं मे यत्त्वं वदसि तापसि। `सर्वा वामाः स्त्रियो लोके सर्वाः कामपरायणाः
तू जे काही सांगतेस ते सगळं माझ्यापासून लपवलेलं आहे, साध्वी. 'सगळ्या बायका चंचल असतात, सगळ्या इच्छेच्या मागे धावतात.'
सर्वाः स्त्रियः परवशाः सर्वाः क्रोधसमाकुलाः। असत्योक्ताः स्त्रियः सर्वा न कण्वं वक्तुमर्हसि
सगळ्या बायका दुसऱ्यांच्या अधीन असतात, सगळ्या रागाने भरलेल्या असतात; सगळ्या बायका खोटं बोलतात. तू कण्वाशी बोलू नकोस.
मेनका निरनुक्रोशा वर्धकी जननी तव। यया हिमवतः पादे निर्माल्यवदुपेक्षिता
मेनका, तुझी आई, दयारहित आहे, नर्तकी आहे, जिला हिमालयाच्या पायथ्याशी टाकून दिलं, जणू काही जुना हार फेकून दिल्यासारखी.
स चापि निरनुक्रोशः क्षत्रयोनिः पिता तव। विश्वामित्रो ब्राह्मणत्वे लुब्धः कामपरायणः
आणि तुझा वडीलही, क्षत्रिय कुळात जन्मलेला, दयारहित आहे—विश्वामित्र, ब्राह्मणपदासाठी लोभी आणि इच्छेच्या मागे लागलेला.
सुषाव सुरनारी मां विश्वामित्राद्यथेष्टतः। अहो जानामि ते जन्म कुत्सितं कुलटे जनैः
ती देवस्त्री, मेनका, मला विश्वामित्राला, आपल्या इच्छेने जन्म देऊन गेली. अरे, मी तुझा जन्म ओळखतो, नीच लोकांतून जन्मलेली आहेस.
मेनकाऽप्सरसां श्रेष्ठा महर्षिश्चापि ते पिता। तयोरपत्यं कस्मात्त्वं पुंश्चलीवाभिभाषसे
मेनका अप्सरांमध्ये श्रेष्ठ आहे, आणि तुझा वडील महर्षी आहे. मग अशा आईवडिलांची मुलगी असूनही, तू स्वैरिणीसारखी का बोलतेस?
जातिश्चापि निकृष्टो ते कुलीनेति विजल्पसे। जनयित्वा त्वमुत्सृष्टा कोकिलेन परैर्भृता
तू म्हणतेस तुझं कुळ मोठं आहे, पण तुझा जन्म नीच आहे. तुला जन्म देऊन, कोकिळेच्या पिलासारखी, दुसऱ्यांनी वाढवलं.
अरिष्टैरिव दुर्बद्धिः कण्वो वर्धयिता पिता। अश्रद्धेयमिदं वाक्यं यत्त्वं जल्पसि तापसि
कण्व, तुझा वडील, वाईट बुद्धीचा आहे, त्याने तुला जणू वाईट नशिबाने जन्मलेली मुलगी म्हणून वाढवलं. साध्वी, तू जे बोलतेस त्यावर विश्वास ठेवता येत नाही.
ब्रुवन्ती राजसान्निध्ये गम्यतां यत्र चेच्छसि। `सुवर्णमणिमुक्तानि वस्त्राण्याभरणानि च
राजाच्या उपस्थितीत असं बोलून, तू जिथे हवं तिथे जा. 'हे घे—सोने, मौल्यवान दगड, मोती, वस्त्रं आणि दागिने.'
यदिहेच्छसि भोगार्थं तापसि प्रतिगृह्यताम्। नाहं त्वां द्रष्टुमिच्छामि यथेष्टं गम्यतामितः
तुला सुखभोग हवे असतील तर, साध्वी, हे घे. मला तुझं दर्शन नकोय; जिथे हवं तिथे जा.
राजन्सर्षपमात्राणि परच्छिद्राणि पश्यसि। आत्मनो बिल्वमात्राणि पश्यन्नपि न पश्यसि
राजा, तुला दुसऱ्यांचे दोष मोहरीएवढे लहान दिसतात, पण स्वतःचे दोष बेलफळाएवढे मोठे असूनही, तू ते पाहतोस आणि तरीही पाहत नाहीस.
मेनका त्रिदशेष्वेव त्रिदशाश्चानु मेनकाम्। ममैवोद्रिच्यते जन्म दुष्यन्त तव जन्मतः
मेनका देवांमध्ये आहे, आणि देव मेनकेसोबत आहेत; माझा जन्म तुझ्या जन्मापेक्षा श्रेष्ठ आहे, दुष्यंत.
क्षितौ चरसि राजंस्त्वमन्तरिक्षे चराम्यहम्। आवयोरन्तरं पश्य मेरुसर्षपयोरिव
राजा, तू पृथ्वीवर चालतोस, पण मी आकाशात फिरते; आपल्या दोघांमधलं अंतर बघ, ते मेरू पर्वत आणि मोहरीच्या दाण्याइतकं आहे.
महेन्द्रस्य कुबेरस्य यमस्य वरुणस्य च। भवनान्यनुसंयामि प्रभावं पश्य मे नृप
मी इंद्र, कुबेर, यम आणि वरुण यांच्या राजवाड्यांना भेट दिली आहे; राजन, माझी शक्ती पाहा.
पुरा नरवरः पुत्र उर्वश्यां जनितस्तदा। आयुर्नाम महाराज तव पूर्वपितामहः
पूर्वी, उत्तम पुरुषांपैकी एक, उर्वशीच्या पोटी एक पुत्र जन्मला होता; त्याचे नाव आयुस होते, तोच तुझा पूर्वज होता, राजाधिराज.
महर्षयश्च बहवः क्षत्रियाश्च परन्तपाः। अप्सरःसु ऋषीणां च मातृदोषो न विद्यते
अनेक मोठे ऋषी आणि पराक्रमी क्षत्रिय अप्सरांपासून जन्मले आहेत; ऋषींच्या बाबतीत अशा मातेमुळे काहीही दोष मानला जात नाही.
सत्यश्चापि प्रवादोऽयं प्रवक्ष्यामि च ते नृप। निदर्शनार्थं न द्वेषाच्छ्रुत्वा तत्क्षन्तुमर्हसि
राजन, मी तुला एक सत्य वचन सांगतो; हे मी तुला दाखल्यासाठी सांगतो, द्वेषापोटी नाही, म्हणून ऐकून ते क्षमा कर.
विरूपो यावदादर्शे नात्मनो वीक्षते मुखम्। मन्यते तावदात्मानमन्येभ्यो रूपवत्तरम्
जोपर्यंत एखादा कुरूप माणूस आरशात आपले तोंड पाहत नाही, तोपर्यंत तो स्वतःला इतरांपेक्षा सुंदर समजतो.
यदा तु रूपमादर्शे विरूपं सोऽभिवीक्षते। तदा ह्रीमांस्तु जानीयादन्तरं नेतरं जनम्
पण जेव्हा तो आरशात आपले कुरूप रूप पाहतो, तेव्हा त्याला मनातून लाज वाटते, इतर लोकांमुळे नव्हे.
अतीव रूपसंपन्नो न कंचिदवमन्यते। अतीव जल्पन्दुर्वाचो भवतीह विहेतुकः
जो फारच सुंदर असतो, तो कुणालाही तुच्छ मानत नाही; पण जो फार बोलका आणि कठोर बोलतो, तो येथे त्रासदायक ठरतो.
पांसुपातेन हृष्यन्ति कुञ्जरा मदशालिनः। तथा परिवदन्नन्यान्हृष्टो भवति दुर्मतिः
मदाने भरलेल्या हत्तीला धूळ टाकली की तो आनंदी होतो; त्याचप्रमाणे, दुसऱ्यांची निंदा करणारा दुष्ट माणूसही खूश होतो.