एवंविधो मम पिता मेनका जननी वरा।' सा मां हिमवतः पृष्ठे सुषुवे मेनकाऽप्सराः
माझे वडील असे होते आणि मेनका ही माझी आई, श्रेष्ठ अप्सरा. तिने मला हिमालयाच्या कड्यावर जन्म दिला.
परित्यज्य च मां याता परात्मजमिवासती। `पक्षिणः पुम्यवन्तस्ते सहिता धर्मतस्तदा
माझी आई मला सोडून गेली, जणू स्वतःच्या मुलाला टाकून दिल्यासारखी. त्या वेळी धर्मनिष्ठ पक्ष्यांनी एकत्र येऊन माझी काळजी घेतली.
पक्षैस्तैरभिगुप्ता च तस्मादस्मि शकुन्तला। ततोऽहमृषिणा दृष्टा काश्यपेन महात्मना
त्या पक्ष्यांच्या पंखांनी मला जपलं गेलं, म्हणून मला शकुंतला असं नाव पडलं. नंतर महान आत्म्याने, कश्यप ऋषींनी मला पाहिलं.
जलार्थमग्निहोत्रस्य गतं दृष्ट्वा तु पक्षिणः। न्यासभूतामिव मुनेः प्रददुर्मां दयावतः
मी अग्निहोत्रासाठी पाणी आणायला गेलेली पाहून, त्या दयाळू पक्ष्यांनी मला जणू काही ऋषींकडे ठेवलेली ठेव असल्यासारखं, त्यांच्याकडे दिलं.
कण्वस्त्वालोक्य मां प्रीतो हसन्तीति हविर्भुजः। स माऽरणिमिवादाय स्वमाश्रममुपागमत्
कण्व ऋषींनी मला पाहिलं, तेव्हा ते आनंदी झाले आणि हसले. त्यांनी मला जणू अरणीतून अग्नी घेतल्यासारखं उचललं आणि आपल्या आश्रमात नेलं.
सा वै संभाविता राजन्ननुक्रोशान्महर्षिणा। तेनैव स्वसुतेवाहं राजन्वै वरवर्णिनी
राजन, त्या ठिकाणी महान ऋषींनी मला मोठ्या सन्मानाने आणि करूणेने वाढवलं. त्यांनी मला स्वतःच्या मुलीप्रमाणे जपलं.
विश्वामित्रसुता चाहं वर्धिता मुनिना नृप। यौवने वर्तमानां च दृष्टवानसि मां नृप
राजन, मी विश्वामित्राची मुलगी आहे, आणि त्या ऋषींनी मला वाढवलं. तू मला माझ्या तारुण्यात पाऊल ठेवताना पाहिलं आहेस.
आश्रमे पर्णशालायां कुमारीं विजने तदा। धात्रा प्रचोदितां शून्ये पित्रा विरहितां मिथः
आश्रमात, पर्णशाळेत, तू मला एकटी, कुमारिका, पित्याविना, नशिबाने तिथे आलेली पाहिलीस.
वाग्भिस्त्वं सूनृताभिर्मामपत्यार्थमचूचुदः। अकार्षीस्त्वाश्रमे वासं धर्मकामार्थनिश्चितम्
मृदू आणि सत्य बोलून, तू मला संततीसाठी विनवलंस. तू आश्रमात राहिलास, धर्म, काम आणि कर्तव्य यावर ठाम राहिलास.
गान्धर्वेण विवाहेन विधिना पाणिमग्रहीः। साऽहं कुलं च शीलं च सत्यवादित्वमात्मनः
गंधर्व विवाहाच्या पद्धतीने, नीट रीतीने, तू माझा हात धरलास. मला तुझं घराणं, वर्तन आणि सत्यप्रियता माहीत आहे.
स्वधर्मं च पुरस्कृत्य त्वामद्य शरणं गता। तस्मान्नर्हसि संश्रुत्य तथेति वितथं वचः
माझ्या कर्तव्याचा विचार करून मी तुझ्या आश्रयाला आले आहे. म्हणून, एकदा वचन दिल्यावर तू खोटं बोलू नकोस.
स्वधर्मं पृष्ठतः कृत्वा परित्यक्तुमुपस्थिताम्। त्वन्नाथां लोकनाथस्त्वं नार्हसि त्वमनागसम्
माझं कर्तव्य बाजूला ठेवून, मी सोडली जाईन असं गृहीत धरून, तुझ्या आधाराने आले आहे. तू लोकांचा रक्षक आहेस, म्हणून निर्दोष असलेल्या मला सोडू नकोस.
किं नु कर्माशुभं पूर्वं कृतवत्यस्मि पार्थिव। यदहं बान्धवैस्त्यक्ता बाल्ये संप्रति वै त्वया
राजन, मी पूर्वी असं कोणतं वाईट कर्म केलं की, बालपणी नातेवाईकांनी आणि आता तुझ्याद्वारे मी टाकली गेले?
कामं त्वया परित्यक्ता गमिष्याम्यहमाश्रमम्। इमं बालं तु संत्युक्तं नार्हस्यात्मजमात्मना
तू मला सोडलंस तरी मी आश्रमात परत जाईन. पण हा तुझा मुलगा, स्वतःचा मुलगा, त्याला तू कधीही टाकू नकोस.
न पुत्रमभिजानामि त्वयि जातं शकुन्तले। असत्वचना नार्यः कस्ते श्रद्धास्यते वचः
शकुंतले, मी या मुलाला माझा आणि तुझा म्हणून ओळखत नाही. बायका खोटं बोलतात; तुझ्या शब्दांवर कोण विश्वास ठेवेल?
अश्रद्धेयमिदं वाक्यं कथयन्ती न लज्जसे। विशेषतो मत्सकाशे दुष्टतापसि गम्यताम्
तू अशी अविश्वसनीय वाक्यं बोलतेस आणि तुला लाजही वाटत नाही, विशेषतः माझ्यासमोर. वाईट साध्वी, इथून निघून जा.
क्व महर्षिस्तपस्युग्रः क्वाप्सराः सा च मेनका। क्व च त्वमेवं कृपणा तापसीवेषधारिणी
तो कठोर तप करणारा महर्षी कुठे, आणि ती मेनका अप्सरा कुठे? आणि तू अशी दीन, साध्वीचे वेष घालून इथे काय करतेस?
अतिकायश्च पुत्रस्ते बालोऽतिबलवानयम्। कथमल्पेन कालेन सालस्कन्ध इवोद्गतः
तुझा मुलगा अंगाने मोठा आहे, आणि लहान असूनही फार बलवान आहे. इतक्या थोड्या वेळात तो साळाच्या झाडासारखा कसा वाढला?
सुनिकृष्टा च योनिस्ते पुंश्चली प्रतिभासि मे। यदृच्छया कामरागाज्जाता मेनकया ह्यसि
तुझं जन्मस्थान फार नीच आहे; तू मला स्वैरिणीच वाटतेस. मेनकेच्या इच्छेने, केवळ कामवासनेनं तू जन्मली आहेस.
सर्वमेव परोक्षं मे यत्त्वं वदसि तापसि। `सर्वा वामाः स्त्रियो लोके सर्वाः कामपरायणाः
तू जे काही सांगतेस ते सगळं माझ्यापासून लपवलेलं आहे, साध्वी. 'सगळ्या बायका चंचल असतात, सगळ्या इच्छेच्या मागे धावतात.'
सर्वाः स्त्रियः परवशाः सर्वाः क्रोधसमाकुलाः। असत्योक्ताः स्त्रियः सर्वा न कण्वं वक्तुमर्हसि
सगळ्या बायका दुसऱ्यांच्या अधीन असतात, सगळ्या रागाने भरलेल्या असतात; सगळ्या बायका खोटं बोलतात. तू कण्वाशी बोलू नकोस.
मेनका निरनुक्रोशा वर्धकी जननी तव। यया हिमवतः पादे निर्माल्यवदुपेक्षिता
मेनका, तुझी आई, दयारहित आहे, नर्तकी आहे, जिला हिमालयाच्या पायथ्याशी टाकून दिलं, जणू काही जुना हार फेकून दिल्यासारखी.
स चापि निरनुक्रोशः क्षत्रयोनिः पिता तव। विश्वामित्रो ब्राह्मणत्वे लुब्धः कामपरायणः
आणि तुझा वडीलही, क्षत्रिय कुळात जन्मलेला, दयारहित आहे—विश्वामित्र, ब्राह्मणपदासाठी लोभी आणि इच्छेच्या मागे लागलेला.
सुषाव सुरनारी मां विश्वामित्राद्यथेष्टतः। अहो जानामि ते जन्म कुत्सितं कुलटे जनैः
ती देवस्त्री, मेनका, मला विश्वामित्राला, आपल्या इच्छेने जन्म देऊन गेली. अरे, मी तुझा जन्म ओळखतो, नीच लोकांतून जन्मलेली आहेस.
मेनकाऽप्सरसां श्रेष्ठा महर्षिश्चापि ते पिता। तयोरपत्यं कस्मात्त्वं पुंश्चलीवाभिभाषसे
मेनका अप्सरांमध्ये श्रेष्ठ आहे, आणि तुझा वडील महर्षी आहे. मग अशा आईवडिलांची मुलगी असूनही, तू स्वैरिणीसारखी का बोलतेस?
जातिश्चापि निकृष्टो ते कुलीनेति विजल्पसे। जनयित्वा त्वमुत्सृष्टा कोकिलेन परैर्भृता
तू म्हणतेस तुझं कुळ मोठं आहे, पण तुझा जन्म नीच आहे. तुला जन्म देऊन, कोकिळेच्या पिलासारखी, दुसऱ्यांनी वाढवलं.
अरिष्टैरिव दुर्बद्धिः कण्वो वर्धयिता पिता। अश्रद्धेयमिदं वाक्यं यत्त्वं जल्पसि तापसि
कण्व, तुझा वडील, वाईट बुद्धीचा आहे, त्याने तुला जणू वाईट नशिबाने जन्मलेली मुलगी म्हणून वाढवलं. साध्वी, तू जे बोलतेस त्यावर विश्वास ठेवता येत नाही.
ब्रुवन्ती राजसान्निध्ये गम्यतां यत्र चेच्छसि। `सुवर्णमणिमुक्तानि वस्त्राण्याभरणानि च
राजाच्या उपस्थितीत असं बोलून, तू जिथे हवं तिथे जा. 'हे घे—सोने, मौल्यवान दगड, मोती, वस्त्रं आणि दागिने.'
यदिहेच्छसि भोगार्थं तापसि प्रतिगृह्यताम्। नाहं त्वां द्रष्टुमिच्छामि यथेष्टं गम्यतामितः
तुला सुखभोग हवे असतील तर, साध्वी, हे घे. मला तुझं दर्शन नकोय; जिथे हवं तिथे जा.
राजन्सर्षपमात्राणि परच्छिद्राणि पश्यसि। आत्मनो बिल्वमात्राणि पश्यन्नपि न पश्यसि
राजा, तुला दुसऱ्यांचे दोष मोहरीएवढे लहान दिसतात, पण स्वतःचे दोष बेलफळाएवढे मोठे असूनही, तू ते पाहतोस आणि तरीही पाहत नाहीस.