शरैरथिरथो युद्धे दारयन्रथयूथपान् । ते वध्यमानाः पार्थेन कालेनेव युगक्षये
रथावर बसलेल्या त्या वीराने युद्धात बाणांनी रथांच्या सेनापतींना फाडून टाकले; पार्थाच्या हातून मारले जाणारे लोक जणू युगाच्या शेवटी काळाने गिळले जातात तसे होते.
धार्तराष्ट्रा रणे यत्नात्पाण्डवान्प्रत्ययोधयन् । प्रार्थयाना यशो दीप्तां मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्
धृतराष्ट्रपुत्रांनी युद्धात पूर्ण प्रयत्न करून पांडवांशी लढा दिला, तेजस्वी कीर्ती मिळवण्यासाठी, मृत्यूला परतीचा मार्ग मानून.
एकाग्रमनसो भूत्वा पाण्डवानां वरूथिनीम् । बभञ्जुर्बहुशो राजंस्ते चासञ्जन्त संयुगे
एकाग्र मनाने त्यांनी पांडवांच्या फौजा वारंवार फोडल्या, राजन, आणि युद्धात ते आपापसात गुंतले गेले.
द्रवद्भिरथभग्नैश्च परिवर्तद्भिरेव च। पाण्डवैः कौरवेयैश्च न प्राज्ञायत किंचन
रथ तुटलेले, काही पळणारे, काही इकडून तिकडे फिरणारे, अशा पांडव आणि कौरव सैन्यात काहीच ओळखता येईना.
उदतिष्ठद्रजो भौमं छादयानं दिवाकरम्। न दिशः प्रदिशो वापि जज्ञिरेऽत्र समागताः
मातीचा धूर इतका उडाला की त्याने सूर्यही झाकून टाकला; तिथे जमलेल्यांना दिशा किंवा उपदिशा काहीच कळेना.
अनुमानेन संज्ञाभिर्नामगोत्रैश्च संयुगे। अवर्तत तदा युद्धं तत्र तत्र विशांपते
युद्धात केवळ अंदाज, खुणा आणि नाव-गोत्रे यावरूनच ओळख पटत होती, आणि सर्वत्र लढाई सुरूच होती, हे राजाधिराज.
न व्यूहो भिद्यते तत्र कौरवाणां कथञ्चन । रक्षितः सत्यसन्धेन भारद्वाजेन संयुगे
कौरवांची मांडणी तिथे काहीही प्रकारे फोडता आली नाही, कारण सत्यप्रतिज्ञ भारद्वाजाने युद्धात तिला सांभाळले होते.
तथैव पाण्डवानां च रक्षितः सव्यसाचिना। नाभिद्यत महाव्यूहो भीमेन च सुरक्षितः
तसेच, सव्यसाची आणि भीमाच्या रक्षणाखाली पांडवांची मोठी मांडणीही सुरक्षित राहिली, कुणीही तिला फोडू शकले नाही.
सेनाग्रादपि निष्पत्य प्रायुध्यंस्तत्र मानवाः । उभयोः सेनयो राजन्व्यतिषक्तरथद्विपाः
सैन्याच्या पुढील भागातून पुरुष बाहेर पडून लढू लागले; दोन्ही सैन्यांच्या रथांचे आणि हत्तींचे मिश्रण झाले, राजन.
हयारोहैर्हयारोहाः पात्यन्ते स्म महाहवे। ऋष्टिभिर्विमलाभिश्च प्रासैरपि च संयुगे
महायुद्धात घोडेस्वारांनी घोडेस्वारांवर शुद्ध भाले आणि भाले फेकून हल्ले केले.
रथी रथिनमासाद्य शरैः कनकभूषणैःक । पातयामास समरे तस्मिन्नतिभयंकरे
रथी रथीला समोरासमोर भेटून, सोन्याने मढवलेल्या बाणांनी त्या अत्यंत भीषण युद्धात खाली पाडत होता.
गजारोहा गजारोहान्नाराचशरतोमरैः । संसक्तान्पातयामासुस्तव तेषां च सर्वशः
हत्तीस्वारांनी लोखंडी बाण आणि भाले याने दुसऱ्या हत्तीस्वारांना सर्वत्र खाली पाडले, तुझेही आणि त्यांचेही.
कश्चिदुत्पत्य समरे वस्वारणमास्थितः । केशपक्षे परामृश्य जहार समरे शिरः
कोणी तरी युद्धात उडी मारून शत्रूच्या हत्तीवर चढला आणि केस पकडून शत्रूचे डोके युद्धात उचलून नेले.
अन्ये द्विरददन्ताग्रनिर्भिन्नहृदया रणे। वेमुश्च रुधिरं वीरा निःश्वसन्तः समन्ततः
इतर काही वीर, हत्तीच्या सुळ्याने छाती भेदली गेल्याने, सर्वत्र रक्ताने माखून श्वास घेत होते.
कश्चित्करिविषाणस्थो वीरो रणविशारदाः । प्रावेपच्छक्तिनिर्भिन्नो गजशिक्षास्त्रवेदिना
कोणीतरी युद्धकुशल वीर हत्तीच्या सोंडेवर उभा राहिला, पण गजविद्येत निपुण असलेल्या शत्रूने फेकलेल्या भाल्याने तो भोसकला गेला.
पत्तिमङ्घा रणे पक्तीन्भिमन्दिपालपरश्वथैः । न्यतापतयन्त संहृष्टाः परस्परकृतागसः
पायदळातील सैनिक भीमाच्या तलवारीने आणि दीपाच्या कुऱ्हाडीने दुसऱ्या पायदळावर आनंदाने हल्ला करत होते, दोघांनीही एकमेकांवर अपराध केलेले असतानाही.
रथी च समरे राजन्नासाद्य गजयूथपम् । स गजं पातयामास गजी च रथिनां वरम्
राजा, युद्धात एक रथी जेव्हा गजांच्या सेनापतीला सामोरा गेला, तेव्हा त्याने त्या गजाला खाली पाडले. आणि त्या गजावर बसलेल्याने उत्तम रथीला देखील खाली पाडले.
रथिनं च हयारोहः प्रासेन भरतर्षभ । पातयामास समरे रथी च हयसादिनम्
भरतश्रेष्ठ, एका अश्वारूढाने युद्धात भालेने रथीला खाली पाडले, आणि रथीने देखील अश्वारूढाला खाली पाडले.
पदाती रथिनं सङ्ख्ये रथी चापि पदातिनम् । न्यपातयच्छितैः शस्त्रैः सेनयोरुभयोरपि
युद्धात पायदळ सैनिकाने रथीला खाली पाडले, आणि रथीने देखील पायदळ सैनिकाला तीक्ष्ण शस्त्रांनी दोन्ही सैन्यांतून खाली पाडले.
गजारोहा हयारोहान्पातयांचक्रिरे तदा। हयारोहा गजस्थांश्च तदद्भुतमिवाभवत्
त्या वेळी गजावर बसलेल्यांनी अश्वारूढांना खाली पाडले, आणि अश्वारूढांनी देखील गजावर बसलेल्यांना खाली पाडले; हे सर्व पाहून आश्चर्य वाटत होते.
गजारोहवरैश्चापि तत्रतत्र पदातयः। पातिताः समदृश्यन्त तैश्चापि गजयोधिनः
तेथे, उत्तम गजारोहांनी वेगवेगळ्या ठिकाणी पायदळ सैनिकांना खाली पाडलेले दिसले, आणि त्यांनी देखील गजयोद्ध्यांना खाली पाडले.
पत्तिसङ्घा हयारोहैः सादिसङ्घाश्च पत्तिभिः । पात्यमाना व्यदृश्यन्त शतशोऽथ सहस्रशः
पायदळांच्या तुकड्या अश्वारूढांनी, आणि अश्वारूढांच्या तुकड्या पायदळांनी, शेकड्यांनी आणि हजारोंनी खाली पाडलेल्या दिसत होत्या.
ध्वजैस्तत्रापविद्धैश्च कार्मुकैस्तोमरैस्तथा। प्रासैस्तथा गदाभिश्च परिघैः कम्पनैस्तथा
तेथे, फेकून दिलेले ध्वज, धनुष्य, भाले, भाले, गदा, लोखंडी गदा आणि मोठ्या काठ्या विखुरलेल्या पडल्या होत्या.
शक्तिभिः कवचैश्चित्रैः कणपैरङ्कुशैरपि। निस्त्रिंशैर्विमलैश्चापि स्वर्णपुङ्खैः शरैस्तथा
शक्ती, सुंदर कवच, कणप, अंकुश, तेजस्वी तलवारी आणि सुवर्ण टोक असलेले निर्मळ बाण देखील तेथे पडले होते.
परिस्तोमैः कुथाभिश्च कम्बलैश्च महाधनैः । भूर्भाति भरतश्रेष्ठ स्रग्दामैरिव चित्रिता
कवच, कठीण ढाली, मौल्यवान कम्बळे आणि सुंदर हारांनी, हे भरतश्रेष्ठ, पृथ्वी जणू काही फुलांच्या माळांनी सजवली आहे असे भासत होती.
नराश्वकायैः पतितैर्दन्तिभिश्च महाहवे । अगम्यरूपा पृथिवी मांसशोणितकर्दमा
महायुद्धात पडलेले पुरुष, घोडे आणि हत्ती यामुळे, मांस व रक्ताने माखलेली पृथ्वी पार करणे अशक्य झाले होते.
प्रशशाम रजो भौमं व्युक्षितं रणशोणितैः । दिशश्च विमलाः सर्वाः संबभूवुर्जनेश्वर
रणातील रक्ताने माखलेल्या भूमीवरील धूळ खाली बसली, आणि सर्व दिशाही, हे जनाधिपती, स्वच्छ झाल्या.
उत्थितान्यगणेयानि कबन्धानि समन्ततः। चिह्नभूतानि जगतो विनाशार्थाय भारत
भरता, सर्वत्र अनगणित शिरच्छेद झालेले धड उभे राहिले, जे जगाच्या विनाशाचे चिन्ह वाटत होते.
तस्मिन्युद्धे महारौद्रे वर्तमाने सुदारुणे । प्रत्यदृश्यन्त रथिनो धावमानाः समन्ततः
त्या अत्यंत भयंकर आणि भीषण युद्धात, रथी सर्व बाजूंनी धावताना दिसत होते.
ततो भीष्मश्च द्रोणश्च सैन्धवश्च जयद्रथः । पुरुमित्रो जयो भोजः शल्यश्चापि ससौबलः
मग भीष्म, द्रोण, सिंधूचा राजा जयद्रथ, पुरुमित्र, जय, भोज आणि शल्य, तसेच सौबलांसह,