आत्मा वै पुत्रनामासि स जीव शरदः शतम्। उपजिघ्रन्ति पितरो मन्त्रेणानेन मूर्धनि
'पुत्र' म्हणजेच आपला आत्मा असं म्हणतात. तू शंभर वर्षं जग. पितर या मंत्राने मुलाच्या डोक्याचा सुगंध घेतात.
पोषणं त्वदधीनं मे सन्तानमपि चाक्षयम्। तस्मात्त्वं जीव मे पुत्र स सुखी शरदां शतम्
तुझ्या पालनपोषणाची जबाबदारी माझ्यावर आहे, आणि माझं वंशही तुझ्यामुळे अखंड राहील. म्हणून, माझ्या मुला, शंभर वर्षं सुखाने जग.
एको भूत्वा द्विधा भूत इति वादः प्रवर्तते। त्वदङ्गेभ्यः प्रसूतोऽयं पुरुषात्पुरुषः परः
'एक होऊन दोन झाला' अशी म्हण आहे. तुझ्या अंगातून हा जन्मला आहे — माणसातून माणूस, आणि तोही श्रेष्ठ.
सरसीवामलेऽऽत्मानं द्वितीयं पश्य ते सुतम्। `सरसीवामले सोमं प्रेक्षात्मानं त्वमात्मनि
पाण्यातल्या निर्मळ सरोवरात जसा चंद्र उमटतो, तसाच तुझा मुलगा म्हणजे तुझाच दुसरा प्रतिबिंब आहे. त्याच्यात तू स्वतःला पाहा.
यथाचाहवनीयोऽग्निर्वर्हपत्यात्प्रणीयते। एवं त्वत्तः प्रणीतोऽयं त्वमेकः सन्द्विधा कृतः
जसा यज्ञाचा अग्नी घरगुती अग्नीपासून नेला जातो, तसाच हा तुझ्यातून निर्माण झाला. तू एक असूनही, दोन झालास.
मृगापकृष्टेन हि वै मृगयां परिधावता। अहमासादिता राजन्कुमारी पितुराश्रमे
राजा, शिकारी करताना, शिकार मागे धावत असताना, मी माझ्या वडिलांच्या आश्रमात कुमारिका म्हणून सापडले.
उर्वशी पूर्वचित्तिश्च सहजन्या च मेनका। विश्वाची च घृताची च षडेवाप्सरसां वराः
उर्वशी, पूर्वचित्ती, सहजंया, मेनका, विश्वाची आणि घृताची — या सहा अप्सरा सर्वांत श्रेष्ठ मानल्या जातात.
तासां वै मेनका नाम ब्रह्मयोनिर्वराप्सराः। दिवः संप्राप्य जगतीं विश्वामित्रादजीजनत्
त्यांच्यात मेनका ही ब्रह्माच्या कुळात जन्मलेली आणि सर्वांत श्रेष्ठ अप्सरा आहे. ती स्वर्गातून पृथ्वीवर आली आणि विश्वामित्राला अपत्य दिलं.
श्रीमानृषिर्धर्मपरो वैश्वानर इवापरः। ब्रह्मयोनिः कुशो नाम विश्वामित्रपितामहः
धर्मनिष्ठ, तेजस्वी आणि वैस्वानरासारखा ऋषी ब्रह्मयोनी कुश नावाचा होता, जो विश्वामित्राचा आजोबा आहे.
कुशस्य पुत्रो बलवान्कुशनाभश्च धार्मिकः। गाधिस्तस्य सुतो राजन्विश्वामित्रस्तु गाधिजः
कुशाचा बलवान आणि धर्मात्मा मुलगा कुशनाभ होता. त्याचा मुलगा गाधी आणि गाधीचा मुलगा विश्वामित्र, हे राजन.
एवंविधो मम पिता मेनका जननी वरा।' सा मां हिमवतः पृष्ठे सुषुवे मेनकाऽप्सराः
माझे वडील असे होते आणि मेनका ही माझी आई, श्रेष्ठ अप्सरा. तिने मला हिमालयाच्या कड्यावर जन्म दिला.
परित्यज्य च मां याता परात्मजमिवासती। `पक्षिणः पुम्यवन्तस्ते सहिता धर्मतस्तदा
माझी आई मला सोडून गेली, जणू स्वतःच्या मुलाला टाकून दिल्यासारखी. त्या वेळी धर्मनिष्ठ पक्ष्यांनी एकत्र येऊन माझी काळजी घेतली.
पक्षैस्तैरभिगुप्ता च तस्मादस्मि शकुन्तला। ततोऽहमृषिणा दृष्टा काश्यपेन महात्मना
त्या पक्ष्यांच्या पंखांनी मला जपलं गेलं, म्हणून मला शकुंतला असं नाव पडलं. नंतर महान आत्म्याने, कश्यप ऋषींनी मला पाहिलं.
जलार्थमग्निहोत्रस्य गतं दृष्ट्वा तु पक्षिणः। न्यासभूतामिव मुनेः प्रददुर्मां दयावतः
मी अग्निहोत्रासाठी पाणी आणायला गेलेली पाहून, त्या दयाळू पक्ष्यांनी मला जणू काही ऋषींकडे ठेवलेली ठेव असल्यासारखं, त्यांच्याकडे दिलं.
कण्वस्त्वालोक्य मां प्रीतो हसन्तीति हविर्भुजः। स माऽरणिमिवादाय स्वमाश्रममुपागमत्
कण्व ऋषींनी मला पाहिलं, तेव्हा ते आनंदी झाले आणि हसले. त्यांनी मला जणू अरणीतून अग्नी घेतल्यासारखं उचललं आणि आपल्या आश्रमात नेलं.
सा वै संभाविता राजन्ननुक्रोशान्महर्षिणा। तेनैव स्वसुतेवाहं राजन्वै वरवर्णिनी
राजन, त्या ठिकाणी महान ऋषींनी मला मोठ्या सन्मानाने आणि करूणेने वाढवलं. त्यांनी मला स्वतःच्या मुलीप्रमाणे जपलं.
विश्वामित्रसुता चाहं वर्धिता मुनिना नृप। यौवने वर्तमानां च दृष्टवानसि मां नृप
राजन, मी विश्वामित्राची मुलगी आहे, आणि त्या ऋषींनी मला वाढवलं. तू मला माझ्या तारुण्यात पाऊल ठेवताना पाहिलं आहेस.
आश्रमे पर्णशालायां कुमारीं विजने तदा। धात्रा प्रचोदितां शून्ये पित्रा विरहितां मिथः
आश्रमात, पर्णशाळेत, तू मला एकटी, कुमारिका, पित्याविना, नशिबाने तिथे आलेली पाहिलीस.
वाग्भिस्त्वं सूनृताभिर्मामपत्यार्थमचूचुदः। अकार्षीस्त्वाश्रमे वासं धर्मकामार्थनिश्चितम्
मृदू आणि सत्य बोलून, तू मला संततीसाठी विनवलंस. तू आश्रमात राहिलास, धर्म, काम आणि कर्तव्य यावर ठाम राहिलास.
गान्धर्वेण विवाहेन विधिना पाणिमग्रहीः। साऽहं कुलं च शीलं च सत्यवादित्वमात्मनः
गंधर्व विवाहाच्या पद्धतीने, नीट रीतीने, तू माझा हात धरलास. मला तुझं घराणं, वर्तन आणि सत्यप्रियता माहीत आहे.
स्वधर्मं च पुरस्कृत्य त्वामद्य शरणं गता। तस्मान्नर्हसि संश्रुत्य तथेति वितथं वचः
माझ्या कर्तव्याचा विचार करून मी तुझ्या आश्रयाला आले आहे. म्हणून, एकदा वचन दिल्यावर तू खोटं बोलू नकोस.
स्वधर्मं पृष्ठतः कृत्वा परित्यक्तुमुपस्थिताम्। त्वन्नाथां लोकनाथस्त्वं नार्हसि त्वमनागसम्
माझं कर्तव्य बाजूला ठेवून, मी सोडली जाईन असं गृहीत धरून, तुझ्या आधाराने आले आहे. तू लोकांचा रक्षक आहेस, म्हणून निर्दोष असलेल्या मला सोडू नकोस.
किं नु कर्माशुभं पूर्वं कृतवत्यस्मि पार्थिव। यदहं बान्धवैस्त्यक्ता बाल्ये संप्रति वै त्वया
राजन, मी पूर्वी असं कोणतं वाईट कर्म केलं की, बालपणी नातेवाईकांनी आणि आता तुझ्याद्वारे मी टाकली गेले?
कामं त्वया परित्यक्ता गमिष्याम्यहमाश्रमम्। इमं बालं तु संत्युक्तं नार्हस्यात्मजमात्मना
तू मला सोडलंस तरी मी आश्रमात परत जाईन. पण हा तुझा मुलगा, स्वतःचा मुलगा, त्याला तू कधीही टाकू नकोस.
न पुत्रमभिजानामि त्वयि जातं शकुन्तले। असत्वचना नार्यः कस्ते श्रद्धास्यते वचः
शकुंतले, मी या मुलाला माझा आणि तुझा म्हणून ओळखत नाही. बायका खोटं बोलतात; तुझ्या शब्दांवर कोण विश्वास ठेवेल?
अश्रद्धेयमिदं वाक्यं कथयन्ती न लज्जसे। विशेषतो मत्सकाशे दुष्टतापसि गम्यताम्
तू अशी अविश्वसनीय वाक्यं बोलतेस आणि तुला लाजही वाटत नाही, विशेषतः माझ्यासमोर. वाईट साध्वी, इथून निघून जा.
क्व महर्षिस्तपस्युग्रः क्वाप्सराः सा च मेनका। क्व च त्वमेवं कृपणा तापसीवेषधारिणी
तो कठोर तप करणारा महर्षी कुठे, आणि ती मेनका अप्सरा कुठे? आणि तू अशी दीन, साध्वीचे वेष घालून इथे काय करतेस?
अतिकायश्च पुत्रस्ते बालोऽतिबलवानयम्। कथमल्पेन कालेन सालस्कन्ध इवोद्गतः
तुझा मुलगा अंगाने मोठा आहे, आणि लहान असूनही फार बलवान आहे. इतक्या थोड्या वेळात तो साळाच्या झाडासारखा कसा वाढला?
सुनिकृष्टा च योनिस्ते पुंश्चली प्रतिभासि मे। यदृच्छया कामरागाज्जाता मेनकया ह्यसि
तुझं जन्मस्थान फार नीच आहे; तू मला स्वैरिणीच वाटतेस. मेनकेच्या इच्छेने, केवळ कामवासनेनं तू जन्मली आहेस.
सर्वमेव परोक्षं मे यत्त्वं वदसि तापसि। `सर्वा वामाः स्त्रियो लोके सर्वाः कामपरायणाः
तू जे काही सांगतेस ते सगळं माझ्यापासून लपवलेलं आहे, साध्वी. 'सगळ्या बायका चंचल असतात, सगळ्या इच्छेच्या मागे धावतात.'