बिभेद समरे तूर्णं प्रेक्ष्य भीष्मं महारथम् । हतारोहाश्च मातङ्गाः पाण्डवेन कृता रणे
समरात भीष्म हा मोठा रथी वेगाने तुटून गेला हे पाहून, पांडवाने रणात ज्यांचे स्वार मारले गेले होते असे हत्ती खाली पाडले.
विप्रजग्मुरनीकेषु मेघा वातहता इव। मृद्गन्तः स्वान्यनीकानि विनदन्तः शरातुराः
बाणांनी जखमी झालेले, गर्जना करणारे सैनिक आपल्या सैन्याच्या तुकड्यांतून वाऱ्याने उडवलेल्या ढगांसारखे पांगले.
ततो भीमो महाबाहुः खङ्गहस्तो महाभुजःक । संप्रहृष्टो महाघोषं शङ्खं प्राध्मापयद्बली
मग भीम, मोठ्या बाहूंचा आणि बलवान, तलवार हातात घेऊन आनंदाने मोठ्या आवाजात शंख फुंकला.
सर्वकालिङ्गसैन्यानां मनांसि समकम्पयत् । मोहश्चापि कलिङ्गानामाविवेश परंतप
त्याने सर्व कलींग सैन्यांची मनं हादरवली आणि शत्रूंचा छळ करणाऱ्या त्या भीमामुळे कलींगांच्या मनात मोठा गोंधळ निर्माण झाला.
प्राकम्पन्त च सैन्यानि वाहनानि च सर्वशः । भीमेन समरे राजन्गजेन्द्रेणेव सर्वशः
राजा, भीमाच्या युद्धामुळे सर्व सैन्य आणि वाहने जणू एखाद्या मोठ्या हत्तीने हादरवावीत तशी थरथरली.
मार्गान्बहून्विचरता धावता च ततस्ततः। मुहुरुत्पतता चैव संमोहः समपद्यत
तो अनेक वाटांनी धावत, इकडून तिकडे पळत, कधी उडी मारत असताना सर्वत्र मोठा गोंधळ उडाला.
भीमसेनभयत्रस्तं सैन्यं च समकम्पत। क्षोभ्यमाणमसंबाधं ग्राहेणेव महत्सरः
भीमसेनाच्या भीतीने घाबरलेल्या सैन्याने जणू एखाद्या मोठ्या सरोवरात वादळ उठावे तसे थरथर कापू लागले.
त्रासितेषु च सर्वेषु भीमेनाद्भुतकर्मणा । पुनरावर्तमानेषु विद्रवत्सु च सङ्घशः
भीमाच्या अद्भुत पराक्रमामुळे सर्वजण घाबरून पळू लागले आणि पुन्हा पुन्हा गटागटाने मागे फिरू लागले.
सर्वकालिङ्गयोधेषु पाण्डूनां ध्वजिनीपतिः । अब्रवीत्स्वान्यनीकानि युध्यध्वमिति पार्षतः
सर्व कलींग योद्ध्यांमध्ये पांडवांच्या सैन्याचा सेनापती पार्षताने आपल्या तुकड्यांना सांगितले, 'लढा!'
सेनापतिवचः श्रुत्वा शिखण्डिप्रमुखा गणाः। भीममेवाभ्यवर्तन्त रथानीकैः प्रहारिभिः
सेनापतीचे शब्द ऐकून शिखंडीच्या पुढाकाराने असलेल्या तुकड्यांनी आपापल्या रथांच्या तुकड्यांसह भीमाकडे मोर्चा वळवला.
धर्मराजश्च तान्सर्वानुपजग्राह पाण्डवः। महता मेघवर्णेन नागानीकेन पृष्ठतः
धर्मराज पांडव युधिष्ठिराने मोठ्या, मेघासारख्या काळ्या हत्तींच्या तुकडीने सर्वांना मागून मदत केली.
एवं संनोद्य सर्वामि स्वान्यनीकानि पार्षतः। भीमसेनस्य जग्राह पार्ष्णि सत्पुरुषैर्वृतः
अशा प्रकारे पार्षताने आपली सर्व सैन्ये एकत्र करून, तो भीमसेनाच्या मागे उत्तम वीरांसह उभा राहिला.
न हि पञ्चालराजस्य लोके कश्चन विद्यते। भीमसात्यकयोरन्यः प्राणेभ्यः प्रियकृत्तमः
या जगात, पांचाळराजासाठी भीम आणि सात्यकी यांच्यापेक्षा प्राणप्रिय दुसरे कोणीही नाही.
सोऽपश्यच्च कलिङ्गेषु चरन्तमरिसूदनः । भीमसेनं महाबाहुं पार्षतः परवीरहा
कलींगांच्या मध्ये पार्षत या शत्रूंचा संहार करणाऱ्याने, मोठ्या बाहूंच्या आणि शत्रूंचा नाश करणाऱ्या भीमसेनाला फिरताना पाहिले.
ननर्द बहुधा राजन्हृष्टश्चासीत्परंतपः। शङ्खं दध्मौ च समरे सिंहनादं ननाद च
राजा, शत्रूंचा छळ करणारा तो अनेक प्रकारे गरजला, आनंदित झाला, रणभूमीत शंख फुंकला आणि सिंहासारखा गर्जला.
स च पारावताश्वस्य रथे हेमपरिष्कृते। कोविदारध्वजं दृष्ट्वा भीमसेनः समाश्वसत्
पार्षताच्या पारावत घोड्यांनी ओढलेल्या आणि सोन्याने मढवलेल्या रथावर कोविदार ध्वज पाहून भीमसेनाचे मन धीरावले.
धृष्टद्युम्नस्तु तं दृष्ट्वा कलिङ्गैः समभिद्रुतम् ।। भीमसेनममेयात्मा त्राणायाजौ समभ्ययात्
धृष्टद्युम्नाने पाहिले की, भीमसेन, ज्याचे सामर्थ्य मोजता येणार नाही, त्याच्यावर कलींगांनी हल्ला केला आहे, तेव्हा तो त्याच्या रक्षणासाठी युद्धात पुढे गेला.
तौ दूरात्सात्यकिं दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नवृकोदरौ । कलिङ्गान्समरे वीरौ योधयेतां मनस्विनौ
दूरवर सात्यकीला पाहून धृष्टद्युम्न आणि वृकोदर हे दोन्ही शूर आणि धीरोदात्त वीर युद्धात कलींगांशी भिडले.
स तत्र गत्वा शैनेयो जवेन जयतां वरः। पार्थपार्षतयोः पार्षिं जग्राह पुरुषर्षभः
तेव्हा सत्यकी, विजेत्यांमध्ये श्रेष्ठ, वेगाने तिथे गेला आणि पार्थ व पृथसेनाच्या रथांच्या मागे जाऊन धरले, हे पुरुषश्रेष्ठ.
स कृत्कवा दारुणं कर्म प्रगृहीतशरासनः । आस्थितो रौद्रमात्मानं कलिङ्गानन्ववैक्षत
तो कवच घालून, हातात धनुष्य-बाण घेऊन, भयंकर कृत्य करण्यासाठी सज्ज झाला आणि रौद्र रूप धारण करून कळिंगांकडे पाहू लागला.
कलिङ्गप्रभवां चैव मांसशोणितकर्दमाम्। रुधिरस्यन्दिनीं तत्र भीमः प्रावर्तयन्नदीम्
आणि भीमाने तिथे कळिंगांच्या शरीरातून मांस व रक्ताने भरलेली, रक्ताच्या प्रवाहाने वाहणारी एक नदी सुरू केली.
अन्तरेण कलिङ्गानां पाण्डवानां च वाहिनीम्। तां संततार दुस्तारां भीमसेनो महाबलः
कळिंगांच्या आणि पांडवांच्या सैन्यामध्ये ती दुर्गम नदी भीमसेन या बलाढ्याने ओलांडली.
भीमसेनं तथा दृष्ट्वा प्राक्रोशंस्तावका नृप। कालोऽयं भीमरूपेण कलिङ्गैः कसह युध्यते
भीमसेन असे करताना पाहून, तुझे सैनिक, राजन, ओरडले, 'हा भीमाच्या रूपानेच काळ आहे, जो कळिंगांशी युद्ध करतोय!'
ततः शान्तनवो भीष्मः श्रुत्वा तं निनदं रणे। अभ्ययात्त्वरितो भीमं व्यूढानीकः समंततः
मग शांतनूंचा पुत्र भीष्म, रणातील तो गजर ऐकून, वेगाने आपल्या मांडलेल्या सैन्यासह भीमाकडे निघाला.
तं सात्यकिर्भीमसेनो धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः । अभ्यद्रवन्त भीष्मस्य रथं हेमपरिष्कृतम्
सत्यकी, भीमसेन आणि पृथसेनपुत्र धृष्टद्युम्न यांनी सोन्याने सजवलेल्या भीष्माच्या रथावर झेप घेतली.
परिवार्य तु ते सर्वे गाङ्गेयं तरसा रणे। त्रिभिस्त्रिभिः शरैर्घोरैर्भीष्ममानर्च्छुरोजसा
ते सर्वजण रणात वेगाने गंगेपुत्राला वेढून, प्रत्येकी तीन भयंकर बाणांनी भीष्माचे मोठ्या उत्साहाने पूजन करू लागले.
प्रत्यविध्यत तान्सर्वान्पिता देवव्रतस्तव । यतमानान्महेष्वासांस्त्रिभिस्त्रिभिरजिह्मगैः
पण तुझ्या वडिलांनी, देवव्रताने, त्या सर्वांना प्रत्येकी तीन सरळ बाणांनी परत हाणले, जसे बलाढ्य धनुर्धारी प्रयत्न करतात तसे.
ततः शरसहस्रेण सन्निवार्य महारथान् । हयान्काञ्चनसन्नाहान्भीमस्य न्यहनच्छरैः
मग त्याने हजारो बाणांनी त्या महायोध्यांना रोखले आणि भीमाच्या सोन्याने मढवलेल्या घोड्यांना आपल्या बाणांनी घायाळ केले.
हताश्वे स रथे तिष्ठन्भीमसेनः प्रतापवान् । शक्तिं चिक्षेप तरसा गाङ्गेयस्य रथं प्रति
घोडे मारले गेल्यावर, भीमसेन आपल्या रथावर उभा राहून, जोरात गंगेपुत्राच्या रथावर आपली शक्ती फेकली.
अप्राप्तामथ तां शक्तिं पिता देवव्रतस्तव । त्रिधा चिच्छेद समरे सा पृथिव्यामशीर्यत
पण तुझ्या वडिलांनी, देवव्रताने, रणात ती शक्ती पोहोचण्याआधीच तीन तुकड्यांत कापली आणि ती जमिनीवर तुटून पडली.