स चचार बहून्मार्गानभितः पातयन्गजान् । अग्निचक्रमिवाविद्धं सर्वतः प्रत्यदृश्यत
तो अनेक मार्गांनी हिंडत, जवळच्या हत्तींचा संहार करत होता; जणू ज्वाळांनी भरलेले अग्निचक्र सर्वत्र दिसत होते.
अश्वबृन्देषु नागेषु रथानीकेषु चाभिभूः । पदातीनां च सङ्घेषु विनिघ्नञ्शोणितोक्षितः
घोड्यांच्या, हत्तींच्या आणि रथांच्या समूहात, तसेच पायदळांच्या गर्दीत, तो रक्ताने माखलेला सर्वत्र शत्रूंचा नाश करत होता.
श्येनवद्व्यचरद्भीमो रणेऽरिषु बलोत्कटः। छिन्दंस्तेषाकं शरीराणि शिरांसि च महाबलः
युद्धात भीमाने बलवान गरुडासारखा शत्रूंमध्ये धाव घेतली, आणि आपल्या सामर्थ्याने त्यांची शरीरं व डोकी कापली.
खङघ्गेकन शितधारेण संयुगे गजयोधिनाम्। पदातिरेकः संक्रुद्धः शत्रूणां भयवर्धनः
तीक्ष्ण धार असलेल्या तलवारीने युद्धात हत्तीवर लढणाऱ्यांमध्ये, संतप्त पायदळ सैनिकाने शत्रूंची भीती वाढवली.
संमाहयामास स तान्कालान्तकयमोपमः। मूढाश्च ते तमेवाजौ विनदन्तः समाद्रवन्
तो काळाच्या अंतासारखा भयंकर होता, त्याने त्या माणसांना ठार केले; ते गोंधळलेले पुरुष रणांगणात मोठ्या आवाजात ओरडत त्याच्यावर तुटून पडले.
सासिमुत्तमवेगेन विचरन्तं महारणे। निकृत्य रथिनां चाजौ रथेषाश्च युगानि च
तो अत्यंत वेगाने मोठ्या रणभूमीत फिरत होता, आणि युद्धात रथचालकांना व रथांची जुळे तोडून टाकत होता.
जघान रथिनश्चापि बलवान्रिपुमर्दनः। भीमसेनश्चरन्मार्गान्सुबहून्प्रत्यदृश्यत
शत्रूंचा संहार करणारा बलवान भीमसेन रथचालकांना ठार करत होता आणि अनेक वाटांनी जाताना दिसत होता.
भ्रान्तमाविद्धमुद्भ्रान्तमाप्लुतं प्रसृतं प्लुतम् । संपातं समुदीर्णं च दर्शयामास पाण्डवः
पांडवाने उडणारे, जखमी, चकरणारे, उड्या मारणारे, धावत जाणारे, पडणारे आणि लढाईत उठून उभे राहणारे वीर दाखवले.
केचिदग्रासिना छिन्नाः पाण्डवेन महात्मना। विनेदुर्भिन्नमर्माणो निपेतुश्च गतासवः
महात्मा पांडवाच्या तलवारीने काहींची कापणी झाली, त्यांच्या अंतःकरणात घाव बसला आणि ते किंचाळत प्राण सोडून खाली कोसळले.
छइन्नदन्ताग्रहस्ताश्च भिन्नकुम्भास्तथाऽपरे । वियोधाः स्वान्यनीकानि जघ्नुर्भारत वारणाः
काही हत्तींचे दात व सोंड तुटले, तर काहींच्या कपाळाला भेगा पडल्या; असे हत्ती आपल्या सैन्यातच घुसून हल्ला करू लागले, हे भारत.
निपेतुरुर्व्यां च तथा विनदन्तो महारवान्। छिन्नांश्च तोमरान्राजन्महामात्रशिरांसि च
तेही मोठ्या आवाजात गर्जना करत जमिनीवर कोसळले; राजन, भाले आणि मोठ्या हत्ती-चालकांची शिरेही तुटून पडली.
परिस्तोमान्विचित्रांश्च कक्ष्याश्च कनकोज्ज्वलाः। ग्रैवेयाण्यथ शक्तीश्च पताकाः कणपांस्तथा
तेथे सोन्याने झळाळणाऱ्या छातीच्या कवचांचे, रंगीबेरंगी पट्ट्यांचे, गळ्यातील पट्ट्यांचे, भाले, पताका आणि कवचांचे ढीग पडलेले दिसले.
तूणीरानथ यन्त्राणि धनूंषि च। भिन्दिपालानि शुभ्राणि तोत्राणि चाङ्कुशैः सह
तेथे तुणीर, यंत्रे, धनुष्य, शुभ्र भिरकावण्याची शस्त्रे आणि अँगुशासह टोचण्याची साधनेही विखुरलेली होती.
घण्टाश्च विविधा राजन्हेमगर्भान्त्सरूनपि । पततः पातितांश्चैव पश्यामः सह सादिभिः
राजन, विविध घंटा, काहींमध्ये सोन्याचे दाणे भरलेले, त्यांच्या जडावांसह खाली पडताना आणि पडून राहिलेल्या दिसत होत्या.
छिन्नगात्रावरकरैर्निहतैश्चाप वारणैः ।। आसीद्भूमिःक समास्तीर्णा पतितैर्भूधरैरिव
हत्तींच्या तुटलेल्या अंगांनी व सोंडांनी, तसेच मारलेल्या हत्तींच्या देहांनी, जणू पर्वतच खाली पडल्यासारखी, संपूर्ण भूमी व्यापली गेली होती.
विमृद्यैवं महानागान्ममर्दाश्वान्महाबलः । अश्वारोहवरांश्चैव पातयामास संयुगे
त्या बलाढ्याने मोठ्या हत्तींचा चिरडून नाश केला आणि रणांगणात बलवान घोडे व त्यांच्या श्रेष्ठ स्वारांनाही खाली पाडले.
तद्धोरमभवद्युद्धं तस्य तेषां च भारत। खलीनान्यथ योक्राणि कक्ष्याश्च कनकोज्ज्वलाः
त्याचं आणि त्यांचं ते युद्ध अत्यंत भयंकर झालं, हे भारत; तेथे घोड्यांचे लगाम, जुळे आणि सोन्याने झळाळणारे पट्टे पडलेले दिसले.
परिस्तोमाश्च प्रासाश्च ऋष्टयश्च महाधनाः। कवचान्यथ चर्माणि चित्राण्यास्तरणानि च
तेथे छातीचे कवच, भाले, मोठे भाले, कवच, ढाली आणि रंगीबेरंगी आच्छादने पडलेली दिसत होती.
तत्रतत्रापविद्धआनि व्यदृश्यन्त महाहवे। प्रासैर्यन्त्रैर्विचित्रैश्च शस्त्रैश्च विमलैस्तथा
त्या मोठ्या रणभूमीत जागोजागी भाले, यंत्रे, आणि विविध प्रकारची चमकणारी शस्त्रे विखुरलेली दिसत होती.
स चक्रे वसुधां कीर्णां शबलैः कुसुमैरिव । आप्लुत्य रथिनः काश्चित्परामृश्य महाबलः
त्या बलाढ्याने काही रथचालकांवर उडी मारून त्यांना मारले आणि त्यामुळे पृथ्वी जणू रंगीत फुलांनी भरल्यासारखी दिसू लागली.
पातयामास खङ्गेन सध्वजानपि पाण्डवः। मुहुरुत्पततो दिक्षु धावतश्च यशस्विनःक
पांडवाने आपल्या तलवारीने, क्षणभर आकाशात उडणारे आणि सर्व दिशांना धावणारे, ध्वजांसह असलेले प्रसिद्ध वीरही खाली पाडले.
मार्गांश्च चरतश्चित्रं व्यस्मयन्त रणे जनाः । स जघान पदा कांश्चिद्व्याक्षिप्यान्यानपोथयत्
रणांगणातील त्याच्या अद्भुत हालचाली पाहून लोक आश्चर्यचकित झाले; त्याने काहींना पायाने मारले, काहींना फेकून दिले, तर काहींना जोरात ठोसे दिले.
खह्गेनान्यांश्च चिच्छेद नादेनान्यांश्च भीषयन्। ऊरुवेगेन चाप्यन्यान्पातयामास भूतले
त्याने तलवारीने काहींना ठार केले, गर्जनेने इतरांना घाबरवले, आणि पायांच्या जोरावर आणखी काहींना जमिनीवर आपटले.
अपरे चैनमालोक्य भयात्पञ्चत्वमागताः। एवं सा बहुला सेना कलिङ्गानां तरस्विनाम्
काहींनी त्याला पाहताच भीतीने प्राण सोडले; अशा प्रकारे त्या बलाढ्य कलिंगांच्या मोठ्या सैन्यात गोंधळ उडाला.
परिवार्य रणे भीष्मं भीमसेनमुपाद्रवत्। ततः कालिङ्गयैन्यानां प्रमुखे भरतर्षभ
रणांगणात भीष्माला वेढून, त्यांनी भीमसेनावर हल्ला चढवला; मग कलिंगांच्या सैन्याच्या पुढे, हे भरतश्रेष्ठ—
श्रुतायुषमभिप्रेक्ष्य भीमसेनः समभ्ययात्। तमायान्तमभिप्रेक्ष्य कालिङ्गो नवभिः शरैः
श्रुतायुषला समोर पाहून भीमसेन त्याच्याकडे धावला; आणि त्याला येताना पाहून कलिंगाने नव बाणांनी हल्ला केला.
भीमसेनममेयात्मा प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे । कलिङ्गबाणाभिहतस्तोत्रार्दित इव द्विपः
अमाप सामर्थ्य असलेल्या श्रुतायुषने भीमसेनाच्या छातीमध्ये बाण घुसवला; कलिंगाच्या बाणांनी जखमी झाल्यावर तो हत्तीप्रमाणे वेदनेने तडफडला.
भीमसेनः प्रजज्वाल क्रोदेनाग्निरिवैधितः। अथाशोकः समादाय रथं हेमपरिष्कृतम्
भीमसेन रागाने अग्नीप्रमाणे धगधगू लागला; तेव्हा अशोकाने सोन्याने सजवलेली रथ आणली.
भीमं संपादयामास रथेन रथसारथिः। तामरुह्य रथं तूर्णं कौन्तेयः शत्रुसूदनः
रथवानाने तो रथ भीमाजवळ आणला; आणि तो झपाट्याने त्या रथावर चढला, कुंतीपुत्र, शत्रूंचा संहार करणारा—
कलिङ्गमभिदुद्राव तिष्ठितिष्ठेति चाब्रवीत् । ततः श्रुतायुर्बलावान्भीमाय निशिताञ्शरान्
त्याने कलिंगावर धाव घेतली आणि 'थांब, थांब!' असे मोठ्याने म्हटले; तेव्हा बलवान श्रुतायुष रागाने भीमावर तीक्ष्ण बाण सोडू लागला.