अपरे क्लिश्यमानास्तु शरार्ता व्रणपीडिताः। निष्कूजाः समपद्यन्त दृढसत्वा महाबलाः
इतर, बाणांनी आणि जखमांनी त्रस्त, वेदना सहन करत, तरीही धैर्य आणि बळ असलेले, मुकाट्याने शांत झाले.
अन्ये च विरथाः शूरा रथमन्यस्य संयुगे। प्रार्थयाना निपतिताः संक्षुण्णा वरवारणैः । अशोभन्त महाराज सपुष्पा इव किंशुकाः
इतर शूर, रथाविना, दुसऱ्याचा रथ मिळवण्याचा प्रयत्न करत असताना, उत्तम हत्तीने चिरडले गेले; राजन, ते फुलांनी बहरलेल्या किंशुकासारखे भासत होते.
संबभूवुरनीकेषु बहवो भैरवस्वनाः। वर्तमाने महाभीमे तस्मिन्वीरवरक्षये
त्या रणांगणात, वीरांचा संहार चालू असताना, अनेक भयावह किंकाळ्या उठल्या.
निजघान पिता पुत्रं पुत्रश्च पितरं रणे। स्वस्त्रीयो मातुलं चापि स्वस्रीयं चापि मातुलः
पित्याने मुलाला, मुलाने पित्याला रणात मारले; मामा आणि भाचा एकमेकांशी लढले.
सखा सखायं च तथा संबन्धी बान्धवं तथा। एवं युयुधिरे तत्र कुरवः पाण्डवैः सह
मित्राने मित्राशी, नातेवाईकाने नातेवाईकाशी लढाई केली; अशा प्रकारे कौरवांनी पांडवांशी युद्ध केले.
वर्तमाने तथा तस्मिन्निर्मर्यादे भयानके । भीष्ममासाद्य पार्थानां वाहिनी समकम्पत
त्या मर्यादाहीन, भीषण संग्रामात, भीष्मांच्या समोर येताच पांडवांची सेना थरथरली.
केतुना पञ्चतारेण तालेन भारतर्षभ । राजतेन महाबाहुरुच्छ्रितेन महारथे । बभौ भीष्मस्तदा राजंश्चन्द्रमा इव मेरुणा
पाच ताऱ्यांचा चांदीचा ध्वज उंचावलेला, बलवान सारथ्याने धरलेला, त्या वेळी भीष्म राजन, मेरू पर्वतावरच्या चंद्रासारखे तेजस्वी दिसत होते.
गतपूर्वाह्णभूयिष्ठि तस्मिन्नहनि दारुणे। वर्तमाने तथा रौद्रे महावीरवरक्षये
दिवसाचा बहुतांश भाग निघून गेला होता, आणि त्या भयंकर दिवशी, तितक्याच भीषण रीतीने, महावीरांचा संहार चालूच होता.
दुर्मुखः कृतवर्मा च कृपः शल्यो विविंशतिः। भीष्मं जुगुपुरासाद्य तव पुत्रेण चोदिताः
दुर्मुख, कृतवर्मा, कृप, शल्य आणि विविंशती — हे सर्व तुझ्या पुत्राने सांगितल्यावर, भीष्माला काळजीपूर्वक वेढून उभे राहिले.
एतैरतिरथैर्गुप्तः पञ्चभिर्भरतर्षभः । पाण्डवानामनीकानि विजगाहे महारथः
हे भरतश्रेष्ठ, या पाच अतिशय पराक्रमी रथींनी राखला गेलेला तो महाबली भीष्म, पांडवांच्या सैन्यात घुसला.
चेदिकाशिकरूषेषु पञ्चालेषु च भारत । भीष्मस्य बहुधा तालश्चलत्केतुरदृश्यत
चेदि, काशी, करूष आणि पांचाल यांच्या सैन्यात, हे भारत, भीष्माच्या हलणाऱ्या ताळाच्या ध्वजाचे दर्शन अनेक ठिकाणी झाले.
स शिरांसि रणेऽरीणां रथांश्च सयुगध्वजान् । निचकर्त महावेगैर्भल्लैः सन्नतपर्वभिः
रणांगणात, त्या महावेगवान व बाणांनी, भीष्माने शत्रूंची शिरं उडवली आणि त्यांच्या रथांसह जुवे व ध्वजही तोडून टाकले.
नृत्यतो रथमार्गेषु भीष्मस्य भरतर्षभ । भृशमार्तस्वरं चक्रुर्नागा मर्मणि ताडिताः
हे भरतश्रेष्ठ, रथाच्या मार्गावर नाचत असताना, भीष्माने जेव्हा हत्तींच्या मर्मस्थानी बाण मारले, तेव्हा ते हत्ती मोठ्या वेदनेने किंचाळले.
अभिमन्युः सुसंक्रुद्धः पिशह्गैस्तुरगोत्तमैः । संयुक्तं रथमास्थाय प्रायाद्भीष्मरथं प्रति
अभिमन्यू अत्यंत संतापलेला होता. काळ्या अंशुक असलेल्या उत्तम घोड्यांनी जोडलेल्या रथावर बसून, तो भीष्माच्या रथाकडे झेपावला.
जाम्बूनदविचित्रेण कर्णिकारेण केतुना । अभ्यवर्तत भीष्मं च तांश्चैव रथसत्तमान्
सोन्याच्या आणि कर्णिकार फुलांनी सजवलेल्या ध्वजासह, अभिमन्यूने भीष्म आणि त्या श्रेष्ठ रथींवर हल्ला चढवला.
स तालकेतोस्तीक्ष्णेन केतुमाहत्य पत्रिणा । भीष्मेण युयुधे वीरस्तस्य चानुरथैः सह
तिखट पिसांनी युक्त अशा बाणाने, ताळाच्या ध्वजाला खाली पाडून, त्या वीराने भीष्म आणि त्याच्या सोबतीच्या रथींशी युद्ध केले.
कृतवर्माणमेकेन शल्यं पञ्चभिराशुगैः । विद्ध्वा नवभिरानर्च्छच्छिताग्रैः प्रतिपामहम्
त्याने एक वेगवान बाणाने कृतवर्माला, पाच बाणांनी शल्याला, आणि नऊ टोकदार बाणांनी त्या पराक्रमी रथीला सन्मान दिला.
पूर्णायतविसृष्टेन सम्यक्प्रणिहितेन च। ध्वजमेकेन विव्याध जाम्बूनदपरिष्कृतम्
पूर्णपणे ओढून, अचूक सोडलेल्या एका बाणाने त्याने सोन्याने मढवलेला ध्वज भेदला.
दुर्मुखस्य तु भल्लेन सर्वावरणभेदिना । जहार सारथेः कायाच्छिरः सन्नतपर्वणा
दुर्मुखाच्या रथाच्या सारथ्याचे डोके, सर्व कवच भेदणाऱ्या रुंद टोकाच्या बाणाने, त्याने शरीराबाहेर वेगळे केले.
धनुश्चिच्छेद भल्लेन कार्तस्वरविभूषितम्। कृपस्य निशिताग्रेण तांश्च तीक्ष्णमुखैः शरैः
कृपाच्या सोन्याने सजवलेल्या धनुष्याला, तीक्ष्ण टोकाच्या बाणाने त्याने तोडले आणि त्या सर्व वीरांवरही धारदार बाणांचा मारा केला.
जघान परमक्रुद्धो नृत्यन्निव महारथः । तस्य लाघवमुद्वीक्ष्य तुतुषुर्देवता अपि
तो महाबली रथी अत्यंत क्रोधाने, जणू काही नाचतच, शत्रूंना मारू लागला. त्याची ती चपळता पाहून, देवताही आनंदित झाल्या.
लब्धलक्षतया कार्ष्णेः सर्वे भीष्ममुखा रथाः । सत्ववन्तममन्यन्त साक्षादिव धनंजयम्
कृष्णपुत्राच्या अचूक निशाण्यामुळे, भीष्मासह सर्व रथी त्याला, जणू प्रत्यक्ष धनंजयासारखा पराक्रमी आहे असे मानू लागले.
तस्य लाघवमार्गस्थमलातसदृशप्रभम्। दिशः पर्यपतच्चापं गाण्डीवमिव घोषवत्
त्याचे धनुष्य वीजेसारखे वेगवान आणि प्रज्वलित अग्नीसारखे तेजस्वी होते. रणभूमीत ते सर्व दिशांना फिरत होते, जणू काही गाण्डीवाचा गजरच होत आहे.
तमासाद्य महावेगैर्भीष्मो नव्रभिराशुगैः । विव्याध समरे तूर्णमार्जुनिं परवीरहा
मग भीष्माने, प्रचंड वेगाने, युद्धात अर्जुनपुत्रावर नऊ वेगवान बाण सोडले.
ध्वजं चास्य त्रिभिर्भल्लैश्चिच्छेद परमौजसः । सारथिं च त्रिभिर्बाणैराजघान यतव्रतः
तीन रुंद टोकाच्या बाणांनी, पराक्रमी भीष्माने त्याचा ध्वज तोडला आणि आणखी तीन बाणांनी त्याच्या सारथ्याला घायाळ केले.
तथैव कृतवर्मा च कृपः शल्यश्च मारिष । विद्ध्वा नाकम्पयत्कार्ष्णिं मैनाकमिव पर्वतम्
त्याचप्रमाणे, कृतवर्मा, कृप आणि शल्य यांनीही त्या कृष्णपुत्रावर बाणांचा मारा केला, पण तो मैनाक पर्वतासारखा हलला देखील नाही.
स तैः परिवृतः शूरो धार्तराष्ट्रैर्महारथैः । ववर्ष शरवर्षाणि कार्ष्णिः पञ्चरथान्प्रति
धृतराष्ट्राच्या बलाढ्य पुत्रांनी चारही बाजूंनी वेढले असताना, शूरवीर कार्ष्णीने त्या पाच रथींवर बाणांचा मुसळधार वर्षाव केला.
ततस्तेषां सहस्राणि संवार्य शरवृष्टिभिः । ननाद बलवान्कार्ष्णिर्भीष्माय विसृज्यञ्शरान्
त्यांनी सोडलेल्या हजारो बाणांना आपल्या बाणांनी परतवून, बलवान कार्ष्णीने भीष्मावर बाण सोडत मोठ्याने गर्जना केली.
तत्रास्य सुमहद्राजन्बाह्वोर्बलमदृश्यत । यतमानस्य समरे भीष्ममर्दयतः शरैः
राजा, त्या युद्धात कार्ष्णीने भीष्मावर बाणांचा मारा करत असताना त्याच्या भुजांचे प्रचंड बळ सर्वांना दिसून आले.
पराक्रान्तस्य तस्यैव भीष्मोऽपि प्राहिणोच्छरान् । स तांश्चिच्छेद समरे भीष्मचापच्युताञ्शरान्
कार्ष्णीने पराक्रम दाखवताना, भीष्मानेही त्याच्यावर बाण सोडले; पण युद्धात कार्ष्णीने भीष्माच्या धनुष्यातून सुटलेले ते बाण छाटून टाकले.