विदर्शयन्तः संपेतुः खङ्गचर्मपरश्वथैः। केचिदाक्षिप्य करिणः साश्वानपि रथान्करैः
ते तलवार, ढाल, कुऱ्हाडी दाखवत धावले; काहींनी आपल्या हातांनी हत्ती, घोडे आणि रथ फेकले.
विकर्षन्तो दिशः सर्वाः संपेतुः सर्वशब्दगाः। शङ्कुभिर्दारिताः केचित्संभिन्नाश्च परश्वथैः
सगळ्या दिशांना ओढत, सर्व प्रकारच्या आवाजात ते पुढे झेपावले; काही भाले घुसून जखमी झाले, काहींना कुऱ्हाडीने फोडले गेले.
हस्तिभिर्मृदिताः केचित्क्षुण्णाश्चान्ये तुरंगमैः । रथनेमिनिकृत्ताश्च निकृत्ताश्च परश्वथैः
काहींना हत्तीने चिरडले, काही घोड्यांनी तुडवले; काहींना रथाच्या चाकांनी कापले, तर काहींना कुऱ्हाडीने फोडले.
व्याक्रोशन्त नरा राजंस्तत्रतत्र स्म बान्धवान्। पुत्रानन्ये पितॄनन्ये भ्रातॄंश्च सह बन्धुभिः
राजा, पुरुष इकडे तिकडे आपल्या नातेवाइकांसाठी हंबरडा फोडत होते; काही मुलांसाठी, काही वडिलांसाठी, तर काही भावांसाठी आणि इतर नातेवाईकांसाठी रडत होते.
मातुलान्भागिनेयांश्च परानपि च संयुगे । विकीर्णान्त्राः सुबहवो भग्नसक्थाश्च भारत
मामा, भाचे आणि इतरही अनेक रणभूमीत पडले होते, त्यांची आतडी विखुरलेली होती आणि काहींची मांडी मोडली गेली होती, हे भारत.
बाहुभिश्चापरे छिन्नैः पार्श्वेषु च विदारिताः । क्रन्दन्तः समदृश्यन्त तृषिता जीवितेप्सवः
काहींचे हात छाटले गेले, बाजूला फाडले गेले, ते तडफडत, जीवाची आस धरून, तहानलेले, रडत होते.
तृषापरिगताः केचिदल्पसत्वा विशांपते। भूमौ निपतिताः सङ्ख्ये मृगयांचक्रिरे जलम्
काहींना तीव्र तहान लागली, शरीर थकले, राजाधिराज, ते रणभूमीत खाली पडले आणि पाण्याचा शोध घेत होते जणू काही शिकार करत आहेत.
रुधिरौघपरिक्लिन्नाः क्लिश्यमानाश्च भारत । व्यनिन्दन्भृशमात्मानं तव पुत्रांश्च संगतान्
रक्ताच्या धारांनी न्हालेल्या, यातना भोगणारे, हे भारत, ते स्वतःला आणि तुझ्या एकत्र आलेल्या मुलांना कठोर शब्दांनी दोष देत होते.
अपरे क्षत्रिकयाः शूराः कृतवैराः परस्परम् । नैव शस्त्रं विमुञ्चन्ति नैव क्रन्दन्ति मारिष । तर्जयन्ति च संहृष्टास्तत्रतत्र परस्परम्
इतर शूर क्षत्रिय, एकमेकांशी वैर धरून, शस्त्र सोडत नव्हते, न रडत होते, हे मारिष; उलट, ते आनंदाने इकडे तिकडे एकमेकांना धमकावत होते.
आदश्य दशनैश्चापि क्रोधात्स्वरदनच्छदम् । भ्रुकुटीकुटिलैर्वक्रैः प्रेक्षन्ति च परस्परम्
काहींनी रागाने दात दाखवून ओठ चावले आणि कपाळावर आठ्या घालून, वाकडे तोंड करून एकमेकांकडे रोखून पाहिले.
अपरे क्लिश्यमानास्तु शरार्ता व्रणपीडिताः। निष्कूजाः समपद्यन्त दृढसत्वा महाबलाः
इतर, बाणांनी आणि जखमांनी त्रस्त, वेदना सहन करत, तरीही धैर्य आणि बळ असलेले, मुकाट्याने शांत झाले.
अन्ये च विरथाः शूरा रथमन्यस्य संयुगे। प्रार्थयाना निपतिताः संक्षुण्णा वरवारणैः । अशोभन्त महाराज सपुष्पा इव किंशुकाः
इतर शूर, रथाविना, दुसऱ्याचा रथ मिळवण्याचा प्रयत्न करत असताना, उत्तम हत्तीने चिरडले गेले; राजन, ते फुलांनी बहरलेल्या किंशुकासारखे भासत होते.
संबभूवुरनीकेषु बहवो भैरवस्वनाः। वर्तमाने महाभीमे तस्मिन्वीरवरक्षये
त्या रणांगणात, वीरांचा संहार चालू असताना, अनेक भयावह किंकाळ्या उठल्या.
निजघान पिता पुत्रं पुत्रश्च पितरं रणे। स्वस्त्रीयो मातुलं चापि स्वस्रीयं चापि मातुलः
पित्याने मुलाला, मुलाने पित्याला रणात मारले; मामा आणि भाचा एकमेकांशी लढले.
सखा सखायं च तथा संबन्धी बान्धवं तथा। एवं युयुधिरे तत्र कुरवः पाण्डवैः सह
मित्राने मित्राशी, नातेवाईकाने नातेवाईकाशी लढाई केली; अशा प्रकारे कौरवांनी पांडवांशी युद्ध केले.
वर्तमाने तथा तस्मिन्निर्मर्यादे भयानके । भीष्ममासाद्य पार्थानां वाहिनी समकम्पत
त्या मर्यादाहीन, भीषण संग्रामात, भीष्मांच्या समोर येताच पांडवांची सेना थरथरली.
केतुना पञ्चतारेण तालेन भारतर्षभ । राजतेन महाबाहुरुच्छ्रितेन महारथे । बभौ भीष्मस्तदा राजंश्चन्द्रमा इव मेरुणा
पाच ताऱ्यांचा चांदीचा ध्वज उंचावलेला, बलवान सारथ्याने धरलेला, त्या वेळी भीष्म राजन, मेरू पर्वतावरच्या चंद्रासारखे तेजस्वी दिसत होते.
गतपूर्वाह्णभूयिष्ठि तस्मिन्नहनि दारुणे। वर्तमाने तथा रौद्रे महावीरवरक्षये
दिवसाचा बहुतांश भाग निघून गेला होता, आणि त्या भयंकर दिवशी, तितक्याच भीषण रीतीने, महावीरांचा संहार चालूच होता.
दुर्मुखः कृतवर्मा च कृपः शल्यो विविंशतिः। भीष्मं जुगुपुरासाद्य तव पुत्रेण चोदिताः
दुर्मुख, कृतवर्मा, कृप, शल्य आणि विविंशती — हे सर्व तुझ्या पुत्राने सांगितल्यावर, भीष्माला काळजीपूर्वक वेढून उभे राहिले.
एतैरतिरथैर्गुप्तः पञ्चभिर्भरतर्षभः । पाण्डवानामनीकानि विजगाहे महारथः
हे भरतश्रेष्ठ, या पाच अतिशय पराक्रमी रथींनी राखला गेलेला तो महाबली भीष्म, पांडवांच्या सैन्यात घुसला.
चेदिकाशिकरूषेषु पञ्चालेषु च भारत । भीष्मस्य बहुधा तालश्चलत्केतुरदृश्यत
चेदि, काशी, करूष आणि पांचाल यांच्या सैन्यात, हे भारत, भीष्माच्या हलणाऱ्या ताळाच्या ध्वजाचे दर्शन अनेक ठिकाणी झाले.
स शिरांसि रणेऽरीणां रथांश्च सयुगध्वजान् । निचकर्त महावेगैर्भल्लैः सन्नतपर्वभिः
रणांगणात, त्या महावेगवान व बाणांनी, भीष्माने शत्रूंची शिरं उडवली आणि त्यांच्या रथांसह जुवे व ध्वजही तोडून टाकले.
नृत्यतो रथमार्गेषु भीष्मस्य भरतर्षभ । भृशमार्तस्वरं चक्रुर्नागा मर्मणि ताडिताः
हे भरतश्रेष्ठ, रथाच्या मार्गावर नाचत असताना, भीष्माने जेव्हा हत्तींच्या मर्मस्थानी बाण मारले, तेव्हा ते हत्ती मोठ्या वेदनेने किंचाळले.
अभिमन्युः सुसंक्रुद्धः पिशह्गैस्तुरगोत्तमैः । संयुक्तं रथमास्थाय प्रायाद्भीष्मरथं प्रति
अभिमन्यू अत्यंत संतापलेला होता. काळ्या अंशुक असलेल्या उत्तम घोड्यांनी जोडलेल्या रथावर बसून, तो भीष्माच्या रथाकडे झेपावला.
जाम्बूनदविचित्रेण कर्णिकारेण केतुना । अभ्यवर्तत भीष्मं च तांश्चैव रथसत्तमान्
सोन्याच्या आणि कर्णिकार फुलांनी सजवलेल्या ध्वजासह, अभिमन्यूने भीष्म आणि त्या श्रेष्ठ रथींवर हल्ला चढवला.
स तालकेतोस्तीक्ष्णेन केतुमाहत्य पत्रिणा । भीष्मेण युयुधे वीरस्तस्य चानुरथैः सह
तिखट पिसांनी युक्त अशा बाणाने, ताळाच्या ध्वजाला खाली पाडून, त्या वीराने भीष्म आणि त्याच्या सोबतीच्या रथींशी युद्ध केले.
कृतवर्माणमेकेन शल्यं पञ्चभिराशुगैः । विद्ध्वा नवभिरानर्च्छच्छिताग्रैः प्रतिपामहम्
त्याने एक वेगवान बाणाने कृतवर्माला, पाच बाणांनी शल्याला, आणि नऊ टोकदार बाणांनी त्या पराक्रमी रथीला सन्मान दिला.
पूर्णायतविसृष्टेन सम्यक्प्रणिहितेन च। ध्वजमेकेन विव्याध जाम्बूनदपरिष्कृतम्
पूर्णपणे ओढून, अचूक सोडलेल्या एका बाणाने त्याने सोन्याने मढवलेला ध्वज भेदला.
दुर्मुखस्य तु भल्लेन सर्वावरणभेदिना । जहार सारथेः कायाच्छिरः सन्नतपर्वणा
दुर्मुखाच्या रथाच्या सारथ्याचे डोके, सर्व कवच भेदणाऱ्या रुंद टोकाच्या बाणाने, त्याने शरीराबाहेर वेगळे केले.
धनुश्चिच्छेद भल्लेन कार्तस्वरविभूषितम्। कृपस्य निशिताग्रेण तांश्च तीक्ष्णमुखैः शरैः
कृपाच्या सोन्याने सजवलेल्या धनुष्याला, तीक्ष्ण टोकाच्या बाणाने त्याने तोडले आणि त्या सर्व वीरांवरही धारदार बाणांचा मारा केला.