न मातुलं च स्वस्रीयो न सखायं सखा तथा। आविष्टा इव युध्यन्ते पाण्डवाः कुरुभिः सह
मामा पुतण्याला, मित्र मित्राला ओळखत नव्हता; पांडव आणि कुरू एकमेकांवर रागाने वेड्यासारखे तुटून पडले.
रथानीकं नरव्याघ्राः केचिदभ्यपतन्रथैः । अभज्यन्त युगैरेव युगानि भरतर्षभ
काही नरव्याघ्रांनी आपल्या रथांनी शत्रूंच्या रथांच्या फळीवर हल्ला केला आणि त्या संघर्षात रथांची जुवी तुटून गेली, हे भरतश्रेष्ठा.
रथेषाश्च रतेषाभिः कूरा रथकूबरैः। संगतैः सहिताः केचित्परस्परजिघांसवः
काहींनी एकमेकांचा नाश करण्याच्या हेतूने रथ रथाशी भिडवले, त्यांच्या रथांचे दांडे आणि पेट्या एकमेकांत अडकल्या.
न शेकुश्चलितुं केचित्सन्निपत्य रथा रथैः । प्रभिन्नास्तु महाकायाः सन्निपत्य गजा गजैः
काही रथ रथांमध्ये धडकले आणि हलू शकले नाहीत; तसेच मोठ्या शरीराचे हत्ती एकमेकांवर आदळून तिथेच अडकून राहिले.
बहुधा दारयन्क्रुद्धा विषाणैरितरेतरम्। सतोरणपताकैश्च वारणा वरवारणैः
रागाने भरलेल्या हत्तीांनी आपापल्या सोंडांनी एकमेकांना अनेक प्रकारे फाडले आणि तोरणे व पताका लावलेले हत्ती दुसऱ्या मोठ्या हत्तीवर तुटून पडले.
अभिसृत्य महाराज वेगवद्भिर्महागजैः । दन्तैरभिहतास्तत्र चुक्रुशुः परमातुराः
महाराज, वेगवान आणि बलाढ्य हत्ती वाऱ्यासारख्या वेगाने धावत जाऊन आपल्या सोंडांनी इतरांना जबरदस्त मारले, आणि जखमी झालेल्यांनी तीव्र वेदनेने किंकाळ्या मारल्या.
अभिनीताश्च शिक्षाभिस्तोत्राङ्कुशसमाहताः। अप्रभिन्नाः प्रभिन्नानां संमुखाभिमुखा ययुः
शिस्तबद्ध आणि नीट शिकवलेले हत्ती, अंकुश आणि टोचण्यांनी मारले गेलेले, अजून न तुटलेल्या हत्ती तुटलेल्या हत्तींच्या समोर धाडसाने भिडले.
प्रभिन्नैरपि संसक्ताः केचित्तत्र महागजाः । क्रौञ्चवन्निनदं कृत्वा दुद्रुवुः सर्वतो दिशम्
काही मोठे हत्ती जरी जखमी झाले तरी तुटलेल्या हत्तींत अडकले आणि बगळासारखे आवाज करत सर्व दिशांना पळाले.
सम्यक्प्रणीता नागाश्च प्रभिन्नकरटामुखाः । ऋषितोमरनाराचैर्निर्विद्धा वरवारणाः
संपूर्णपणे नियंत्रणात असलेले हत्ती, तुटलेले कपाळ आणि तोंड घेऊन, भाले, तोमर आणि टोकदार बाणांनी भोसकले गेले, हे श्रेष्ठ हत्ती.
प्रणेदुर्भिन्नमर्माणो निपेतुश्च गतासवः। प्राद्रवन्त दिशः केचिन्नदन्तो भैरवान्रवान्
काहींच्या शरीरातील महत्वाच्या जागा फोडल्या गेल्या आणि ते जागीच पडून मरण पावले; तर काहींनी भयानक गर्जना करत सर्व दिशांना पळ काढला.
गजानां पादरक्षास्तु व्यूढोरस्काः प्रहारिणः । ऋष्टिभिश्च धनुर्भिश्च विमलैश्च परश्वथैः
हत्तींचे रक्षक, रुंद छातीचे आणि जबरदस्त लढणारे, भाले, धनुष्य आणि तेजस्वी कुऱ्हाडी घेऊन लढत होते.
गदाभिर्मुसलैश्चैव भिन्दिपालैः सतोमरैः । आयसैः परिघैश्चैव निस्तिरंशैर्विमलै शितैः
ते गदा, मुसळ, भिरकावण्याची शस्त्रे, तोमर, लोखंडी गज आणि धारदार, स्वच्छ तलवारी यांचाही वापर करत होते.
प्रगृहीतैः सुसंरब्धा द्रवमाणास्ततस्ततः। व्यदृश्यन्त महाराज परस्परजिघांसवः
राजा, ते सर्व योद्धे प्रचंड निर्धाराने एकमेकांवर तुटून पडले आणि एकमेकांचा नाश करण्यासाठी इथे-तिथे धावत होते.
राजमानाश्च निस्त्रिंशाः संसिक्ता नरशोणितैः। प्रत्यदृश्यन्त शूराणामन्योन्यमभिधावताम्
शूर वीर एकमेकांवर झेपावत असताना, त्यांच्या हातातील तलवारी माणसांच्या रक्ताने न्हालेल्या आणि चमकत होत्या.
अवक्षिप्तावधूतानामसीनां वीरबाहुभिः । संजज्ञे तुमुलः शब्दः पततां परमर्मसु
शूरांच्या बाहूंनी फेकलेल्या आणि फिरवलेल्या तलवारी जेव्हा शत्रूंच्या अंगावर आदळून खाली पडत होत्या, तेव्हा मोठा गोंगाट उठला.
गदामुसलरुग्णानां भिन्नानां च वरासिभिः । दन्तिदन्तावभिन्नानां मृदितानां च दन्तिभिः
गदा, मुसळ तुटलेले, तलवारी मोडलेल्या, हत्तींचे दात फाटलेले आणि हत्ती एकमेकांना चिरडत होते.
तत्र तत्र नरौघाणां क्रोशतामितरेतरम् । शुश्रुवुर्दारुणा वाचः प्रेतानामिव भारत
राजा, माणसांच्या गर्दीत जागोजागी एकमेकांवर ओरडणाऱ्या लोकांचे भीषण आवाज ऐकू येत होते, जणू काही ते मृतांचेच आवाज होते.
हयैरपि हयारोहाश्चामरापीडधारिभिः । हंसैरिव महावेगैरन्योन्यमभिविद्रुताः
चामर धरलेले घोडेस्वारही आपल्या वेगवान घोड्यांवर बसून, मोठ्या वेगाने एकमेकांवर झेपावत होते, जणू काही हंस झेप घेतात तसे.
तैर्विमुक्ता महाप्रासा जाम्बूनदविभूषणाः । आशुगा विमलास्तीक्ष्णाः संपेतुर्भुजगोपमाः
त्या वीरांनी सोन्याने मढवलेली, वेगवान, निर्मळ आणि धारदार भाले सोडले, ते सर्पासारखे हवेत झेपावत होते.
अश्वैरग्न्यजवैः केचिदाप्लुत्य महतो रथात् । शिरांस्याददिरे वीरा रथिनामश्वसादिनः
काही वीर आपल्या अग्निसमान वेगवान घोड्यांवरून मोठ्या रथावरून उडी मारून, रथी आणि घोडेस्वारांची शिरे पकडून घेत होते.
बहूनपि हयारोहान्भल्लैः सन्नतपर्वभिः । रथी जघान संप्राप्य बाणगोचरमागतान्
एका रथीने आपल्या धनुष्याच्या आवाक्यात आलेल्या अनेक घोडेस्वारांना टोकदार बाणांनी ठार केले.
नवमेघप्रतीकाशाश्चाक्षिप्य तुरगान्गजाः । पादैरेव विमृद्गन्ति मत्ताः कनकभूषणाः
नव्या मेघांसारखे दिसणारे, सोन्याच्या दागिन्यांनी मढवलेले उन्मत्त हत्ती आपल्या पायांनी घोड्यांना चिरडत होते.
पाठ्यमानेषु कुम्भेषु पार्श्वेष्वपि च वारणाः। प्रासैर्विनिहताः केचिद्विनेदुः परमातुराः
काही हत्तींच्या घंटा फोडल्या गेल्या आणि त्यांच्या बाजूला भाले घुसवले गेले, त्यामुळे जखमी हत्ती तीव्र वेदनेने किंचाळले.
साश्वारोहान्हयान्कांश्चिदुन्मथ्य वरवारणाः । सहसा चिक्षिपुस्तत्र संकुले भैरवे सति
त्या भयंकर गोंधळात काही बलाढ्य हत्ती अचानक घोडे आणि त्यांच्या स्वारांना उचलून फेकून देत आणि चिरडून टाकत होते.
साश्वारोहान्विषाणाग्रैरुत्क्षिप्य तुरगान्गजाः । रथौघानभिमृद्गन्तः सध्वजानभिचक्रमुः
हत्ती आपल्या सोंडेच्या टोकाने घोडे आणि त्यांचे स्वार उचलून, रथांच्या गर्दीत घुसून, ध्वजधारकांवर तुटून पडत होते.
पुंस्त्वादतिमदत्वाच्च केचित्तत्र महागजाः । साश्वारोहान्हयाञ्जघ्नुः करैः सचरणैस्तथा
काही मोठे हत्ती, गर्व आणि उन्मादाने, आपल्या हातांनी आणि पायांनी घोडे आणि त्यांच्या स्वारांना मारत होते.
अश्वारोहैश्च समरे हस्तिसादिभिरेव च । प्रतिमानेषु गात्रेषु पार्श्वष्वभि च वारणान् । आशुगा विमलास्तीक्ष्णाः संपेतुर्भुजगोपमाः
घोडेस्वार आणि हत्तीस्वार युद्धात हत्तींच्या अंगावर आणि बाजूंवर झडप घालत, सर्पासारखे वेगवान, निर्मळ आणि धारदार शस्त्र सोडत होते.
नराश्वकायान्निर्भिद्य लौहानि कवचानि च। निपेतुर्विमलाः शक्त्यो वीरबाहुभिरर्पिताः
शूर वीरांच्या हातून फेकलेल्या निर्मळ भाल्यांनी माणसे, घोडे आणि त्यांच्या लोखंडी कवचांना भेदून खाली पडत होते.
महोल्ककाप्रतिमा घोरास्तत्र तत्र विशांपते। द्वीपिचर्मावनद्धैश्च व्याघ्रचर्मच्छदैरपि
राजा, तिथे-तिथे मोठ्या उल्केसारखी भीषण शस्त्रे, वाघ आणि बिबट्याच्या कातड्याने गुंडाळलेली, दिसत होती.
विकोशैर्विमलैः खङ्गैरभिजध्नुः परान्रणे । अभिप्लुतमभिक्रुद्धमेकपार्श्वावदारितम्
शुभ्र तलवारींनी योद्धे युद्धात शत्रूंवर तुटून पडून, उडी मारून, त्यांना एका बाजूने फाडत होते.