तयोर्युद्धं समभवद्धोररूपं विशांते । दारयेतां सुसंक्रुद्धावन्योन्यमपराजितौ
त्यांचा संग्राम अतिशय भीषण आणि भयंकर झाला, दोघेही प्रचंड रागावलेले आणि अजिंक्य, एकमेकांना जखमी करीत होते.
एवं द्वन्द्वसहस्राणि रथवारणवाजिनाम् । पदातीनां च समरे तव तेषां च संकुले
अशा प्रकारे, तुझ्या आणि त्यांच्या सैन्यातील रथी, हत्ती, घोडेस्वार आणि पायदळ यांच्यात हजारो द्वंद्वयुद्धे त्या गोंधळलेल्या युद्धभूमीत घडत होती.
मुहूर्तमिव तद्युद्धमासीन्मधुरदर्शनम् । तत उन्मत्तवद्राजन्न प्राज्ञायत किंचन
थोड्या वेळासाठी ते युद्ध डोळ्यांना रम्य वाटले, पण लगेच सर्वजण वेड्यागत वागत असल्यासारखे काहीच ओळखता येईना.
गजो गजेन समरे रथिनं च रथी ययौ । अश्वोऽश्वं समभिप्रायात्पदातिश्च पदातिनम्
युद्धात हत्तीने हत्तीला, रथीने रथीला, घोड्याने घोड्याला, आणि पायदळाने पायदळाला भिडले.
ततो युद्धं सुदुर्धर्षं व्याकुलं समपद्यत। शूराणां समरे तत्र समासाद्येतरेतरम्
मग त्या रणभूमीवर वीरांनी एकमेकांसमोर उभे राहताच अतिशय भयंकर आणि गोंधळलेले युद्ध सुरू झाले.
तत्र देवर्षयः सिद्धाश्चारणाश्च समागताः । प्रेक्षन्त तद्रणं घोरं देवासुरसमं भुवि
त्या वेळी देवर्षी, सिद्ध आणि चारण हे सगळे एकत्र आले आणि पृथ्वीवर चाललेले ते भीषण, देव-दानवांच्या युद्धासारखे युद्ध पाहू लागले.
ततो दन्तिसहस्राणि र्थानां चापि मारिष। अश्वौघाः पुरुषौघाश्च विपरीतं समाययुः
मग, महाराज, हजारो हत्ती, रथ, घोड्यांचे लोंढे आणि माणसांचे मोठे जथ्थे दोन्ही बाजूंनी एकमेकांकडे येऊ लागले.
तत्रतत्र प्रदृश्यन्ते रथवारणपत्तयः । सादिनश्च नरव्याघ्र युध्यमाना मुहुर्मुहुः
इकडे तिकडे रथ, हत्ती, पायदळ सैनिक आणि घोडेस्वार वारंवार लढताना दिसत होते, हे नरव्याघ्रा.
राजञ्शतसहस्राणि तत्रतत्र पदातिनाम् । निर्मर्यादं प्रयुद्धानि तत्ते वक्ष्यामि भारत
राजा, तिथे तिथे हजारो पायदळ सैनिक कोणतीही मर्यादा न ठेवता लढत होते; त्यांची गोष्ट मी तुला सांगतो, हे भारतवंशी.
न पुत्रः पितरं जज्ञे पिता वा पुत्रमौरसम् । न भ्राता भ्रातरं तत्र स्वस्त्रीयं न च मातुलः
त्या रणात मुलगा स्वतःच्या वडिलांना ओळखत नव्हता, वडीलही आपल्या जन्मलेल्या मुलाला ओळखत नव्हते; भाऊ भाऊला, मामा पुतण्याला ओळखत नव्हता.
न मातुलं च स्वस्रीयो न सखायं सखा तथा। आविष्टा इव युध्यन्ते पाण्डवाः कुरुभिः सह
मामा पुतण्याला, मित्र मित्राला ओळखत नव्हता; पांडव आणि कुरू एकमेकांवर रागाने वेड्यासारखे तुटून पडले.
रथानीकं नरव्याघ्राः केचिदभ्यपतन्रथैः । अभज्यन्त युगैरेव युगानि भरतर्षभ
काही नरव्याघ्रांनी आपल्या रथांनी शत्रूंच्या रथांच्या फळीवर हल्ला केला आणि त्या संघर्षात रथांची जुवी तुटून गेली, हे भरतश्रेष्ठा.
रथेषाश्च रतेषाभिः कूरा रथकूबरैः। संगतैः सहिताः केचित्परस्परजिघांसवः
काहींनी एकमेकांचा नाश करण्याच्या हेतूने रथ रथाशी भिडवले, त्यांच्या रथांचे दांडे आणि पेट्या एकमेकांत अडकल्या.
न शेकुश्चलितुं केचित्सन्निपत्य रथा रथैः । प्रभिन्नास्तु महाकायाः सन्निपत्य गजा गजैः
काही रथ रथांमध्ये धडकले आणि हलू शकले नाहीत; तसेच मोठ्या शरीराचे हत्ती एकमेकांवर आदळून तिथेच अडकून राहिले.
बहुधा दारयन्क्रुद्धा विषाणैरितरेतरम्। सतोरणपताकैश्च वारणा वरवारणैः
रागाने भरलेल्या हत्तीांनी आपापल्या सोंडांनी एकमेकांना अनेक प्रकारे फाडले आणि तोरणे व पताका लावलेले हत्ती दुसऱ्या मोठ्या हत्तीवर तुटून पडले.
अभिसृत्य महाराज वेगवद्भिर्महागजैः । दन्तैरभिहतास्तत्र चुक्रुशुः परमातुराः
महाराज, वेगवान आणि बलाढ्य हत्ती वाऱ्यासारख्या वेगाने धावत जाऊन आपल्या सोंडांनी इतरांना जबरदस्त मारले, आणि जखमी झालेल्यांनी तीव्र वेदनेने किंकाळ्या मारल्या.
अभिनीताश्च शिक्षाभिस्तोत्राङ्कुशसमाहताः। अप्रभिन्नाः प्रभिन्नानां संमुखाभिमुखा ययुः
शिस्तबद्ध आणि नीट शिकवलेले हत्ती, अंकुश आणि टोचण्यांनी मारले गेलेले, अजून न तुटलेल्या हत्ती तुटलेल्या हत्तींच्या समोर धाडसाने भिडले.
प्रभिन्नैरपि संसक्ताः केचित्तत्र महागजाः । क्रौञ्चवन्निनदं कृत्वा दुद्रुवुः सर्वतो दिशम्
काही मोठे हत्ती जरी जखमी झाले तरी तुटलेल्या हत्तींत अडकले आणि बगळासारखे आवाज करत सर्व दिशांना पळाले.
सम्यक्प्रणीता नागाश्च प्रभिन्नकरटामुखाः । ऋषितोमरनाराचैर्निर्विद्धा वरवारणाः
संपूर्णपणे नियंत्रणात असलेले हत्ती, तुटलेले कपाळ आणि तोंड घेऊन, भाले, तोमर आणि टोकदार बाणांनी भोसकले गेले, हे श्रेष्ठ हत्ती.
प्रणेदुर्भिन्नमर्माणो निपेतुश्च गतासवः। प्राद्रवन्त दिशः केचिन्नदन्तो भैरवान्रवान्
काहींच्या शरीरातील महत्वाच्या जागा फोडल्या गेल्या आणि ते जागीच पडून मरण पावले; तर काहींनी भयानक गर्जना करत सर्व दिशांना पळ काढला.
गजानां पादरक्षास्तु व्यूढोरस्काः प्रहारिणः । ऋष्टिभिश्च धनुर्भिश्च विमलैश्च परश्वथैः
हत्तींचे रक्षक, रुंद छातीचे आणि जबरदस्त लढणारे, भाले, धनुष्य आणि तेजस्वी कुऱ्हाडी घेऊन लढत होते.
गदाभिर्मुसलैश्चैव भिन्दिपालैः सतोमरैः । आयसैः परिघैश्चैव निस्तिरंशैर्विमलै शितैः
ते गदा, मुसळ, भिरकावण्याची शस्त्रे, तोमर, लोखंडी गज आणि धारदार, स्वच्छ तलवारी यांचाही वापर करत होते.
प्रगृहीतैः सुसंरब्धा द्रवमाणास्ततस्ततः। व्यदृश्यन्त महाराज परस्परजिघांसवः
राजा, ते सर्व योद्धे प्रचंड निर्धाराने एकमेकांवर तुटून पडले आणि एकमेकांचा नाश करण्यासाठी इथे-तिथे धावत होते.
राजमानाश्च निस्त्रिंशाः संसिक्ता नरशोणितैः। प्रत्यदृश्यन्त शूराणामन्योन्यमभिधावताम्
शूर वीर एकमेकांवर झेपावत असताना, त्यांच्या हातातील तलवारी माणसांच्या रक्ताने न्हालेल्या आणि चमकत होत्या.
अवक्षिप्तावधूतानामसीनां वीरबाहुभिः । संजज्ञे तुमुलः शब्दः पततां परमर्मसु
शूरांच्या बाहूंनी फेकलेल्या आणि फिरवलेल्या तलवारी जेव्हा शत्रूंच्या अंगावर आदळून खाली पडत होत्या, तेव्हा मोठा गोंगाट उठला.
गदामुसलरुग्णानां भिन्नानां च वरासिभिः । दन्तिदन्तावभिन्नानां मृदितानां च दन्तिभिः
गदा, मुसळ तुटलेले, तलवारी मोडलेल्या, हत्तींचे दात फाटलेले आणि हत्ती एकमेकांना चिरडत होते.
तत्र तत्र नरौघाणां क्रोशतामितरेतरम् । शुश्रुवुर्दारुणा वाचः प्रेतानामिव भारत
राजा, माणसांच्या गर्दीत जागोजागी एकमेकांवर ओरडणाऱ्या लोकांचे भीषण आवाज ऐकू येत होते, जणू काही ते मृतांचेच आवाज होते.
हयैरपि हयारोहाश्चामरापीडधारिभिः । हंसैरिव महावेगैरन्योन्यमभिविद्रुताः
चामर धरलेले घोडेस्वारही आपल्या वेगवान घोड्यांवर बसून, मोठ्या वेगाने एकमेकांवर झेपावत होते, जणू काही हंस झेप घेतात तसे.
तैर्विमुक्ता महाप्रासा जाम्बूनदविभूषणाः । आशुगा विमलास्तीक्ष्णाः संपेतुर्भुजगोपमाः
त्या वीरांनी सोन्याने मढवलेली, वेगवान, निर्मळ आणि धारदार भाले सोडले, ते सर्पासारखे हवेत झेपावत होते.
अश्वैरग्न्यजवैः केचिदाप्लुत्य महतो रथात् । शिरांस्याददिरे वीरा रथिनामश्वसादिनः
काही वीर आपल्या अग्निसमान वेगवान घोड्यांवरून मोठ्या रथावरून उडी मारून, रथी आणि घोडेस्वारांची शिरे पकडून घेत होते.