तस्मिस्तु तुमुले युद्धे वर्तमाने महाभये। अति सर्वाण्यनीकानि पिता तेऽभिव्यरोचत
त्या प्रचंड गोंधळाच्या आणि भीषण युद्धात तुझ्या वडिलांचा तेज सर्व सैन्यांमध्ये उठून दिसत होता.
पूर्वाह्णे तस्य रौद्रस्य युद्धमह्नो विशांपते। प्रावर्तत महाघोरं राज्ञां देहावकर्तनम्
त्या भयंकर युद्धाच्या सकाळी, राजाधिराज, राजांची मोठी कत्तल सुरू झाली.
कुरूणां सृञ्जयानां च जिगीषूणां परस्परम् । सिंहानामिव संह्रादो दिवमुर्वी च नादयन्
एकमेकांवर विजय मिळवण्याच्या इच्छेने कुरू आणि सृंजय मोठ्या सिंहासारखे गर्जू लागले, त्यामुळे आकाश आणि पृथ्वी दणाणून गेली.
आसीत्किलकिलाशब्दस्तलशङ्खरवैः सह । जझिरे सिंहनादाश्च शूराणां प्रतिगर्जताम्
शस्त्रांच्या टाळ्यांचा आणि शंखांच्या आवाजासोबत, शूरवीरांची सिंहगर्जना एकमेकांना आव्हान देत घुमू लागली.
तलत्राभिहताश्चैव ज्याशब्दा भरतर्षभ। पत्तीनां पादशब्दश्च वाजिनां च महास्वनः
धनुष्यांच्या प्रत्यंचा वाजवण्याचा आवाज, पायदळाच्या पावलांचा गडगडाट आणि घोड्यांचा मोठा हिणकार असा गोंगाट झाला.
तोत्राङ्कुशनिपातश्च आयुधानां च निःस्वनः। घण्टाशब्दश्च नागानामन्योन्यमभिधावताम्
हत्तींच्या अंगावर टोचणाऱ्या शस्त्रांचा आणि अंकुशांचा आवाज, शस्त्रांचा गडगडाट, आणि एकमेकांवर धावणाऱ्या हत्तींच्या घंटांचा निनाद सर्वत्र घुमू लागला.
तस्मिन्समुदिते शब्दे तुगुले रोमहर्षणे । बभूव रथनिर्घोषः पर्जन्यनिनदोपमःक
त्या प्रचंड आणि अंगावर काटा आणणाऱ्या गोंगाटात, रथांचा गडगडाट वीजेच्या गडगडाटासारखा वाटत होता.
ते मनः क्रूरमाधाय समभित्यक्तजीविताः । पाण्डवानभ्यवर्तन्त सर्व एवोच्छ्रितध्वजाः
ते सर्व उंच ध्वजधारी, मनात कठोरता धरून आणि जीवाची पर्वा न करता, पांडवांवर चाल करून गेले.
अथ शान्तनवो राजन्नभ्यधावद्धनञ्जयम् । प्रगृह्य कार्मुकं घोरं कालदण्डोपमं रणे
मग शांतनूचा पुत्र, राजा, रणभूमीत काळाच्या दंडासारखे भयंकर धनुष्य हातात घेऊन धनंजयावर तुटून पडला.
अर्जुनोऽपि धनुर्गृह्य गाण्डीवं लोकविश्रुतम् । अभ्यधावत तेजस्वी गाङ्गेयं रणमूर्धनि
अर्जुनानेही आपले प्रसिद्ध गांडीव धनुष्य उचलले आणि रणभूमीवर तेजाने गंगेपुत्र भीष्मावर चाल करून गेला.
तावुभौ कुरुशार्दूलौ परस्परवधैषिणौ। गाङ्गेयस्तु रणे पार्थं विद्ध्वा नाकम्पयद्बली
ते दोघे कुरूंच्या सिंहासारखे, एकमेकांचा नाश करण्याच्या इच्छेने, रणात भिडले. भीष्माने पार्थावर बाण मारले, पण त्याला डळमळू दिले नाही.
तथैव पाण्डवो राजन्भीष्मं नाकम्पयद्युधि। सात्यकिस्तु महेष्वासः कृतवर्माणमभ्यात्
राजा, त्याचप्रमाणे पांडवानेही युद्धात भीष्माला डळमळू दिले नाही; आणि मोठा धनुर्धारी सात्यकी कृतवर्म्याच्या समोर गेला.
तयोः समभयवद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् । सात्यकिः कृतवर्माणं कृतवार्मा च सात्यकिम्
त्या दोघांमध्ये अत्यंत भीषण आणि अंगावर काटा आणणारे युद्ध झाले — सात्यकीने कृतवर्म्याशी आणि कृतवर्म्याने सात्यकीशी सामना केला.
आनर्च्छतुः शरैर्घोरैस्तक्षमाणौ परस्परम्। तौ शराचितसर्वाङ्गौ शुशुभाते महाबलौ
त्यांनी एकमेकांवर भयंकर बाणांचा वर्षाव केला आणि दोघेही परस्परांचा प्रतिकार करत राहिले. त्या दोन्ही बलाढ्य वीरांचे सर्व अंग बाणांनी झाकले गेले होते, तरीही ते दोघेही तेजस्वी दिसत होते.
वसन्ते पुष्पशबलौ पुष्पिताविव किंशुकौ । अभिमन्युर्महेष्वासं बृहद्बलमयोधयत्
वसंतात फुलांनी बहरलेल्या दोन किंशुक वृक्षांसारखे ते दोन्ही वीर शोभून दिसत होते. त्याच वेळी अभिमन्यूने महान धनुर्धर बृहद्बलाला आव्हान दिले.
ततः कोसलराजाऽसावभिमन्योर्विशांपते । ध्वजं चिच्छेद समरे सारथिं च व्यपातयत्
मग कोसलाचा राजा, हे राजन, त्या युद्धात अभिमन्यूचा ध्वज कापून टाकला आणि त्याचा सारथी खाली पाडला.
सौभद्रस्तु ततः क्रुद्धः पातिते रथसारथौ। बृहद्बलं महाराज विव्याध नवभिः शरैः
पण त्यानंतर सुभद्रेचा पुत्र, आपल्या सारथ्याचा मृत्यू पाहून संतापला आणि राजन, त्याने बृहद्बलाला नव बाणांनी भेदले.
अथापराभ्यां भल्लाभ्यां शिताभ्यामरिमर्दनः । ध्वजमेकेन चिच्छेद पार्ष्णिमेकेन सारथिम्
मग शत्रूंचा संहार करणाऱ्या वीराने दोन तीक्ष्ण भल्लांनी, एकाने ध्वज आणि दुसऱ्याने सारथी असे दोन्ही कापून टाकले.
अन्योन्यं च शरैः क्रुद्धौ ततक्षाते परस्परम् । मानिनं समरे दृप्तं कृतवैरं महारथम्
ते दोघेही संतापलेले, एकमेकांवर बाणांचा मारा करत होते. दोघेही अभिमानी, पराक्रमी आणि जुन्या वैराने पेटलेले महायोद्धे होते.
भीमसेनस्तव सुतं दुर्योधनमयोधयत् । तावुभौ नरशार्दूलौ कुरुमुख्यौ महाबलौ
भीमसेनाने तुझ्या पुत्र दुर्योधनाशी युद्ध केले. ते दोघेही पुरुषांत वाघासारखे, कुरुकुलातील प्रमुख आणि बलाढ्य होते.
अन्योन्यं शरवर्षाभ्यां ववृषाते रणाजिरे। तौ वीक्ष्य तु महात्मानौ कृतिनौ चित्रयोधिनौ
ते दोघेही रणभूमीत एकमेकांवर बाणांचा वर्षाव करत होते. त्या दोन्ही महान, कुशल आणि अद्भुत योद्ध्यांकडे पाहून—
विस्मयः सर्वभूतानां समपद्यत भारत। दुःशासनस्तु नकुलं प्रत्युद्याय महाबलम्
सर्व प्राण्यांना आश्चर्य वाटले, हे भारत. त्या वेळी दुःशासनाने बलाढ्य नकुलाकडे कूच केले.
अविध्यन्निशितैर्बाणैर्बहुभिर्मर्मभेदिभिः । तस्य माद्रीसुतः केतुं सशरं च शरासनम्
त्याने अनेक तीक्ष्ण आणि अस्थी भेदणाऱ्या बाणांनी नकुलावर वार केले; पण माद्रीपुत्राने त्याचा ध्वज, धनुष्य आणि बाण कापून टाकले.
चिच्छेद निशितैर्बाणैः प्रहसन्निव भारत । अथैनं पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत्
त्याने हसत हसत तीक्ष्ण बाणांनी ते सर्व कापले, हे भारत. मग त्याने त्याच्यावर पंचवीस लहान बाण सोडले.
पुत्रस्तु तव दुर्धर्षो नकुलस्य महाहवे । तुरङ्गांश्चिच्छिदे बाणैर्ध्वजं चैवाभ्यपातयत्
पण तुझा तो दुर्धर्ष पुत्र, त्या प्रचंड युद्धात, नकुलाच्या घोड्यांना बाणांनी कापले आणि त्याचा ध्वजही खाली पाडला.
दुर्मुखः सहदेवं च प्रत्युद्याय महाबलम् । विव्याध शरवर्षेण यतमानं महाहवे
दुर्मुखाने बलाढ्य सहदेवावर चाल करून गेला आणि त्या प्रचंड युद्धात प्रयत्नशील असलेल्या सहदेवावर बाणांचा वर्षाव केला.
सहदेवस्ततो वीरो दुर्मुखस्य महारणे। शरेण भृतशीक्ष्णेन पातयामास सारथिम्
मग वीर सहदेवाने त्या मोठ्या युद्धात एक जड आणि तीक्ष्ण बाणाने दुर्मुखाचा सारथी खाली पाडला.
तावन्योन्यं समासाद्य समरे युद्धदुर्मदौ । त्रासयेतां शरैर्घोरैः कृतप्रतिकृतैषिणौ
ते दोघेही युद्धात एकमेकांसमोर आले आणि युद्धाच्या उन्मादाने भरलेले होते. त्यांनी एकमेकांवर भयंकर बाणांचा मारा करत परस्परांचे हल्ले परतवले.
युधिष्टिरः स्वयं राजा मद्रराजानमभ्ययात्। तस्य मद्राधिपश्चापं द्विधा चिच्छेद मारिष
राजा युधिष्ठिर स्वतः मद्रराजाकडे गेला. मग मद्रराजाने, हे श्रेष्ठ पुरुष, युधिष्ठिराचे धनुष्य दोन तुकड्यांत कापले.
तदपास्य धनुश्छिन्नं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । अन्यत्कार्मुकमादाय वेगवद्बलवत्तरम्
मग कुंतीपुत्र युधिष्ठिराने आपले तुटलेले धनुष्य बाजूला ठेवले आणि दुसरे, अधिक वेगवान आणि बलवान धनुष्य उचलले.