पुनः पुनरवोचंस्ते शाकुन्तलगुणानपि। सिंहेक्षणः सिंहदंष्ट्रः सिंहस्कन्धो महाभुजः
ते पुन्हा पुन्हा शकुंतलेच्या गुणांची चर्चा करत होते—सिंहासारखे डोळे, सिंहासारखे दात, सिंहासारखे खांदे आणि बलवान हात.
सिंहोरस्कः सिंहबलः सिंहविक्रान्तगाम्ययम्। पृथ्वंसः पृथुवक्षाश्च छत्राकारशिरा महान्
सिंहासारखी छाती, सिंहासारखे बळ, सिंहासारखी चाल, रुंद खांदे, मोठी छाती आणि छत्रासारखा डोक्याचा आकार—तो खरोखरच महान होता.
पाणिपादतले रक्तो रक्तास्यो दुन्दुभिस्वनः। राजलक्षणयुक्तश्च राजश्रीश्चास्य लक्ष्यते
त्याचे तळहात आणि तळपाय लाल, तोंडही लाल, आवाज नगाऱ्यासारखा, राजचिन्हांनी युक्त आणि त्याच्यात राजेश्री स्पष्टपणे दिसत होती.
आकारेण च रूपेण शरीरेणापि तेजसा। दुष्यन्तेन समो ह्येष कस्य पुत्रो भविष्यति
रूप, सौंदर्य, शरीर आणि तेज यात तो दुश्यंताच्या तोडीचा होता; मग तो कुणाचा मुलगा असावा?
एवं ब्रुवन्तस्ते सर्वे प्रशशंसुः सहस्रशः। युक्तिवादानवोचन्त सर्वाः प्राणभृतः स्त्रियः
असं बोलताना सर्वांनी हजारोंनी त्यांचं कौतुक केलं; सर्व स्त्रियांनीही विचारपूर्वक त्यात सहभाग घेतला.
बान्धवा इव सस्नेहा अनुजग्मुः शकुन्तलाम्। पौराणां तद्वचः श्रुत्वा तूष्णींभूता शकुन्तला
आप्तांसारख्या प्रेमाने त्या सर्वांनी शकुंतलेचा पाठपुरावा केला; नगरवासियांच्या बोलण्याने शकुंतला शांत झाली.
वेश्मद्वारं समासाद्य विह्वला सा नृपात्मजा। चिन्तयामास सहसा कार्यगौरवकारणात्
राजवाड्याच्या दाराशी पोहोचल्यावर ती राजकन्या गोंधळली आणि कामाच्या गांभीर्यामुळे तिने ताबडतोब विचार सुरू केला.
लज्जया च परीताङ्गी राजन्राजसमक्षतः। अघृणा किं नु वक्ष्यामि दुष्यन्तं मम कारणात्
लाजेने तिचं अंग भरून आलं आणि तिने मनात विचार केला, 'मी निर्लज्जपणे माझ्या कारणासाठी राजाशी कसं बोलू?'
एवमुक्त्वा तु कृपणा चिन्तयन्ती शकुन्तला।' अभिसृत्य च राजानं वेदिता सा प्रवेशिता
असं मनाशी बोलून, दुःखी शकुंतला विचार करतच राजाकडे गेली आणि तिला आत प्रवेश मिळाला.
सह तेन कुमारेण तरुणादित्यवर्चसा। `सिंहासनस्थं राजानं महेन्द्रसदृशद्युतिम्
तिच्या सोबत तेजस्वी मुलगा होता, तो उगवत्या सूर्यासारखा झळकत होता; ती राजाच्या सिंहासनाजवळ गेली, तो इंद्रासारखा तेजस्वी दिसत होता.
शकुन्तला नतशिराः परं हर्षमवाप्य च।' पूजयित्वा यथान्यायमब्रवीत्तं शकुन्तला
शकुंतला डोकं वाकवून, अत्यंत आनंदाने, योग्य रीतीने राजाचं पूजन करून त्याच्याशी बोलू लागली.
अभिवादय राजानं पितरं ते दृढव्रतम्। एवमुक्त्वा सुतं तत्र लज्जानतमुखी स्थिता
ती म्हणाली, 'राजाला, तुझ्या पित्याला, वंदन कर, तो दृढव्रती आहे'; असं सांगून ती लाजेने खाली मान घालून उभी राहिली.
स्तम्भमालिङ्ग्य राजानं प्रसीदस्वेत्युवाच सा। शाकुन्तलोपि राजानमभिवाद्य कृताञ्जलिः
स्तंभाला धरून तिने राजाला म्हणाली, 'कृपा करा'; आणि शकुंतलेचा मुलगाही हात जोडून राजाला वंदन करू लागला.
हर्षेणोत्फुल्लनयनो राजानं चान्ववैक्षत। दुष्यन्तो धर्मबुद्ध्या तु चिन्तयन्नेव सोब्रवीत्
आनंदाने त्याच्या डोळ्यात उमटलेली चमक, तो राजाकडे पाहत होता; पण दुश्यंत धर्मबुद्धीने विचार करत म्हणाला—
किमागमनकार्यं ते ब्रूहि त्वं वरवर्णिनि। करिष्यामि न संदेहः सपुत्राया विशेषतः
तुझं इथं येण्याचं कारण काय आहे, सुंदर स्त्री? सांग, मी नक्कीच ते करीन, विशेषतः तुझ्यासाठी आणि तुझ्या मुलासाठी.
प्रसीदस्व महाराज वक्ष्यामि पुरुषोत्तम। एष पुत्रो हि ते राजन्मय्युत्पन्नः परंतप
राजा, कृपा कर आणि ऐक, मी सांगते. हा मुलगा, पराक्रमी राजन, तुझ्याच पोटी माझ्यापासून जन्मलेला आहे.
तस्मात्पुत्रस्त्वया राजन्यौवराज्येऽभिषिच्यताम्। यथोक्तमाश्रमे तस्मिन्वर्तस्व पुरुषोत्तम
म्हणून, राजन, या मुलाला युवराजपदावर बसव. आश्रमात जसं ठरवलं होतं, तसंच वाग, श्रेष्ठ पुरुषा.
मया समागमे पूर्वं कृतः स समयस्त्वया। तत्त्वं स्मर महाबाहो कण्वाश्रमपदं प्रति
आपल्या भेटीत तू दिलेला शब्द आठव, महाबाहू. तो कन्वाच्या आश्रमाबद्दलचाच होता.
तस्योपभोगसक्तस्य स्त्रीषु चान्यासु भारत। शकुन्तला सपुत्रा च मनस्यन्तरधीयत
पण जेव्हा तो भोग आणि इतर स्त्रियांमध्ये गुंतला, तेव्हा भरतवंशीय, शकुंतला आणि तिचा मुलगा त्याच्या मनातून नाहीसे झाले.
स धारयन्मनस्येनां सपुत्रां सस्मितां तदा। तदोपगृह्य मनसा चिरं सुखमवाप सः
मग त्याने तिचा आणि मुलाचा स्मरण करून, हसत त्यांच्या आठवणीने मनातच त्यांना जवळ घेतलं आणि खूप काळ आनंद मिळवला.
सोऽथ श्रुत्वापि तद्वाक्यं तस्या राजा स्मरन्नपि। अब्रवीन्न स्मरामीति त्वया भद्रे समागमम्
पण तिचं बोलणं ऐकून आणि तिला आठवूनही, राजाने म्हटलं, 'माझं तुझ्याशी मिलन झालं होतं, असं मला आठवत नाही, सुभगे.'
मैथुनं च वृथा नाहं गच्छेयमिति मे मतिः। नाभिजानामि कल्याणि त्वया सह समागमम्
'मी व्यर्थ संबंध ठेवू इच्छित नाही; माझा असाच निर्धार आहे. मला तुझ्याशी काहीच मिलन झालं होतं, असं आठवत नाही, कल्याणी.'
धर्मार्थकामसंबन्धं न स्मरामि त्वया सह। गच्छ वा तिष्ठ वा कामं यद्वापीच्छसि तत्कुरु
'धर्म, अर्थ किंवा काम यापैकी तुझ्याशी काहीच नातं मला आठवत नाही. तुला हवं तर जा, नाहीतर राहा, किंवा तुला जे हवं ते कर.'
संरम्भामर्षताम्राक्षी स्फुरमाणोष्ठसंपुटा। कटाक्षैर्निर्दहन्तीव तिर्यग्राजानमैक्षत
राग आणि अपमानाने तिचे डोळे लाल झाले, ओठ थरथरत होते, आणि ती राजाकडे तिरक्या नजरेने पाहू लागली, जणू नजरेने त्याला जाळत होती.
आकारं गूहमाना च मन्युना च समीरितम्। तपसा संभृतं तेजो धारयामास वै तदा
ती आपला चेहरा आणि मनातील संताप लपवत, तपाने मिळवलेली तेज आतून आवरू लागली.
सा मुहूर्तमिव ध्यात्वा दुःखामर्षसमन्विता। भर्तारमभिसंप्रेक्ष्य यथान्यायं वचोऽब्रवीत्
ती थोडा वेळ विचारात पडली, दुःख आणि अपमानाने भरली होती. मग पतीकडे पाहून योग्य शब्द बोलली.
जानन्नपि महाराज कस्मादेवं प्रभाषसे। न जानामीति निःशङ्कं यथान्यः प्राकृतस्तथा
'राजा, तुला सगळं माहीत असून असं का बोलतोस? तू काहीच माहीत नाही असं निर्धास्तपणे सांगतोस, जसं एखादा सामान्य माणूस सांगेल.'
तस्य ते हृदयं वेद सत्यस्यैवानृतस्य च। साक्षिणं बत कल्याणमात्मानमवमन्यसे
'तुझं हृदय सत्य आणि असत्य दोन्ही जाणतं. पण, कल्याणी, स्वतःचाच साक्षीदार असलेला आत्मा तू दुर्लक्ष करतोस.'
योऽन्यथा सन्तमात्मानन्यथा प्रतिपद्यते। किं तेन न कृतं पापं चोरेणात्मापहारिणा
'जो स्वतः वेगळा असून वेगळं वागतो, त्याने कोणतं पाप नाही केलं? तो तर स्वतःचं चोरून घेणाऱ्या चोरासारखाच आहे.'
एकोऽहमस्मीति च मन्यसे त्वं न हृच्छयं वेत्सि मुनिं पुराणम्। यो वेदिता कर्मणः पापकस्य तस्यान्तिके त्वं वृजिनं करोषि
'तू स्वतःला एकटा समजतोस, पण हृदयात असलेल्या त्या प्राचीन ऋषीला ओळखत नाहीस, जो पाप कर्म जाणतो; त्याच्या साक्षीनेच तू चुकीचं करतोस.'