अस्मिन्रणसमूहे वै वर्तमाने महाभये। उत्सृज्य क्व नु गन्तासि शत्रूनभिमुखो नृप
या भीषण युद्धाच्या वेळी, आम्हाला सोडून, शत्रूंसमोर राजा, तू कुठे जाणार आहेस?
एवमाभाष्यमाणोऽपि भ्रातृभिः कुरुनन्दनः। नोवाच वाग्यतः किंचिद्गच्छत्येव युधिष्ठिरः
भाऊ असे विचारत असतानाही, कुरुवंशाचा युधिष्ठिर काहीच न बोलता पुढेच चालत राहिला.
तानुवाच महाप्राज्ञो वासुदेवो महामनाः । अभिप्रायोऽस्य विज्ञातो मयेति प्रहसन्निव
त्यावेळी वासुदेवाने, मोठ्या मनाचा आणि बुद्धिमान, त्यांना हसत हसत सांगितले, "त्याचा हेतू मला माहीत आहे."
एष भीष्मं तथा द्रोणं गौतमं शल्यमेव च। अनुमान्य गुरून्सर्वान्योत्स्यते पार्थिवोऽरिभिः
तो भीष्म, द्रोण, गौतम आणि शल्य यांच्याकडे जाऊन, सर्व गुरुजनांची परवानगी घेऊन, मगच शत्रूंशी लढेल.
श्रूयते हि पुराकल्पे गुरूनननुमान्य यः। युध्यते स भवेद्व्यक्तमपध्यातो महत्तरैः
कारण ऐकिवात आहे, जो पूर्वी गुरुजनांची परवानगी न घेता युद्ध करतो, त्याची मोठ्यांनी निंदा केली आहे.
अनुमान्य यथाशास्त्रं यस्तु युध्येन्महत्तरैः । ध्रुवस्तस्य जयो युद्धे भवेदिति मतिर्मम
पण जो शास्त्राप्रमाणे गुरुजनांची परवानगी घेऊन युद्ध करतो, त्याचा विजय निश्चित असतो—माझा असा विश्वास आहे.
एवं ब्रुवति कृष्णेऽत्र धार्तराष्ट्रचमूं प्रति। हाहाकारो महानासीन्निःशब्दास्त्वपरेऽभवन्
कृष्णाने कौरव सैन्याशी असे बोलल्यावर काहींमध्ये मोठा गोंधळ उडाला, तर काही जण एकदम शांत झाले.
दृष्ट्वा युधिष्ठिरं दूराद्धार्तराष्ट्रस्य सैनिकाः । मिथः संकथयांचक्रुरेषो हि कुलपांसनः
युधिष्ठिराला दूरून पाहून धृतराष्ट्राच्या सैन्यातील सैनिक एकमेकांत बोलू लागले, 'हा खरोखर आपल्या कुळाचा कलंक आहे.'
व्यक्तं भीत इवाभ्येति राजासौ भीष्ममन्तिकम् । युधिष्ठिरः ससोदर्यः शरणार्थं प्रयाचकः
तो राजा युधिष्ठिर जणू घाबरल्यासारखा, आपल्या भावांसह भीष्माजवळ संरक्षण मागायला येतो आहे, हे स्पष्ट दिसत होते.
धनञ्जये कथं नाथे पाण्डवे च वृकोदरे । नकुले सहदेवे च भीतिरभ्येति पाण्डवम्
धनंजयासारखा रक्षक, भीम, नकुल आणि सहदेव सोबत असताना पांडवाला भीती कशी वाटावी?
न नूनं क्षत्रियकुले जातः संप्रथिते भुवि। यथाऽस्य हृदयं भीतमल्पसत्वस्य संयुगे
ज्याच्या मनात युद्धात भीती आहे, तो नक्कीच पृथ्वीवर प्रसिद्ध असलेल्या क्षत्रिय कुळात जन्मलेला नाही.
ततस्ते सैनिकाः सर्वे प्रशंसन्ति स्म कौरवान् । हृष्टाः सुमनसो भूत्वा चेलानि दुधुवुश्च ह
तेव्हा सर्व सैनिक आनंदित होऊन, चांगल्या मनाने, कौरवांचे कौतुक करू लागले आणि आपली वस्त्रे फडकवू लागले.
व्यनिन्दंश्च तथा सर्वे योधास्तव विशांपते। युधिष्ठिरं ससोदर्यं सहितं केशवनेन हि
राजा, तुझ्या सर्व योद्ध्यांनी कृष्णासह आलेल्या युधिष्ठिर आणि त्याच्या भावांची टिंगल केली.
ततस्तत्कौरवं सैन्यं धिक्वृत्वा तु युधिष्ठिरम् । निःशब्दमभवत्तूर्णं पुनरेव विशांपते
मग कौरव सैन्याने युधिष्ठिराची निंदा करून पुन्हा एकदम शांतता पसरली, हे राजन्.
किं नु वक्ष्याति राजाऽसौ किं भीष्मः प्रतिवक्ष्यति। किं भीमः समरश्लाघी किं नु कृष्णार्जुनाविति
तो राजा काय बोलेल? भीष्म काय उत्तर देईल? युद्धाची शेखी मिरवणारा भीम काय म्हणेल? आणि कृष्ण व अर्जुन काय करतील?
विवक्षितं किमस्येति संशयः सुमहानभूत् । उभयो सेनयो राजन्युधिष्ठिरकृते तदा
त्या वेळी युधिष्ठिर काय बोलणार याबद्दल दोन्ही सैन्यांत मोठा संभ्रम निर्माण झाला.
सोऽवगाह्य चमूं शत्रोः शरशक्तिसमाकुलाम् । भीष्ममेवाभ्यात्तूर्णं भ्रातृभिः परिवारितः
मग तो आपल्या भावांसह शत्रूंच्या बाण आणि भाल्यांनी भरलेल्या सैन्यात शिरून, झपाट्याने भीष्माजवळ गेला.
तमुवाच ततः पादौ कारभ्यां पीड्य पाण्डवः । भीष्मं शान्तनवं राजा युद्धाय समुपस्थितम्
मग पांडवाने दोन्ही हातांनी शांतनुच्या पुत्र भीष्मांचे पाय धरून, युद्धासाठी सज्ज असलेला राजा युधिष्ठिर त्यांना म्हणाला.
आमन्त्रये त्वां दुर्धर्ष त्वया योत्स्यामहे सह। अनजानीहि मां तात आशिषश्च प्रयोजय
हे अपराजित, मी तुला वंदन करतो; आता आम्ही तुझ्याशी युद्ध करणार आहोत. मला ओळख आणि आशीर्वाद दे, बाबा.
यद्येवं नाभिगच्छेथा युधि मां पृथिवीपते। शपेयं त्वां महाराज परीभावाय भारत
हे पृथ्वीपती, जर तू युद्धात माझ्याजवळ आलास नाहीस तर, हे महराजा, मी तुला नामोहरम करण्यासाठी शाप देईन, हे भारत.
प्रीतोऽहं पुत्र युध्यस्व जयमाप्नुहि पाण्डव । यत्तेऽभिलषितं चान्यत्तदवाप्नुहि संयुगे
माझ्या मुला, मी तुझ्यावर खूष आहे; युद्ध कर आणि विजय मिळव. तुला जे हवे आहे तेही या युद्धात मिळो.
व्रियतां च वरः पार्थ किमस्मत्तोऽभिकाङ्क्षसि । एवं गते महाराज न तवास्ति पराजयः
हे पार्था, माझ्याकडून कोणतीही इच्छा असेल तर वर माग. अशा स्थितीत, हे महराजा, तुझा पराभव होणार नाही.
अर्थस्य पुरुषो दासो दासस्त्वर्थो न कस्यचित्। इति सत्यं महाराज बद्धोऽस्म्यर्थेन कौरवैः
माणूस धनाचा दास असतो; धन कोणाचाही दास नसते. हे महराजा, हे खरे आहे; मी कौरवांच्या धनामुळे त्यांच्याकडे बांधला गेलो आहे.
अतस्त्वां क्लीबवद्वाक्यं ब्रवीमि कुरुनन्दन । भृतोऽस्त्म्यर्थेन कौरव्य युद्धादन्यत्किमिच्छसि
म्हणून, हे कुरुनंदना, मी तुला जणू काही निर्बलासारखी वाणी बोलतो; मी कौरवांच्या धनावर पोसला जातो — युद्धाशिवाय तुला आणखी काय हवे आहे?
मन्त्रयस्व महाबाहो हितैषी मम नित्यशः। युध्यस्व कौरवस्यार्थे ममैष सततं वरः
हे महाबाहो, तू नेहमीच माझ्या हितासाठी सल्ला देतोस. तू कौरवांच्या बाजूने लढ, कारण मी तुला नेहमीच हा वर दिला आहे.
राजन्किमत्र साह्यं ते करोमि कुरुनन्दन। कामं योत्स्ये परस्यार्थे ब्रूहि यत्ते विवक्षितम्
राजा, कुरुवंशाचा नंदन, मी तुला इथे काय मदत करू शकतो? मी दुसऱ्याच्या कामासाठी नक्कीच लढेन; तुला जे हवे आहे ते सांग.
कथं जयेयं संग्रामे भवन्तमपराजितम्। एतन्मे मन्त्रय हितं यदि श्रेयः प्रपश्यसि
समोरच्या युद्धात अपराजित असलेल्या तुला मी कसा जिंकू शकतो? जर माझ्या हिताचे काही तुला दिसत असेल तर मला ते सांग.
नैनं पश्यामि कौन्तेय यो मां युध्यन्तमाहवे। विजयेत पुमान्कश्तित्साक्षादपि शतक्रतुः
कुन्तीपुत्रा, मी युद्धात उभा असताना मला हरवू शकेल असा कोणीच मला दिसत नाही; अगदी इंद्रसुद्धा नाही.
हन्त पृच्छामि तस्मात्त्वां पितामह नमोस्तु ते। वधोपायं ब्रवीहि त्वमात्मनः समरे परैः
म्हणूनच, मी तुला विचारतो, पितामह, तुला नमस्कार असो. शत्रूंच्या हाती युद्धात तुझा वध कसा होईल ते मला सांग.
न स्म तं तात पश्यामि समरे यो जयेत माम्। न तावन्मृत्युकालोऽपि पुनरागमनं कुरु
माझ्या मुला, युद्धात मला हरवू शकेल असा कोणीच मला दिसत नाही; अगदी मृत्यूचा काळ आला तरी मी परत येणार नाही.