ते सेने स्तिमिते सञ्जे वीक्षमाणे परस्परम् । गङ्गायमुनयोर्वेगो यथैवैत्य परस्परम्
त्या दोन्ही सैन्यांनी एकमेकांकडे पाहत, गंगे-यमुनेच्या प्रवाहासारखे, स्तब्ध उभे राहिले.
एवं प्रवत्ते ते सेने निःशब्दे जनसंसदि । चित्रे पट इवालेख्ये दर्शनीयतरे शुभे
त्या सैन्यांनी लोकांच्या गर्दीत शांतपणे, सुंदर चित्रासारखे, उठावदार आणि देखणे भासले.
ततो युधिष्ठिरो दृष्ट्वा युद्धाय समवस्थिते। ते सेने सागरप्रख्ये मुहुः प्रज्वलिते नृप
मग युधिष्ठिराने पाहिले की, समुद्रासारखी विशाल आणि पुन्हा पुन्हा प्रज्वलित होणारी सैन्ये युद्धासाठी सज्ज झाली आहेत.
विमुच्य कवचं वीरो निक्षिप्य च वरायुधम् । अवरुह्य रथात्क्षिप्रं पद्म्यामेव कृताञ्जलिः
तो वीर आपले कवच काढून, उत्तम शस्त्र खाली ठेवून, रथातून पटकन उतरला आणि मध्येच उभा राहून हात जोडले.
पितामहमभिप्रेक्ष्य धर्मराजो युधिष्ठिरः । वाग्यतः प्रययौ धीरः प्राङ्भुखो रिपुवाहिनीम्
पितामहाकडे पाहून, धर्मराज युधिष्ठिर शांतपणे, पूर्वेकडे तोंड करून, शत्रूंच्या सैन्याकडे गेला.
तं प्रयान्तमभिप्रेभ्य कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः । अवतीर्य रथात्तूर्णं भ्रातृभिः सहितोऽन्वयात्
कुंतीपुत्र धनंजयाने, त्याला पुढे जाताना पाहून, रथातून पटकन उतरून, भावांसह त्याच्या मागे गेला.
वासुदेवश्च भगवान्पृष्ठतोऽनुजगाम तम् । तथा मुख्याश्च राजानस्तच्चित्ता जग्मुरुत्सुकाः
भगवान वासुदेवही त्याच्या मागे गेला; तसेच प्रमुख राजेही मन लावून, उत्सुकतेने पुढे गेले.
किं ते व्यवसितं राजन्यदस्मानपहाय वै। प्रद्म्यामेव प्रयातोऽसि प्राङ्मुखो रिपुवाहिनीम्
राजा, तू आम्हाला सोडून, शत्रूंच्या सैन्याच्या मध्ये, एकटा का जात आहेस? काय ठरवलेस?
क्व गमिष्यसि राजेन्द्र निक्षिप्तकवचायुधः। दंशितेष्वरिसैन्येषु भ्रातॄनुत्सृज्य पार्थिव
राजेंद्र, कवच आणि शस्त्र खाली ठेवून, शत्रूंच्या सैन्यात भावांना सोडून, कुठे जाणार आहेस?
एवं गते त्वयि ज्येष्ठे मम भ्रातरि भारत। भीमे दुनोति हृदयं ब्रूहि गन्ता भवान्क्व नु
भरतवंशीय, माझ्या मोठ्या भावाने असे जाताना, भीमाचे मन अस्वस्थ झाले आहे; सांग, नक्की कुठे जाणार आहेस?
अस्मिन्रणसमूहे वै वर्तमाने महाभये। उत्सृज्य क्व नु गन्तासि शत्रूनभिमुखो नृप
या भीषण युद्धाच्या वेळी, आम्हाला सोडून, शत्रूंसमोर राजा, तू कुठे जाणार आहेस?
एवमाभाष्यमाणोऽपि भ्रातृभिः कुरुनन्दनः। नोवाच वाग्यतः किंचिद्गच्छत्येव युधिष्ठिरः
भाऊ असे विचारत असतानाही, कुरुवंशाचा युधिष्ठिर काहीच न बोलता पुढेच चालत राहिला.
तानुवाच महाप्राज्ञो वासुदेवो महामनाः । अभिप्रायोऽस्य विज्ञातो मयेति प्रहसन्निव
त्यावेळी वासुदेवाने, मोठ्या मनाचा आणि बुद्धिमान, त्यांना हसत हसत सांगितले, "त्याचा हेतू मला माहीत आहे."
एष भीष्मं तथा द्रोणं गौतमं शल्यमेव च। अनुमान्य गुरून्सर्वान्योत्स्यते पार्थिवोऽरिभिः
तो भीष्म, द्रोण, गौतम आणि शल्य यांच्याकडे जाऊन, सर्व गुरुजनांची परवानगी घेऊन, मगच शत्रूंशी लढेल.
श्रूयते हि पुराकल्पे गुरूनननुमान्य यः। युध्यते स भवेद्व्यक्तमपध्यातो महत्तरैः
कारण ऐकिवात आहे, जो पूर्वी गुरुजनांची परवानगी न घेता युद्ध करतो, त्याची मोठ्यांनी निंदा केली आहे.
अनुमान्य यथाशास्त्रं यस्तु युध्येन्महत्तरैः । ध्रुवस्तस्य जयो युद्धे भवेदिति मतिर्मम
पण जो शास्त्राप्रमाणे गुरुजनांची परवानगी घेऊन युद्ध करतो, त्याचा विजय निश्चित असतो—माझा असा विश्वास आहे.
एवं ब्रुवति कृष्णेऽत्र धार्तराष्ट्रचमूं प्रति। हाहाकारो महानासीन्निःशब्दास्त्वपरेऽभवन्
कृष्णाने कौरव सैन्याशी असे बोलल्यावर काहींमध्ये मोठा गोंधळ उडाला, तर काही जण एकदम शांत झाले.
दृष्ट्वा युधिष्ठिरं दूराद्धार्तराष्ट्रस्य सैनिकाः । मिथः संकथयांचक्रुरेषो हि कुलपांसनः
युधिष्ठिराला दूरून पाहून धृतराष्ट्राच्या सैन्यातील सैनिक एकमेकांत बोलू लागले, 'हा खरोखर आपल्या कुळाचा कलंक आहे.'
व्यक्तं भीत इवाभ्येति राजासौ भीष्ममन्तिकम् । युधिष्ठिरः ससोदर्यः शरणार्थं प्रयाचकः
तो राजा युधिष्ठिर जणू घाबरल्यासारखा, आपल्या भावांसह भीष्माजवळ संरक्षण मागायला येतो आहे, हे स्पष्ट दिसत होते.
धनञ्जये कथं नाथे पाण्डवे च वृकोदरे । नकुले सहदेवे च भीतिरभ्येति पाण्डवम्
धनंजयासारखा रक्षक, भीम, नकुल आणि सहदेव सोबत असताना पांडवाला भीती कशी वाटावी?
न नूनं क्षत्रियकुले जातः संप्रथिते भुवि। यथाऽस्य हृदयं भीतमल्पसत्वस्य संयुगे
ज्याच्या मनात युद्धात भीती आहे, तो नक्कीच पृथ्वीवर प्रसिद्ध असलेल्या क्षत्रिय कुळात जन्मलेला नाही.
ततस्ते सैनिकाः सर्वे प्रशंसन्ति स्म कौरवान् । हृष्टाः सुमनसो भूत्वा चेलानि दुधुवुश्च ह
तेव्हा सर्व सैनिक आनंदित होऊन, चांगल्या मनाने, कौरवांचे कौतुक करू लागले आणि आपली वस्त्रे फडकवू लागले.
व्यनिन्दंश्च तथा सर्वे योधास्तव विशांपते। युधिष्ठिरं ससोदर्यं सहितं केशवनेन हि
राजा, तुझ्या सर्व योद्ध्यांनी कृष्णासह आलेल्या युधिष्ठिर आणि त्याच्या भावांची टिंगल केली.
ततस्तत्कौरवं सैन्यं धिक्वृत्वा तु युधिष्ठिरम् । निःशब्दमभवत्तूर्णं पुनरेव विशांपते
मग कौरव सैन्याने युधिष्ठिराची निंदा करून पुन्हा एकदम शांतता पसरली, हे राजन्.
किं नु वक्ष्याति राजाऽसौ किं भीष्मः प्रतिवक्ष्यति। किं भीमः समरश्लाघी किं नु कृष्णार्जुनाविति
तो राजा काय बोलेल? भीष्म काय उत्तर देईल? युद्धाची शेखी मिरवणारा भीम काय म्हणेल? आणि कृष्ण व अर्जुन काय करतील?
विवक्षितं किमस्येति संशयः सुमहानभूत् । उभयो सेनयो राजन्युधिष्ठिरकृते तदा
त्या वेळी युधिष्ठिर काय बोलणार याबद्दल दोन्ही सैन्यांत मोठा संभ्रम निर्माण झाला.
सोऽवगाह्य चमूं शत्रोः शरशक्तिसमाकुलाम् । भीष्ममेवाभ्यात्तूर्णं भ्रातृभिः परिवारितः
मग तो आपल्या भावांसह शत्रूंच्या बाण आणि भाल्यांनी भरलेल्या सैन्यात शिरून, झपाट्याने भीष्माजवळ गेला.
तमुवाच ततः पादौ कारभ्यां पीड्य पाण्डवः । भीष्मं शान्तनवं राजा युद्धाय समुपस्थितम्
मग पांडवाने दोन्ही हातांनी शांतनुच्या पुत्र भीष्मांचे पाय धरून, युद्धासाठी सज्ज असलेला राजा युधिष्ठिर त्यांना म्हणाला.
आमन्त्रये त्वां दुर्धर्ष त्वया योत्स्यामहे सह। अनजानीहि मां तात आशिषश्च प्रयोजय
हे अपराजित, मी तुला वंदन करतो; आता आम्ही तुझ्याशी युद्ध करणार आहोत. मला ओळख आणि आशीर्वाद दे, बाबा.
यद्येवं नाभिगच्छेथा युधि मां पृथिवीपते। शपेयं त्वां महाराज परीभावाय भारत
हे पृथ्वीपती, जर तू युद्धात माझ्याजवळ आलास नाहीस तर, हे महराजा, मी तुला नामोहरम करण्यासाठी शाप देईन, हे भारत.