असक्तबुद्धिः सर्वत्र जितात्मा विगतस्पृहः । नैष्कर्म्यसिद्धिं परमां संन्यासेनाधिगच्छति
ज्याची बुद्धी सर्वत्र आसक्तिरहित आहे, ज्याने मन जिंकले आहे आणि ज्याला इच्छा नाही, तो निष्क्रियतेने संन्यासाची सर्वोच्च सिद्धी मिळवतो.
सिद्धिं प्राप्तो यथा ब्रह्म तथाऽऽप्नेति निबोध मे । समासेनैव कौन्तेय निष्ठा ज्ञानस्य या परा
कौंतल्या, ज्याने सिद्धी मिळवली तो ब्रह्माला कसा पोहोचतो, हे मी तुला थोडक्यात सांगतो — तीच ज्ञानाची अंतिम अवस्था आहे.
बुद्ध्या विशुद्धया युक्तो धृत्याऽऽत्मानं नियम्य च। शब्दादीन्विषयांस्त्यक्त्वा रागद्वेषौ व्युदस्य च
शुद्ध बुद्धीने, दृढ निश्चयाने आणि मनावर नियंत्रण ठेवून, शब्द वगैरे इंद्रियांचे विषय सोडून, आसक्ती आणि द्वेष बाजूला ठेवून,
विविक्तसेवी लध्वाशी यतकाक्कायमानसः। ध्यानयोगपरो नित्यं वैराग्यं समुपाश्रितः
जो एकांतात राहतो, मापात अन्न घेतो, शरीर आणि मनावर ताबा ठेवतो, नेहमी ध्यान आणि योगात मग्न असतो, आणि वैराग्य स्वीकारतो,
अहङ्कारं बलं दर्पं कामं क्रोधं परिग्रहम् । विमुच्य निर्ममः शान्तो ब्रह्मभूयाय कल्पते
अहंकार, बल, गर्व, इच्छा, राग आणि 'माझे'पण सोडून, सर्वस्वी शांत आणि निःस्पृह झाल्यावर, तो ब्रह्मस्वरूप होण्यास पात्र ठरतो.
ब्रह्मभूतः प्रसन्नात्मा न शोचतिक न काङ्क्षति । समः सर्वेषु भूतेषु मद्तभक्तिं लभते पराम्
जो ब्रह्मस्वरूप होतो, त्याचे मन नेहमी प्रसन्न असते, तो न शोक करतो, न काही इच्छा धरतो; सर्व प्राण्यांमध्ये समत्व ठेवतो आणि मला श्रेष्ठ भक्ती प्राप्त करतो.
भक्त्या मामभिजानाति यावान्यश्चास्मि तत्त्वतः। ततो मां तत्त्वतो ज्ञात्वा विशते तदनन्तरम्
भक्तीनेच मला माझ्या खरी स्वरूपात ओळखता येते; मग मला खऱ्या अर्थाने ओळखून, तो लगेच माझ्यात विलीन होतो.
सर्वकर्माण्यपि सदा कुर्वाणो मद्व्यपाश्रयः । मत्प्रसादादवाप्नोति शाश्वतं पदमव्ययम्
जो सर्व कर्मे करत असतानाही माझ्यावर पूर्ण विश्वास ठेवतो, तो माझ्या कृपेने शाश्वत आणि अविनाशी पदाला पोहोचतो.
चेतसा सर्वकर्माणि मयि संन्यस्य मत्परः । बुद्धियोगमपाश्रित्य मच्चित्तः सततं भव
सर्व कर्मे मनाने मला अर्पण कर, माझा भक्त हो, बुद्धीयोगाचा आधार घे, आणि नेहमी मन माझ्यात लावून ठेव.
मच्चित्तः सर्वदुर्गाणि मत्प्रसादात्तरिष्यसि । अथ चेत्त्वमहङ्कारान्न श्रोष्यसि विनङ्क्ष्यसि
मन माझ्यात लावल्यास, माझ्या कृपेने सर्व अडचणींवर मात करशील; पण जर अहंकाराने ऐकले नाहीस, तर नाश पावशील.
यदहङ्कारमाश्रित्य न योत्स्य इति मन्यसे । मिथ्यैष व्यवसायस्ते प्रकृतिस्त्वां नियोक्ष्यति
जर अहंकार धरून 'मी युद्ध करणार नाही' असे समजतोस, तर तुझा हा निश्चय चुकीचा आहे; तुझीच प्रकृती तुला तसे वागायला भाग पाडेल.
स्वभावजेन कौन्तेय निबद्धः स्वेन कर्मणा । कर्तुं नेच्छसि यन्मोहात्करिष्यस्यवशोपि तत्
कौन्तेय, स्वतःच्या स्वभावामुळे आणि कर्मामुळे बांधला गेलास आहेस; मोहामुळे करायचे नकोसे वाटले तरी, तू त्याच कर्माला करायला भाग पडशील.
ईश्वरः सर्वभूतानां हृद्देशेऽर्जुन तिष्ठति। भ्रामयन्सर्वभूतानि यन्त्रारूढानि मायया
अर्जुना, सर्व प्राण्यांच्या हृदयात परमेश्वर वास करतो आणि आपल्या मायेने सर्वांना जणू यंत्रावर बसवून फिरवतो.
तमेव शरणं गच्छ सर्वभावेन भारत। तत्प्रसादात्परां शान्तिं स्थानं प्राप्स्यसि शाश्वतं
भारता, सर्व मनाने त्याच्याच शरण जा; त्याच्या कृपेने तुला श्रेष्ठ शांती आणि शाश्वत स्थान मिळेल.
इति ते ज्ञानमाख्यातं गुह्याद्गुह्यतरं मया । विमृश्यैतदशेषेण यथेच्छसि तथा कुरु
हे सर्वात गुप्त ज्ञान मी तुला सांगितले; याचा नीट विचार कर आणि जसे वाटेल तसे कर.
सर्वगुह्यतमं भूयः श्रृणु मे परमं वचः । इष्टेऽसि मे दृढमिति ततो वक्ष्यामि ते हितम्
आता पुन्हा माझे श्रेष्ठ आणि सर्वात गुप्त वचन ऐक; तू मला फार प्रिय आहेस म्हणून मी तुझे हित सांगतो.
मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु । मामेवैष्यसि सत्यं ते प्रतिजाने प्रियोऽसि मे
मन माझ्यात लाव, माझा भक्त हो, मला पूज, मला वंदन कर; तू नक्कीच माझ्याकडे येशील, हे मी तुला सत्य वचन देतो, कारण तू मला प्रिय आहेस.
सर्वधर्मान्परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज । अहं त्वा सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः
सर्व धर्म सोडून, फक्त माझ्या शरण ये; मी तुला सर्व पापांतून मुक्त करीन, तू दुःख करू नकोस.
इदं ते नातपस्काय नाभक्ताय कदाचन। न चाशुश्रूषवे वाच्यं न च मां योऽभ्यसूयति
हे ज्ञान तप न करणाऱ्याला, भक्ती नसणाऱ्याला, सेवा न करणाऱ्याला किंवा माझ्यावर द्वेष करणाऱ्याला कधीच सांगू नकोस.
य इदं परमं गुह्यं मद्भक्तेष्वभिधास्यति। भक्तिं मयि परां कृत्वा मामेवैष्यत्यसंशयः
जो हा सर्वश्रेष्ठ गुप्त उपदेश माझ्या भक्तांमध्ये सांगतो, आणि माझ्यावर श्रेष्ठ भक्ती ठेवतो, तो नक्कीच माझ्याकडे येईल.
न च तस्मान्मनुष्येषु कश्चिन्मे प्रियकृत्तमः । भविता न च मे तस्मादन्यः प्रियतरो भुवि
माणसांमध्ये माझ्यासाठी याहून प्रिय कोणीच नाही; आणि या पृथ्वीवर याहून अधिक मला प्रिय असणारा दुसरं कोणीही नाही.
अध्येष्यते च य इमं धर्म्यं संवादमावयोः । ज्ञानयज्ञेन तेनाहमिष्टः स्यामिति मे मतिः
जो हा आपला धर्मयुक्त संवाद अभ्यासेल, त्याच्या ज्ञानयज्ञामुळे मी त्याच्याकडून पूजिला गेलो असं मी मानतो.
श्रद्धावाननसूयश्च श्रृणुयादपि यो नरः। सोपि मुक्तः शुभाँल्लोकान्प्राप्नुयात्पुण्यकर्मणां
जो मनुष्य श्रद्धेने आणि द्वेष न ठेवता हे ऐकेल, तोही पुण्यवान होऊन शुभ लोकांना प्राप्त होतो आणि मुक्ती मिळवतो.
कच्चिदेतच्छ्रुतं पार्थ त्वयैकाग्रेण चेतसा । कच्चिदज्ञानसंमोहः प्रनष्टस्ते धनंजय
पार्था, तू एकाग्र मनाने हे ऐकलंस का? धनंजया, अज्ञानामुळे आलेला तुझा संभ्रम नाहीसा झाला का?
नष्टो मोहः स्मृतिर्लब्धा त्वत्प्रसादान्मयाऽच्युत । स्थितोऽस्मि गतसंदेहः करिष्ये वचनं तव
अच्युत, तुझ्या कृपेने माझा मोह नाहीसा झाला, स्मरणशक्ती परत आली आहे; मी आता ठाम आहे, शंका गेलेल्या आहेत, आणि मी तुझं वचन पाळीन.
इत्यहं वासुदेवस्य पार्थस्य च महात्मनः। संवादमिममश्रौषमद्भुतं रोमहर्षणम्
मी वासुदेव आणि महात्मा पार्थ यांचा हा अद्भुत, अंगावर रोमांच आणणारा संवाद ऐकला.
व्यासप्रसादाच्छ्रुतवानेतद्गुह्यमहं परम्। योगं योगेश्वरात्कृष्णात्साक्षात्कथयतः स्वयम्
व्यासांच्या कृपेने मी हा परम गुप्त योग स्वतः योगेश्वर कृष्णाच्या तोंडून प्रत्यक्ष ऐकला.
राजन्संस्मृत्य संस्मृत्य संवादमिममद्भुतम् । केशवार्जुवयोः पुण्यं हृष्यामि च मुहुर्मुहुः
राजा, पुन्हा पुन्हा केशव आणि अर्जुन यांचा हा अद्भुत आणि पुण्यदायक संवाद आठवून मला वारंवार आनंद होतो.
तच्च संस्मृत्य संस्मृत्य रूपमत्यद्भुतं हरेः। विस्मयो मे महान्राजन्हृष्यामि च पुनः पुनः
आणि पुन्हा पुन्हा हरिचं ते अत्यंत अद्भुत रूप आठवून मला मोठा आश्चर्य वाटतो आणि मी पुन्हा पुन्हा आनंदित होतो.
यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः । तत्र श्रीर्विजयो भूतिर्ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम
जिथे योगेश्वर कृष्ण आहे आणि जिथे धनुर्धारी अर्जुन आहे, तिथे नक्कीच श्री, विजय, भरभराट आणि स्थिर नीती असते—ही माझी खात्री आहे.