त्वमादिदेवः पुरुषः पुराण- स्त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम् । वेत्ताऽसि वेद्यं च परं च धाम त्वया ततं विश्वमनन्तरूप
तू आदिदेव, पुरातन पुरुष, या विश्वाचा सर्वोच्च आधार आहेस. तू जाणणारा आणि जाणण्यासारखा, सर्वोच्च धाम आहेस; तुझ्या रूपांनी हे विश्व व्यापले आहे.
वायुर्यमोऽग्निर्वरुणः शशाङ्कः प्रजापतिस्त्वं प्रपितामहश्च। नमो नमस्तेऽतु सहस्रकृत्वः पुनश्च भूयोऽपि नमो नमस्ते
तू वायू, यम, अग्नी, वरुण, चंद्र, प्रजापती आणि प्रपितामह आहेस; हजारो वेळा तुला नमस्कार, पुन्हा पुन्हा तुला नमस्कार.
नमः पुरस्तादथ पृष्ठतस्ते नमोऽस्तु ते सर्वत एव सर्व। अनन्तवीर्यामितविक्रमस्त्वं सर्वं समाप्नोषि ततोऽसि सर्वः
तुला पुढून, मागून आणि सर्व बाजूंनी नमस्कार असो, हे सर्वस्व! तुझी शक्ती अनंत, पराक्रम अमाप आहे; तू सर्वत्र व्यापलेला आहेस, म्हणूनच तू सर्व आहेस.
सखेति मत्वा प्रसभं यदुक्तं हे कृष्ण हे यादव हे सखेति। अजानता महिमानं तवेदं मया प्रमादात्प्रणयेन वाऽपि
मित्र म्हणून समजून, मी जे काही घाईघाईने बोललो—'हे कृष्णा, हे यादव, हे मित्रा'—तुझ्या महिम्याची जाणीव न होता, चुकून किंवा प्रेमाने—
यच्चापहासार्थमसत्कृतोऽसि विहारशय्यासनभोजनेषु । एकोऽथवाप्यच्युत तत्समक्षं तत्क्षामये त्वामहमप्रमेयम्
खेळताना, विश्रांती घेताना, बसताना किंवा जेवताना, एकट्याने किंवा इतरांसमोर, मी मजेत किंवा उपहासाने तुला कमीपणा दाखवला असेल, तर हे अच्युत, हे अपरिमित, मी तुझी क्षमा मागतो.
पितासि लोकस्य चराचरस्य त्वमस्य पूज्यश् गुरुर्गरीयान्। न त्वत्समोऽस्त्यभ्यधिकः कुतोऽन्यो लोकत्रयेऽप्यप्रतिमप्रभावः
तू या चराचर जगाचा पिता आहेस, सर्वांचा पूज्य आणि सर्वात मोठा गुरु आहेस. तुझ्यासारखा किंवा तुझ्याहून मोठा कोणीही नाही, तीनही लोकांत तुझ्या सामर्थ्याला तोड नाही.
तस्मात्प्रणम्य प्रणिधाय कायं प्रसादये त्वामहमीशमीड्यम् । पितेव पुत्रस्य सखेव सख्युः प्रियः प्रियायार्हसि देव सोढुम्
म्हणून मी तुला वंदन करून, पूर्ण शरीराने नमस्कार करतो आणि तुझी कृपा मागतो, हे सर्वश्रेष्ठ परमेश्वरा. जसा बाप आपल्या मुलाला क्षमा करतो, जसा मित्र मित्राला माफ करतो, जशी प्रिय व्यक्ती आपल्या प्रियजनाला समजून घेतो, तसंच, हे देवा, तूही मला क्षमा करावी.
अदृष्टपूर्वं हृषितोऽस्मि दृष्ट्वा भयेन च प्रव्यथितं मनो मे। तदेव मे दर्शय देव रूपं प्रसीद देवेश जगन्निवास
जी रूप मी कधीच पाहिली नव्हती ती पाहून मला आनंदही झाला, पण मनात भीतीही दाटली आहे. म्हणून, हे देवा, मला तुझं तेच रूप पुन्हा दाखव. कृपा कर, हे देवाधिदेव, हे विश्वाचा आधार.
किरीटिनं गदिनं चक्रहस्त- मिच्छामि त्वां द्रष्टुमहं तथैव। तेनैव रूपेण चतुर्भुजेन सहस्रबाहो भव विश्वमूर्ते
मला पुन्हा तुझं तेच रूप पाहायचं आहे—मुकुट घातलेलं, गदा आणि चक्र हातात असलेलं. हे सहस्त्रबाहु, हे विश्वरूपा, तू त्या चार हातांच्या रूपात माझ्यासमोर ये.
मया प्रसन्नेन तवार्जुनेदं रूपं परं दर्शितमात्मयोगात्। तेजोमयं विश्वमनन्तमाद्यं यन्मे त्वदन्येन न दृष्टपूर्वम्
हे अर्जुना, माझ्या कृपेने मी तुला माझं हे सर्वोच्च रूप दाखवलं, जे तेजाने भरलेलं, अनंत, आद्य आणि सर्वत्र पसरलेलं आहे—हे रूप माझ्याशिवाय दुसऱ्या कुणालाही याआधी पाहायला मिळालं नव्हतं.
न वेद यज्ञाध्ययनैर्न दानै- र्न च क्रियाभिर्न तपोभिरुग्रैः । एवंरूपः शक्य अहं नृलोके द्रष्टुं त्वदन्येन कुरुप्रवीर
हे कुरुप्रवीरा, वेदपठणाने, यज्ञाने, दानाने, कर्मकांडाने किंवा कठोर तपश्चर्येनेही या रूपात मला दुसऱ्या कुणीही माणसाने पाहू शकत नाही.
मा ते व्यथा मा च विमूढभावो दृष्ट्वा रूपं घोरमीदृङ्भमेदम् । व्यपेतभीः प्रीतमनाः पुनस्त्वं तदेव मे रूपमिदं प्रपश्य
माझं हे भयंकर आणि अद्भुत रूप पाहून तुझ्या मनात भीती किंवा गोंधळ राहू नये. आता निर्भय आणि आनंदी मनाने माझं तेच रूप पुन्हा पाहा.
इत्यर्जुनं वासुदेवस्तथोक्त्वा स्वकं रूपं दर्शयामास भूयः। आश्वासयामास च भीतमेनं भूत्वा पुनः सौम्यवपुर्महात्मा
असं म्हणून वासुदेवाने पुन्हा आपलं मूळ रूप दाखवलं आणि आपलं सौम्य रूप धारण करून, त्या घाबरलेल्या अर्जुनाला धीर दिला.
दृष्ट्वेदं मानुषं रूपं तव सौम्यं जनार्दन । इदानीमस्मि संवृत्तः सचेताः प्रकृतिं गतः
हे जनार्दना, तुझं हे माणसासारखं, सौम्य रूप पाहून आता माझं मन शांत झालं आहे आणि मी पूर्ववत स्थिर झालो आहे.
सुदुर्दर्शमिदं रूपं दृष्टवानसि यन्मम। देवा अप्यस्य रूपस्य नित्यं दर्शनकाङ्क्षिणः
तू माझं जे रूप पाहिलंस ते फार दुर्मिळ आहे; देवतांनाही हे रूप नेहमी पाहायची इच्छा असते.
नाहं वेदैर्न तपसा न दानेन न चेज्यया। शक्य एवंविधो द्रष्टुं दृष्टवानसि मां यथा
ना वेदांनी, ना तपश्चर्येने, ना दानाने, ना यज्ञाने मी अशा प्रकारे पाहता येतो, जसा तू मला पाहिलंस.
भक्त्या त्वनन्यया शक्य अहमेवंविधोऽर्जुन। ज्ञातुं द्रष्टुं च तत्त्वेन प्रवेष्टुं च परंतप
पण, हे अर्जुना, केवळ एकनिष्ठ भक्तीनेच मी खऱ्या अर्थाने ओळखता, पाहता आणि प्राप्त करता येतो.
मत्कर्मकृन्मत्परमो मद्भक्तः सङ्गवर्जितः । निर्वैरः सर्वभूतेषु यः स मामेति पाण्डव
जो माझ्यासाठी कर्म करतो, मला सर्वश्रेष्ठ मानतो, माझा भक्त असतो, सर्व आसक्ती सोडतो आणि सर्व जीवांशी वैरभाव ठेवत नाही—तोच, हे पांडवा, माझ्याकडे येतो.
एवं सततयुक्ता ये भक्तास्त्वां पर्युपासते। ये चाप्यक्षरमव्यक्तं तेषां के योगवित्तमाः
जे भक्त नेहमी तुझी उपासना करतात आणि जे अव्यक्त, अक्षरस्वरूपाची उपासना करतात—त्यातले योगात पारंगत कोण आहेत?
मय्यावेश्य मनो ये मां नित्ययुक्ता उपासते। श्रद्धया परयोपेतास्ते मे युक्ततमा मताः
जे आपलं मन माझ्यात एकाग्र करतात, नेहमी माझी भक्ती करतात आणि श्रेष्ठ श्रद्धेने युक्त आहेत—तेच मला सर्वात अधिक प्रिय आहेत.
ये त्वक्षरमनिर्देश्यमव्यक्तं पर्युपासते। सर्वत्रगमचिन्त्यं च कूटस्थमचलं ध्रुवम्
पण जे अक्षर, अनिर्दिष्ट, अव्यक्त, सर्वत्र व्यापलेलं, कल्पनातीत, स्थितप्रज्ञ, अचल आणि शाश्वत याची उपासना करतात—
संनियम्येन्द्रियग्रामं सर्वत्र समबुद्धयः । ते प्राप्नुवन्ति मामेव सर्वभूतहिते रताःक
जे आपली सर्व इंद्रिये संयमित करतात, सर्वत्र समदृष्टि ठेवतात आणि सर्व जीवांच्या हितात रममाण असतात—अशा लोकांना मीच प्राप्त होतो.
क्लेशोऽधिकतरस्तेषामव्यक्तासक्तचेतसाम् । अव्यक्ता हि गदिर्दुःखं देहवद्भिरवाप्यते
पण ज्यांचं मन अव्यक्तावरच लीन झालं आहे, त्यांना अधिक कष्ट सहन करावे लागतात; कारण अव्यक्त मार्ग देहधारींसाठी कठीण आहे.
ये तु सर्वाणि कर्माणि मयि संन्यस्य मत्पराः । अनन्येनैव योगेन मां ध्यायन्त उपासते
पण जे सर्व कर्मे माझ्यात अर्पण करतात, मला सर्वश्रेष्ठ मानतात आणि एकनिष्ठ योगाने माझं ध्यान करतात, माझी उपासना करतात—
तेषामहं समुद्धर्ता मृत्युसंसारसागरात्। भवामि न चिरात्पार्थ मय्यावेशितचेतसाम्
पार्था, ज्यांचे मन माझ्यात पूर्णपणे गुंतले आहे, त्यांना मी मृत्यू आणि जन्माच्या महासागरातून लवकरच सोडवतो.
मय्येव मन आधत्स्व मयि बुद्धिं निवेशय । निवसिष्यसि मय्येव अत ऊर्ध्वं न शंशकयः
आपले मन फक्त माझ्यात लाव, आपली बुद्धीही माझ्यात ठेव. मग तू कायम माझ्यातच राहशील—याबद्दल काहीही शंका बाळगू नकोस.
अथ चित्तं समाधातुं न शक्नोषि मयि स्थिरम् । अभ्यासयोगेन ततो मामिच्छाऽऽप्तुं धनंजय
धनंजया, जर तुझे मन माझ्यात स्थिर ठेवता येत नसेल, तर सरावाच्या योगाने मला मिळवण्याचा प्रयत्न कर.
अभ्यासेऽप्यसमर्थोऽसि मत्कर्मपरमो भव। मदर्थमपि कर्माणि कुर्वन्सिद्धिमवाप्य्यसि
जर सरावही शक्य नसेल, तर माझ्यासाठी कर्म करत रहा. माझ्यासाठी कर्म केल्याने तू सिद्धीला पोहोचशील.
अथैतदप्यशक्तोऽसि कर्तुं मद्योगमाश्रितः । सर्वकर्मफलत्यागं ततः कुरु यतात्मवान्
हेही शक्य नसेल, तर माझ्या योगाचा आधार घेऊन सर्व कर्मांचे फळ सोड आणि मनावर ताबा ठेवून कर्म कर.
श्रेयो हि ज्ञानमभ्यासाज्ज्ञानाद्ध्यानं विशिष्यते। ध्यानात्कर्मफलत्यागस्त्यागाच्छान्तिरनन्तरम्
सरावापेक्षा ज्ञान श्रेष्ठ आहे, ज्ञानापेक्षा ध्यान श्रेष्ठ आहे, ध्यानापेक्षा कर्मफळाचा त्याग श्रेष्ठ आहे आणि त्यागातून लगेचच शांतता मिळते.