यथा नदीनां बहवोऽम्बुवेगाः समुद्रमेवाभिमुखा द्रवन्ति। तथा तवामी नरलोकवीरा विशन्ति वक्राण्यभिविज्वलन्ति
जशी अनेक नद्या वेगाने समुद्राकडे धावतात, तशी हे पृथ्वीवरील वीर तुझ्या ज्वालांनी पेटलेल्या तोंडात शिरत आहेत.
यथा प्रदीप्तं ज्वलनं पतङ्गा विशन्ति नाशाय समृद्धवेगाः । तथैव नाशाय विशन्ति लोका- स्तवापि वक्राणि समृद्धवेगाः
जसे पतंग मोठ्या वेगाने जळत्या आगीत नाशासाठी शिरतात, तसेच हे लोकही तुझ्या तोंडात वेगाने शिरून विनाशाकडे जात आहेत.
लेलिह्यसे ग्रसमानः समन्ता- ल्लोकान्समग्रान्वदनैर्ज्वलद्भिःक । तेजोभिरापूर्य जगत्समग्रं भासस्तवोग्राः प्रतपन्ति विष्णो
तू तुझ्या ज्वालांनी पेटलेल्या तोंडांनी सर्व जगाच्या सर्व बाजूंनी गिळत आहेस; तुझ्या तेजाने हे संपूर्ण जग भरून गेले आहे, तुझ्या प्रखर किरणांनी सर्वत्र ताप निर्माण झाला आहे, हे विष्णू.
आख्याहि मे को भवानुग्ररूपो नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद । विज्ञातुमिच्छामि भवन्तमाद्यं न हि प्रजानामि तव प्रवृत्तिम्
हे परमेश्वरा, तू असा भयंकर रूप धारण केलेला कोण आहेस, मला सांग. तुला नमस्कार असो, कृपा कर. मी तुला ओळखू इच्छितो, कारण तुझे हेतू मला समजत नाहीत.
कालोऽस्मि लोकक्षयकृत्प्रवृद्धो लोकान्समाहर्तुमिह प्रवृत्तः। ऋतेऽपि त्वा न भविष्यन्ति सर्वे येऽवस्थिताः प्रत्यनीकेषु योधाः
मी काळ आहे, जगाचा संहार करणारा, सर्व लोकांचा नाश करण्यासाठी येथे उभा आहे; तुझ्याशिवायही हे सर्व समोर उभे असलेले योद्धे जिवंत राहणार नाहीत.
तस्मात्त्वमुत्तिष्ठ यशो लभस्व जित्वा शत्रून्भुङ्क्ष्व राज्यं समृद्धम्। मयैवैते निहताः पूर्वमेव निमित्तमात्रं भव सव्यसाचिन्
म्हणून, उठ! कीर्ती मिळव. शत्रूंना जिंक आणि समृद्ध राज्याचा उपभोग घे. हे सर्व मी आधीच मारले आहेत; तू फक्त निमित्तमात्र हो, हे धनुर्धर.
द्रोणं च भीष्मं च जयद्रथं च कर्णं तथान्यानपि योधवीरान्। मया हतांस्त्वं जहि माव्यथिष्ठा युद्ध्यस्व जेतानि रणे सपत्नान्
द्रोण, भीष्म, जयद्रथ, कर्ण आणि इतर वीर योद्धे—हे सर्व मी आधीच मारले आहेत; तू त्यांना मार, घाबरू नकोस. युद्ध कर, आणि शत्रूंना नक्कीच जिंकशील.
एतच्छ्रुत्वा वचनं केशवस्य कृताञ्जलिर्वेपमानः किरीटी। नमस्कृत्वा भूय एवाह कृष्णं सगद्गदं भीतभीतः प्रणम्य
केशवाचे हे शब्द ऐकून मुकुटधारी अर्जुन हात जोडून थरथरत उभा राहिला; तो कृष्णाला पुन्हा पुन्हा वाकून, घाबरलेल्या आणि अडखळत्या आवाजात म्हणाला—
स्थाने हृषीकेश तव प्रकीर्त्या जगत्प्रहृष्यत्यनुरज्यते च। रक्षांसि भीतानि दिशो द्रवन्ति सर्वे नमस्यन्ति च सिद्धसङ्घाः
हे हृषीकेशा, तुझ्या किर्तीमुळे हे जग आनंदित होते आणि तुझ्यावर प्रेम करते; राक्षस घाबरून सर्व दिशांना पळतात आणि सिद्धांचे समूह तुला नमस्कार करतात.
कस्माच्च ते न नमेरन्महात्मन् गरीयसे ब्रह्मणोऽप्यादिकर्त्रे। अनन्त देवेश जगन्निवास त्वमक्षरं सदसत्तत्परं यत्
हे महात्मा, ब्रह्मादेखील ज्याचा आदिकारण आहे, त्याहूनही तू मोठा आहेस, मग तुला कोणी नमस्कार करणार नाही का? अनंत, देवांचा स्वामी, जगाचा आधार, तू अविनाशी आहेस, असणारे आणि नसणारे, आणि त्याही पलीकडचे आहेस.
त्वमादिदेवः पुरुषः पुराण- स्त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम् । वेत्ताऽसि वेद्यं च परं च धाम त्वया ततं विश्वमनन्तरूप
तू आदिदेव, पुरातन पुरुष, या विश्वाचा सर्वोच्च आधार आहेस. तू जाणणारा आणि जाणण्यासारखा, सर्वोच्च धाम आहेस; तुझ्या रूपांनी हे विश्व व्यापले आहे.
वायुर्यमोऽग्निर्वरुणः शशाङ्कः प्रजापतिस्त्वं प्रपितामहश्च। नमो नमस्तेऽतु सहस्रकृत्वः पुनश्च भूयोऽपि नमो नमस्ते
तू वायू, यम, अग्नी, वरुण, चंद्र, प्रजापती आणि प्रपितामह आहेस; हजारो वेळा तुला नमस्कार, पुन्हा पुन्हा तुला नमस्कार.
नमः पुरस्तादथ पृष्ठतस्ते नमोऽस्तु ते सर्वत एव सर्व। अनन्तवीर्यामितविक्रमस्त्वं सर्वं समाप्नोषि ततोऽसि सर्वः
तुला पुढून, मागून आणि सर्व बाजूंनी नमस्कार असो, हे सर्वस्व! तुझी शक्ती अनंत, पराक्रम अमाप आहे; तू सर्वत्र व्यापलेला आहेस, म्हणूनच तू सर्व आहेस.
सखेति मत्वा प्रसभं यदुक्तं हे कृष्ण हे यादव हे सखेति। अजानता महिमानं तवेदं मया प्रमादात्प्रणयेन वाऽपि
मित्र म्हणून समजून, मी जे काही घाईघाईने बोललो—'हे कृष्णा, हे यादव, हे मित्रा'—तुझ्या महिम्याची जाणीव न होता, चुकून किंवा प्रेमाने—
यच्चापहासार्थमसत्कृतोऽसि विहारशय्यासनभोजनेषु । एकोऽथवाप्यच्युत तत्समक्षं तत्क्षामये त्वामहमप्रमेयम्
खेळताना, विश्रांती घेताना, बसताना किंवा जेवताना, एकट्याने किंवा इतरांसमोर, मी मजेत किंवा उपहासाने तुला कमीपणा दाखवला असेल, तर हे अच्युत, हे अपरिमित, मी तुझी क्षमा मागतो.
पितासि लोकस्य चराचरस्य त्वमस्य पूज्यश् गुरुर्गरीयान्। न त्वत्समोऽस्त्यभ्यधिकः कुतोऽन्यो लोकत्रयेऽप्यप्रतिमप्रभावः
तू या चराचर जगाचा पिता आहेस, सर्वांचा पूज्य आणि सर्वात मोठा गुरु आहेस. तुझ्यासारखा किंवा तुझ्याहून मोठा कोणीही नाही, तीनही लोकांत तुझ्या सामर्थ्याला तोड नाही.
तस्मात्प्रणम्य प्रणिधाय कायं प्रसादये त्वामहमीशमीड्यम् । पितेव पुत्रस्य सखेव सख्युः प्रियः प्रियायार्हसि देव सोढुम्
म्हणून मी तुला वंदन करून, पूर्ण शरीराने नमस्कार करतो आणि तुझी कृपा मागतो, हे सर्वश्रेष्ठ परमेश्वरा. जसा बाप आपल्या मुलाला क्षमा करतो, जसा मित्र मित्राला माफ करतो, जशी प्रिय व्यक्ती आपल्या प्रियजनाला समजून घेतो, तसंच, हे देवा, तूही मला क्षमा करावी.
अदृष्टपूर्वं हृषितोऽस्मि दृष्ट्वा भयेन च प्रव्यथितं मनो मे। तदेव मे दर्शय देव रूपं प्रसीद देवेश जगन्निवास
जी रूप मी कधीच पाहिली नव्हती ती पाहून मला आनंदही झाला, पण मनात भीतीही दाटली आहे. म्हणून, हे देवा, मला तुझं तेच रूप पुन्हा दाखव. कृपा कर, हे देवाधिदेव, हे विश्वाचा आधार.
किरीटिनं गदिनं चक्रहस्त- मिच्छामि त्वां द्रष्टुमहं तथैव। तेनैव रूपेण चतुर्भुजेन सहस्रबाहो भव विश्वमूर्ते
मला पुन्हा तुझं तेच रूप पाहायचं आहे—मुकुट घातलेलं, गदा आणि चक्र हातात असलेलं. हे सहस्त्रबाहु, हे विश्वरूपा, तू त्या चार हातांच्या रूपात माझ्यासमोर ये.
मया प्रसन्नेन तवार्जुनेदं रूपं परं दर्शितमात्मयोगात्। तेजोमयं विश्वमनन्तमाद्यं यन्मे त्वदन्येन न दृष्टपूर्वम्
हे अर्जुना, माझ्या कृपेने मी तुला माझं हे सर्वोच्च रूप दाखवलं, जे तेजाने भरलेलं, अनंत, आद्य आणि सर्वत्र पसरलेलं आहे—हे रूप माझ्याशिवाय दुसऱ्या कुणालाही याआधी पाहायला मिळालं नव्हतं.
न वेद यज्ञाध्ययनैर्न दानै- र्न च क्रियाभिर्न तपोभिरुग्रैः । एवंरूपः शक्य अहं नृलोके द्रष्टुं त्वदन्येन कुरुप्रवीर
हे कुरुप्रवीरा, वेदपठणाने, यज्ञाने, दानाने, कर्मकांडाने किंवा कठोर तपश्चर्येनेही या रूपात मला दुसऱ्या कुणीही माणसाने पाहू शकत नाही.
मा ते व्यथा मा च विमूढभावो दृष्ट्वा रूपं घोरमीदृङ्भमेदम् । व्यपेतभीः प्रीतमनाः पुनस्त्वं तदेव मे रूपमिदं प्रपश्य
माझं हे भयंकर आणि अद्भुत रूप पाहून तुझ्या मनात भीती किंवा गोंधळ राहू नये. आता निर्भय आणि आनंदी मनाने माझं तेच रूप पुन्हा पाहा.
इत्यर्जुनं वासुदेवस्तथोक्त्वा स्वकं रूपं दर्शयामास भूयः। आश्वासयामास च भीतमेनं भूत्वा पुनः सौम्यवपुर्महात्मा
असं म्हणून वासुदेवाने पुन्हा आपलं मूळ रूप दाखवलं आणि आपलं सौम्य रूप धारण करून, त्या घाबरलेल्या अर्जुनाला धीर दिला.
दृष्ट्वेदं मानुषं रूपं तव सौम्यं जनार्दन । इदानीमस्मि संवृत्तः सचेताः प्रकृतिं गतः
हे जनार्दना, तुझं हे माणसासारखं, सौम्य रूप पाहून आता माझं मन शांत झालं आहे आणि मी पूर्ववत स्थिर झालो आहे.
सुदुर्दर्शमिदं रूपं दृष्टवानसि यन्मम। देवा अप्यस्य रूपस्य नित्यं दर्शनकाङ्क्षिणः
तू माझं जे रूप पाहिलंस ते फार दुर्मिळ आहे; देवतांनाही हे रूप नेहमी पाहायची इच्छा असते.
नाहं वेदैर्न तपसा न दानेन न चेज्यया। शक्य एवंविधो द्रष्टुं दृष्टवानसि मां यथा
ना वेदांनी, ना तपश्चर्येने, ना दानाने, ना यज्ञाने मी अशा प्रकारे पाहता येतो, जसा तू मला पाहिलंस.
भक्त्या त्वनन्यया शक्य अहमेवंविधोऽर्जुन। ज्ञातुं द्रष्टुं च तत्त्वेन प्रवेष्टुं च परंतप
पण, हे अर्जुना, केवळ एकनिष्ठ भक्तीनेच मी खऱ्या अर्थाने ओळखता, पाहता आणि प्राप्त करता येतो.
मत्कर्मकृन्मत्परमो मद्भक्तः सङ्गवर्जितः । निर्वैरः सर्वभूतेषु यः स मामेति पाण्डव
जो माझ्यासाठी कर्म करतो, मला सर्वश्रेष्ठ मानतो, माझा भक्त असतो, सर्व आसक्ती सोडतो आणि सर्व जीवांशी वैरभाव ठेवत नाही—तोच, हे पांडवा, माझ्याकडे येतो.
एवं सततयुक्ता ये भक्तास्त्वां पर्युपासते। ये चाप्यक्षरमव्यक्तं तेषां के योगवित्तमाः
जे भक्त नेहमी तुझी उपासना करतात आणि जे अव्यक्त, अक्षरस्वरूपाची उपासना करतात—त्यातले योगात पारंगत कोण आहेत?
मय्यावेश्य मनो ये मां नित्ययुक्ता उपासते। श्रद्धया परयोपेतास्ते मे युक्ततमा मताः
जे आपलं मन माझ्यात एकाग्र करतात, नेहमी माझी भक्ती करतात आणि श्रेष्ठ श्रद्धेने युक्त आहेत—तेच मला सर्वात अधिक प्रिय आहेत.