इन्द्रसद्मप्रतीकाशं संपूर्णं वित्तसंचयैः। तस्य मध्ये सभा दिव्या नानारत्नविभूषिता
तो राजवाडा इंद्राच्या महालासारखा भासत होता, संपत्तीने भरलेला, आणि त्याच्या मध्यभागी विविध रत्नांनी सजलेली दिव्य सभा होती.
तस्यां सभायां राजर्षिः सर्वालङ्कारभूषितः। ब्राह्मणैः क्षत्रियैश्चापि मन्त्रिभिश्चापि संवृतः
त्या सभागृहात राजर्षी सर्व अलंकारांनी सजलेला होता, आणि ब्राह्मण, क्षत्रिय आणि मंत्र्यांनी वेढलेला होता.
संस्तूयमानो राजेन्द्रः सूतमागधबन्दिभिः। कार्यार्थिषु तदाऽभ्येत्य कृत्वा कार्यं गतेषु सः
सूत, मागध आणि बंदी या गायकांनी त्याचे स्तुतीगान केले, राजा मागणी घेऊन आलेल्यांचे कार्य पूर्ण करून त्यांना परत पाठवत असे.
सुखासीनोऽभवद्राजा तस्मिन्काले महर्षयः। शकुन्तानां स्वनं श्रुत्वा निमित्तज्ञास्त्वलक्षयन्
राजा आरामात बसला असताना, त्या वेळी महर्षींनी पक्ष्यांचा आवाज ऐकून, जे शकुन ओळखण्यात कुशल होते, ते लक्षात घेतले.
शकुन्तले निमित्तानि शोभनानि भवन्ति नः। कार्यसिद्धिं वदन्त्येते ध्रुवं राज्ञी भविष्यसि। अस्मिंस्तु दिवसे पुत्रो युवराजो भविष्यति
शकुंतलेसाठी हे शकुन आमच्यासाठी शुभ आहेत; हे चिन्ह आमच्या कार्यसिद्धीचे दर्शवतात. नक्कीच, तू राणी होशील आणि आजच तुझा मुलगा युवराज होईल.
वर्धमानपुरद्वारं तूर्यघोषनिनादितम्। शकुन्तलां पुरस्कृत्य विविशुस्ते महर्षयः
वर्धमानपुराच्या दरवाजावर वाद्यांचा गजर होत असताना, महर्षींनी शकुंतलेला पुढे ठेवून नगरात प्रवेश केला.
प्रविशन्तं नृपसुतं प्रशशंसुश्च वीक्षकाः। वर्धमानपुरद्वारं प्रविशन्नेव पौरवः
राजपुत्र नगरात प्रवेश करत असताना, पाहणाऱ्यांनी त्याचे कौतुक केले; पुरुवंशाचा तो राजपुत्र वर्धमानपुराच्या दरवाजातून आत गेला.
इन्द्रलोकस्थमात्मानं मेने हर्षसमन्वितः
आनंदाने भरून, त्याने स्वतःला जणू इंद्रलोकातच असल्यासारखे समजले.
ततो वै नागराः सर्वे समाहूय परस्परम्। द्रष्टुकामा नृपसुतं समपद्यन्त भारत
तेव्हा सर्व नगरवासी एकत्र जमले आणि राजपुत्राला पाहण्याची इच्छा व्यक्त करू लागले, हे भारत.
देवतेव जनस्याग्रे भ्राजते श्रीरिवागता। जयन्तेनेव पौलोमी इन्द्रलोकादिहागता
ती जनांसमोर जणू एखादी देवीच भासली, जणू लक्ष्मीच अवतरली आहे, जसे जयंता सोबत पौलोमी इंद्रलोकातून परत आली असावी.
इति ब्रुवन्तस्ते सर्वे महर्षीनिदमब्रुवन्। अभिवादयन्तः सहिता महर्षीन्देववर्चसः
असे बोलून, ते सर्वजण एकत्रितपणे त्या तेजस्वी महर्षींना वंदन करत त्यांच्या जवळ गेले.
अद्य नः सफलं जन्म कृतार्थाश्च ततो वयम्। एवं ये स्म प्रपश्यामो महर्षीन्सूर्यवर्चसः
आज आपले जन्म फळाला आले आणि आपण धन्य झालो, कारण आपण सूर्याप्रमाणे तेजस्वी असलेल्या या महर्षींचे दर्शन घेतले.
इत्युक्त्वा सहिताः केचिदन्वगच्छन्त पौरवम्। हैमवत्याः सुतमिव कुमारं पुष्करेक्षणम्
असे म्हणून, त्यातील काहीजण एकत्रितपणे हिमालयपुत्रासारख्या कमळासारख्या डोळ्यांच्या पौरव राजकुमारामागे चालू लागले.
ये केचिदब्रुवन्मूढाः शाकुन्तलदिदृक्षवः। कृष्णाजिनेन संछन्नाननिच्छन्तो ह्यवेक्षितुम्
पण काही मूढ लोक, शकुंतलेला पाहण्याची इच्छा बाळगून, म्हणू लागले की आम्हाला तिला पाहायचे नाही, कारण ती कृष्णमृगचर्माने झाकलेली आहे.
पिशाचा इव दृश्यन्ते नागराणां विरूपिणः। विना सन्ध्यां पिशाचास्ते प्रविशन्ति पुरोत्तमम्
ते विकृत नगरवासी जणू पिशाच्चांसारखे दिसत होते; जणू संध्याकाळ न करता पिशाच्चे मोठ्या नगरीत प्रवेश करत आहेत.
क्षुत्पिपासार्दितान्दीनान्वल्कलाजिनवाससः। त्वगस्थिभूतान्निर्मांसान्धमनीसन्ततानपि
भूक आणि तहानेने कृश झालेले, झाडाच्या साली व जनावरांच्या कातड्याचे वस्त्र घातलेले, त्वचा व हाडे उरलेले, मांसही नसलेले, शिरा दिसणारे—
पिङ्गलाक्षान्पिङ्गजटान्दीर्घदन्तान्निरूदरान्। विशीर्षकानूर्ध्वहस्तान्दृष्ट्वा हास्यन्ति नागराः
पिंगट डोळे, पिंगट जटा, लांब दात, कोरडे चेहरे, फुटलेली शिरे, वर उचललेले हात—असे पाहून नगरवासी हसले.
एवमुक्तवतां तेषां गिरं श्रुत्वा महर्षयः। अन्योन्यं ते समाहूय इदं वचनमब्रुवन्
त्यांनी असे बोललेले ऐकून, महर्षी एकमेकांना बोलावून म्हणाले—
उक्तं भगवता वाक्यं न कृतं सत्यवादिना। पुरप्रवेशनं नात्र कर्तव्यमिति शासनम्
भगवंताने सांगितलेले वचन सत्यवचनीने पाळले नाही; 'नगरात प्रवेश करू नये' असेच आदेश होते.
किं कारणं प्रवेक्ष्यामो नगरं दुर्जनैर्वृतम्। त्यक्तसङ्गस्य च मुनेर्नगरे किं प्रयोजनम्
दुष्ट लोकांनी भरलेल्या नगरीत आपण का जावे? ज्याने सर्व आसक्ती सोडली, अशा मुनासाठी नगरीचा काय उपयोग?
गमिष्यामो वनं तस्माद्गङ्गायामुनसङ्गमम्। एवमुक्त्वा मुनिगणाः प्रतिजग्मुर्यथागतम्
म्हणून आपण गंगे-यमुनेच्या संगमावर असलेल्या वनात जाऊ या. असे म्हणून, सर्व ऋषी जसे आले तसे परत गेले.
गतान्मुनिगणान्दृष्ट्वा पुत्रं संगृह्य पाणिना। मातापितृभ्यां रहिता यथा शोचन्ति दारकाः
महर्षी निघून गेलेले पाहून, तिने आपल्या मुलाचा हात धरला; जसे आईवडिलांशिवाय मुले दुःखी होतात, तशी ती शोकाकुल झाली.
तथा शोकपरीताङ्गी धृतिमालम्ब्य दुःखिता। गतेषु तेषु विप्रेषु राजमार्गेण भामिनी
अशी दुःखाने ग्रासलेली असूनही, धीर धरून, ब्राह्मण निघून गेल्यावर ती तेजस्विनी राजमार्गाने चालू लागली.
पुत्रेणैव सहायेन सा जगाम शनैः शनैः। अदृष्टपूर्वान्पश्यन्वै राजमार्गेण पौरवः
फक्त आपल्या मुलाच्या सोबतीने ती हळूहळू चालत राहिली, पौरवांच्या राजमार्गावर कधीही न पाहिलेल्या गोष्टी पाहू लागली.
हर्म्यप्रसादचैत्यांश्च सभा दिव्या विचित्रिताः। कौतूहलसमाविष्टो दृष्ट्वा विस्मयमागतः
तिने राजवाडे, प्रासाद, मंदिरे आणि सुंदर, अद्भुत सभागृह पाहिले; कुतूहलाने भरून ती आश्चर्यचकित झाली.
सर्वे ब्रुवन्ति तां दृष्ट्वा पद्महीनामिव श्रियम्। गत्या च संहीसदृशीं कोकिलेन स्वरे समाम्
सर्वजण तिला पाहून म्हणू लागले, जणू कमळाविना शोभा असलेली लक्ष्मीच आहे; तिची चाल हंसासारखी, आणि आवाज कोकिळेसारखा मधुर आहे.
मुखेन चन्द्रसदृशीं श्रिया पद्मालयासमाम्। स्मितेन कुन्दसदृशीं पद्मगर्भसमत्वचम्
तिचं चेहरा चंद्रासारखा उजळ, तिचं रूप लक्ष्मीच्या सौंदर्याला साजेसं, तिचं हसू कुंदाच्या फुलासारखं, आणि तिची कांती कमळाच्या आतल्या भागासारखी तेजस्वी होती.
पद्मपत्रविशालाक्षीं तप्तजाम्बूनदप्रभाम्। करान्तमितमध्यैषा सुकेशी संहतस्तनी
तिच्या डोळ्यांची पापणी कमळाच्या पानासारखी मोठी, तिच्या अंगावर सोन्यासारखा झळाळी, तिचे हात गुडघ्यापर्यंत पोहोचणारे, केस सुंदर, आणि स्तन भरदार व एकमेकांना लागून होते.
जघनं सुविशालं वै ऊरू करिकरोपमौ। रक्ततुङ्गतलौ पादौ धरण्यां सुप्रतिष्ठितौ
तिचे कंबर रुंद व आकर्षक, तिच्या मांड्या तरुण हत्तीच्या सोंडेप्रमाणे मजबूत, तिचे पाय लालसर, उंच आणि पृथ्वीवर ठामपणे ठेवलेले होते.
एवं रूपसमायुक्ता स्वर्गलोकादिवागता। इति स्म सर्वेऽमन्यन्त दुष्यन्तनगरे जनाः
अशा रूपाने नटलेली ती जणू काही स्वर्गातूनच उतरली आहे असं सर्व दुश्यंताच्या नगरातील लोकांना वाटलं.