मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु । मामेवैष्यसि युक्त्वैवमात्मानं मत्परायणः
माझ्या विचारात राहा, माझा भक्त हो, माझ्यासाठी यज्ञ कर, मला वंदन कर; अशा प्रकारे, मनाने मला समर्पित राहिलास तर, नक्कीच माझ्याकडे येशील.
भूय एव महाबाहो श्रृणु मे परमं वचः। यत्तेऽहं प्रीयमाणाय वक्ष्यामि हितकाम्यया
महाबाहू, पुन्हा एकदा माझे श्रेष्ठ वचन ऐक, जे मी तुझ्यावर प्रेमाने आणि तुझ्या हितासाठी सांगतो.
न मे विदुः सुरगणाः प्रभवं न महर्षयः। अहमादिर्हि देवानां महर्षीणां च सर्वशः
माझा प्रारंभ ना देवांना माहीत आहे, ना महर्षींना; कारण मीच सर्व देवांचा आणि महर्षींचा मूळ आहे.
यो मामजमनादिं च वेत्ति लोकमहेश्वरम् । असंमूढः स मर्त्येषु सर्वपापैः प्रमुच्यते
जो मला अजन्मा, अनादि आणि सर्व जगाचा प्रभू म्हणून ओळखतो, तो माणसांमध्ये भ्रांत होत नाही आणि सर्व पापांपासून मुक्त होतो.
बुद्धिर्ज्ञानमसंमोहः क्षमा सत्यं दमः शमः । सुखं दुःखं भवो भवो भयं चाभयमेव च
बुद्धी, ज्ञान, भ्रमरहितपणा, सहनशीलता, सत्य, इंद्रियसंयम, मनःशांती, सुख, दुःख, होणे, न होणे, भीती आणि निर्भयता —
अहिंसा समता तुष्टिस्तपो दानं यशोऽयशः । भवन्ति भावा भूतानां मत्त एव पृथग्विधाः
अहिंसा, समता, समाधान, तप, दान, कीर्ती आणि अपकीर्ती — या सर्व भावना आणि गुण माझ्यापासूनच विविध प्रकारे निर्माण होतात.
महर्षयः सप्त पूर्वे चत्वारो मनवस्तथा। मद्भाव मानसा जाता येषां लोक इमाः प्रजाः
पूर्वीचे सात महर्षी आणि चार मनू हे माझ्या मनातून उत्पन्न झाले, आणि त्यांच्यापासूनच या जगातील सर्व लोक निर्माण झाले.
एतां विभूतिं योगं च मम यो वेत्ति तत्त्वतः । सोऽविकम्पेन योगेन युज्यते नात्र संशयः
जो माझ्या या विभूती आणि योगाला खऱ्या अर्थाने ओळखतो, तो माझ्याशी दृढ योगाने एकरूप होतो; यात शंका नाही.
अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तः सर्वं प्रवर्तते। इति मत्वा भजन्ते मां बुधा भावसमन्विताः
मीच सर्वांचा मूळ आहे; सर्व काही माझ्यापासूनच निर्माण होते. हे जाणून ज्ञानी लोक मनापासून माझी भक्ती करतात.
मच्चित्ता मद्गतप्राणा बोधयन्तः परस्परम् । कथयन्तश्च मां नित्यं तुष्यन्ति च रमन्ति च
ज्यांचे मन माझ्यात आहे, ज्यांचे प्राण माझ्यात गुंतले आहेत, जे एकमेकांना माझी महती सांगतात आणि नेहमी माझी चर्चा करतात, ते आनंदी आणि तृप्त असतात.
तेषां सततयुक्तानां भजतां प्रीतिपूर्वकम् । ददामि बुद्धियोगं तं येन मामुपयान्ति ते
जे नेहमी प्रेमाने माझी भक्ती करतात, त्यांना मी अशी बुद्धीयोग देतो की, ज्यामुळे ते मला प्राप्त होतात.
तेषामेवानुकम्पार्थमहमज्ञानजं तमः। नाशयाम्यात्मभावस्थो ज्ञानदीपेन भास्वता
त्यांच्यावर दया म्हणून, मी त्यांच्या अंतःकरणात राहून, अज्ञानामुळे निर्माण झालेला अंधकार ज्ञानाच्या तेजाने नाहीसा करतो.
परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान्। पुरुषं शाश्वतं दिव्यमादिदेवमजं विभुम्
तूच सर्वोच्च ब्रह्म, सर्वोच्च धाम, अत्यंत पवित्र, सनातन पुरुष, दिव्य, आदिदेव, अजन्मा आणि सर्वत्र व्यापलेला आहेस.
आहुस्त्वामृषयः सर्वे देवर्षिर्नारदस्तथाक । असितो देवलो व्यासः स्वयं चैव ब्रवीषि मे
सर्व ऋषी, देवर्षी नारद, असित, देवल, व्यास आणि तू स्वतःसुद्धा हेच मला सांगत आहात.
सर्वतेमदृतं मन्ये यन्मां वदसि केशव । न हि ते भगवन्व्यक्तिं विदुर्देवा न दानवाः
केशवा, तू मला जे काही सांगतोस, तेच मला सर्वश्रेष्ठ सत्य वाटते. कारण, भगवंत, तुझ्या खऱ्या स्वरूपाची देव किंवा दानव यांना देखील ओळख नाही.
स्वयमेवात्मनात्मानं वेत्थ त्वं पुरुषोत्तम। भूतभावन भूतेश देवदेव जगत्पते
हे पुरुषोत्तम, सर्व सृष्टीचे कारण आणि सर्व जीवांचे स्वामी, देवांचा देव, विश्वाचा अधिपती, तू स्वतःच स्वतःला ओळखतोस.
वक्तुमर्हस्यशेषेण दिव्या ह्यात्मविभूतयः । याभिर्विभूतिभिर्लोकानिमांस्त्वं व्याप्य तिष्ठसि
हे दिव्य स्वरूप असलेल्या, तू या जगात ज्या ज्या रूपांनी व्यापून राहिला आहेस, त्या तुझ्या सर्व विभूती मला सविस्तर सांगाव्यात.
कथं विद्यामहं योगिंस्त्वां सदा परिचिन्तयन्। केषु केषु च भावेषु चिन्त्योऽसि भगवन्मया
हे योगी, मी नेहमी तुझा विचार करत असताना, तुला कसा ओळखू? भगवंत, कोणत्या कोणत्या रूपांनी मी तुझी उपासना करावी?
विस्तरेणात्मनो योगं विभूतिं च जनार्दन । भूयः कथय तृप्तिर्हि शृण्वतो नास्ति मेऽमृतम्
हे जनार्दन, तुझे योग आणि तुझ्या विभूती मला पुन्हा सविस्तर सांग. कारण तुझे अमृतासारखे बोल ऐकून मला कधीच समाधान होत नाही.
हन्त ते कथयिष्यामि दिव्या ह्यात्मविभूतयः । प्राधान्यतः कुरुश्रेष्ठ नास्त्यन्तो विस्तरस्य मे
कुरूश्रेष्ठा, आता मी तुला माझ्या दिव्य विभूती सांगतो. पण या विभूतींची विस्ताराला काहीच मर्यादा नाही.
अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितःक । अहमादिश्च मध्यं च भूतानामन्त एव च
गुडाकेश, मी सर्व जीवांच्या अंतःकरणात वसणारा आत्मा आहे. मीच सर्व सृष्टीचा आरंभ, मध्य आणि शेवट आहे.
आदित्यानामहं विष्णुर्ज्योतिषां रविरंशुमान्। मरीचिर्मरुतामस्मि नक्षत्राणामहं शशी
आदित्यांमध्ये मी विष्णू आहे, तेजांमध्ये तेजस्वी सूर्य आहे, मरुतांमध्ये मी मरीचि आहे आणि तारकांमध्ये मी चंद्र आहे.
वेदानां सामवेदोऽस्मि देवानामस्मि वासवः । इन्द्रियाणां मनश्चास्मि भूतानामस्मि चेतना
वेदांमध्ये मी सामवेद आहे, देवांमध्ये वासव आहे, इंद्रियांमध्ये मन आहे आणि सर्व जीवांमध्ये चेतना आहे.
रुद्राणां शंकरश्चास्मि वित्तेशो यक्षरक्षसाम्। वसूनां पावकश्चास्मि मेरुः शिखरिणामहम्
रुद्रांमध्ये मी शंकर आहे, यक्ष आणि राक्षसांमध्ये मी कुबेर आहे, वसूंमध्ये मी पावक आहे आणि पर्वतांमध्ये मी मेरू आहे.
पुरोधसां च मुख्यं मां विद्धि पार्थ बृहस्पतिम्। सेनानीनामहं स्कन्दः सरसामस्मि सागरः
पार्था, पुरोहितांमध्ये मला बृहस्पती म्हणून ओळख, सेनापतींमध्ये मी स्कंद आहे आणि सर्व जलाशयांमध्ये मी सागर आहे.
महर्षीणां भृगुरहं गिरामस्म्येकमक्षरम्। यज्ञानां जपयज्ञोऽस्मि स्थावराणां हिमालयः
महर्षींमध्ये मी भृगु आहे, शब्दांमध्ये एकाक्षर 'ॐ' आहे, यज्ञांमध्ये जपयज्ञ आहे आणि स्थिर गोष्टींमध्ये हिमालय आहे.
अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां देवर्षीणां च नारदः। गन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलो मुनिः
सर्व वृक्षांमध्ये मी अश्वत्थ आहे, देवर्षींमध्ये नारद आहे, गंधर्वांमध्ये चित्ररथ आहे आणि सिद्धांमध्ये कपिल मुनी आहे.
उच्चैः श्रवसमश्वानां विद्धि माममृतोद्भवम् । ऐरावतं गजेन्द्राणां नराणां च नराधिपम्
घोड्यांमध्ये अमृतातून उत्पन्न झालेला उच्चैःश्रवा मी आहे, हत्तींच्या राजांमध्ये ऐरावत आहे आणि माणसांमध्ये मी राजा आहे.
आयुधानामहं वज्रं धेनूनामस्मि कामधुक् । प्रजनश्चास्मि कन्दर्पः सर्पाणामस्मि वासुकिः
शस्त्रांमध्ये मी वज्र आहे, गायींमध्ये कामधेनू आहे, सृष्टीच्या कारणांमध्ये मी कामदेव आहे आणि सर्पांमध्ये वासुकी आहे.
अनन्तश्चास्मि नागानां वरुणो यादसामहम्। पितॄणामर्यमा चास्मि यमः संयमतामहम्
नागांमध्ये मी अनंत आहे, जलचरांमध्ये वरुण आहे, पितरांमध्ये अर्यमान आहे आणि संयम करणाऱ्यांमध्ये यम आहे.