अहं हि सर्वयज्ञानां भोक्ता च प्रभुरेव च। न तु मामभिजानन्ति तत्त्वेनातश्च्यवन्ति ते
कारण मीच सर्व यज्ञांचा भोक्ता आणि स्वामी आहे; पण ते मला खऱ्या स्वरूपात ओळखत नाहीत, म्हणून ते चुकतात.
यान्ति देवव्रता देवान्पितॄन्यान्ति पितृव्रताः। भूतानि यान्ति भूतेज्या यान्ति मद्याजिनोपि माम्
देवतांची भक्ती करणारे देवांकडे जातात, पितरांची भक्ती करणारे पितरांकडे जातात, भूतांची पूजा करणारे भूतांकडे जातात, आणि माझी पूजा करणारे माझ्याकडे येतात.
पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति। तदहं भक्त्युपहृतमश्नामि प्रयतात्मनः
जो कोणी भक्तीने मला पत्र, फूल, फळ किंवा पाणी अर्पण करतो, त्या शुद्ध मनाने दिलेल्या अर्पणाला मी स्वीकारतो.
यत्करोषि यदश्रासि यज्जुहोषि ददासि यत्। यत्तपस्यसि कौन्तेय तत्कुरुष्व मदर्पणम्
हे कुंतीपुत्रा, तू जे काही करतोस, जे खातोस, जे यज्ञ करतोस, जे देतोस, जे तप करतोस, ते सर्व माझ्यासाठी अर्पण म्हणून कर.
शुभाशुभफलैरेवं मोक्ष्यसे कर्मबन्धनैः । संन्यासयोगयुक्तात्मा विमुक्तो मामुपैष्यसि
अशा प्रकारे, शुभ-अशुभ फळांच्या कर्मबंधनातून तू मुक्त होशील; तुझं मन संन्यासयोगाने जोडल्यावर, तू मुक्त होऊन माझ्याकडे येशील.
समोऽहं सर्वभूतेषु न मे द्वेष्योऽस्ति न प्रियः । ये भजन्ति तु मां भक्त्या मयि ते तेषु चाप्यहम्
मी सर्व प्राण्यांमध्ये सम आहे; मला कोणी वाईट किंवा प्रिय नाही. पण जे भक्तीने माझी पूजा करतात, ते माझ्यात आहेत आणि मीही त्यांच्यात आहे.
अपि चेत्सुदुराचारो भजते मामनन्यभाक्। साधुरेव स मन्तव्यः सम्यग्व्यवसितो हि सः
कोणताही माणूस, अगदी वाईट वागणारा असला तरी, जर तो एकनिष्ठ भावाने माझी भक्ती करतो, तर त्याला चांगला समजावे, कारण त्याचा निश्चय योग्य असतो.
क्षिप्रं भवति धर्मात्मा शश्वच्छान्तिं निगच्छति। कौन्तेय प्रतिजानीहि न मे भक्तः प्रणश्यति
तो लवकरच धर्मात्मा होतो आणि कायमची शांती मिळवतो; कुंतीपुत्रा, हे नक्की समज, माझा भक्त कधीच नष्ट होत नाही.
मां हि पार्थ व्यपाश्रित्य येऽपि स्युः पापयोनयः । स्त्रियो वैश्यास्तथा शूद्रास्तेऽपि यान्ति परां गतिं
पार्था, ज्या लोकांचा जन्म पापातून झाला आहे — स्त्रिया, व्यापारी, शूद्र — हे सगळेही जर माझ्या आश्रयाला आले, तर तेही सर्वोच्च स्थानाला पोहोचतात.
किं पुनर्ब्राह्मणाः पुण्या भक्ता राजर्षयस्तथा । अनित्यमसुखं लोकमिमं प्राप्य भजस्व माम्
मग पुण्यवान ब्राह्मण आणि भक्त राजर्षी यांच्याबद्दल काय सांगावे! हे जग क्षणभंगुर आणि दुःखमय आहे, म्हणून माझी भक्ती कर.
मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु । मामेवैष्यसि युक्त्वैवमात्मानं मत्परायणः
माझ्या विचारात राहा, माझा भक्त हो, माझ्यासाठी यज्ञ कर, मला वंदन कर; अशा प्रकारे, मनाने मला समर्पित राहिलास तर, नक्कीच माझ्याकडे येशील.
भूय एव महाबाहो श्रृणु मे परमं वचः। यत्तेऽहं प्रीयमाणाय वक्ष्यामि हितकाम्यया
महाबाहू, पुन्हा एकदा माझे श्रेष्ठ वचन ऐक, जे मी तुझ्यावर प्रेमाने आणि तुझ्या हितासाठी सांगतो.
न मे विदुः सुरगणाः प्रभवं न महर्षयः। अहमादिर्हि देवानां महर्षीणां च सर्वशः
माझा प्रारंभ ना देवांना माहीत आहे, ना महर्षींना; कारण मीच सर्व देवांचा आणि महर्षींचा मूळ आहे.
यो मामजमनादिं च वेत्ति लोकमहेश्वरम् । असंमूढः स मर्त्येषु सर्वपापैः प्रमुच्यते
जो मला अजन्मा, अनादि आणि सर्व जगाचा प्रभू म्हणून ओळखतो, तो माणसांमध्ये भ्रांत होत नाही आणि सर्व पापांपासून मुक्त होतो.
बुद्धिर्ज्ञानमसंमोहः क्षमा सत्यं दमः शमः । सुखं दुःखं भवो भवो भयं चाभयमेव च
बुद्धी, ज्ञान, भ्रमरहितपणा, सहनशीलता, सत्य, इंद्रियसंयम, मनःशांती, सुख, दुःख, होणे, न होणे, भीती आणि निर्भयता —
अहिंसा समता तुष्टिस्तपो दानं यशोऽयशः । भवन्ति भावा भूतानां मत्त एव पृथग्विधाः
अहिंसा, समता, समाधान, तप, दान, कीर्ती आणि अपकीर्ती — या सर्व भावना आणि गुण माझ्यापासूनच विविध प्रकारे निर्माण होतात.
महर्षयः सप्त पूर्वे चत्वारो मनवस्तथा। मद्भाव मानसा जाता येषां लोक इमाः प्रजाः
पूर्वीचे सात महर्षी आणि चार मनू हे माझ्या मनातून उत्पन्न झाले, आणि त्यांच्यापासूनच या जगातील सर्व लोक निर्माण झाले.
एतां विभूतिं योगं च मम यो वेत्ति तत्त्वतः । सोऽविकम्पेन योगेन युज्यते नात्र संशयः
जो माझ्या या विभूती आणि योगाला खऱ्या अर्थाने ओळखतो, तो माझ्याशी दृढ योगाने एकरूप होतो; यात शंका नाही.
अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तः सर्वं प्रवर्तते। इति मत्वा भजन्ते मां बुधा भावसमन्विताः
मीच सर्वांचा मूळ आहे; सर्व काही माझ्यापासूनच निर्माण होते. हे जाणून ज्ञानी लोक मनापासून माझी भक्ती करतात.
मच्चित्ता मद्गतप्राणा बोधयन्तः परस्परम् । कथयन्तश्च मां नित्यं तुष्यन्ति च रमन्ति च
ज्यांचे मन माझ्यात आहे, ज्यांचे प्राण माझ्यात गुंतले आहेत, जे एकमेकांना माझी महती सांगतात आणि नेहमी माझी चर्चा करतात, ते आनंदी आणि तृप्त असतात.
तेषां सततयुक्तानां भजतां प्रीतिपूर्वकम् । ददामि बुद्धियोगं तं येन मामुपयान्ति ते
जे नेहमी प्रेमाने माझी भक्ती करतात, त्यांना मी अशी बुद्धीयोग देतो की, ज्यामुळे ते मला प्राप्त होतात.
तेषामेवानुकम्पार्थमहमज्ञानजं तमः। नाशयाम्यात्मभावस्थो ज्ञानदीपेन भास्वता
त्यांच्यावर दया म्हणून, मी त्यांच्या अंतःकरणात राहून, अज्ञानामुळे निर्माण झालेला अंधकार ज्ञानाच्या तेजाने नाहीसा करतो.
परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान्। पुरुषं शाश्वतं दिव्यमादिदेवमजं विभुम्
तूच सर्वोच्च ब्रह्म, सर्वोच्च धाम, अत्यंत पवित्र, सनातन पुरुष, दिव्य, आदिदेव, अजन्मा आणि सर्वत्र व्यापलेला आहेस.
आहुस्त्वामृषयः सर्वे देवर्षिर्नारदस्तथाक । असितो देवलो व्यासः स्वयं चैव ब्रवीषि मे
सर्व ऋषी, देवर्षी नारद, असित, देवल, व्यास आणि तू स्वतःसुद्धा हेच मला सांगत आहात.
सर्वतेमदृतं मन्ये यन्मां वदसि केशव । न हि ते भगवन्व्यक्तिं विदुर्देवा न दानवाः
केशवा, तू मला जे काही सांगतोस, तेच मला सर्वश्रेष्ठ सत्य वाटते. कारण, भगवंत, तुझ्या खऱ्या स्वरूपाची देव किंवा दानव यांना देखील ओळख नाही.
स्वयमेवात्मनात्मानं वेत्थ त्वं पुरुषोत्तम। भूतभावन भूतेश देवदेव जगत्पते
हे पुरुषोत्तम, सर्व सृष्टीचे कारण आणि सर्व जीवांचे स्वामी, देवांचा देव, विश्वाचा अधिपती, तू स्वतःच स्वतःला ओळखतोस.
वक्तुमर्हस्यशेषेण दिव्या ह्यात्मविभूतयः । याभिर्विभूतिभिर्लोकानिमांस्त्वं व्याप्य तिष्ठसि
हे दिव्य स्वरूप असलेल्या, तू या जगात ज्या ज्या रूपांनी व्यापून राहिला आहेस, त्या तुझ्या सर्व विभूती मला सविस्तर सांगाव्यात.
कथं विद्यामहं योगिंस्त्वां सदा परिचिन्तयन्। केषु केषु च भावेषु चिन्त्योऽसि भगवन्मया
हे योगी, मी नेहमी तुझा विचार करत असताना, तुला कसा ओळखू? भगवंत, कोणत्या कोणत्या रूपांनी मी तुझी उपासना करावी?
विस्तरेणात्मनो योगं विभूतिं च जनार्दन । भूयः कथय तृप्तिर्हि शृण्वतो नास्ति मेऽमृतम्
हे जनार्दन, तुझे योग आणि तुझ्या विभूती मला पुन्हा सविस्तर सांग. कारण तुझे अमृतासारखे बोल ऐकून मला कधीच समाधान होत नाही.
हन्त ते कथयिष्यामि दिव्या ह्यात्मविभूतयः । प्राधान्यतः कुरुश्रेष्ठ नास्त्यन्तो विस्तरस्य मे
कुरूश्रेष्ठा, आता मी तुला माझ्या दिव्य विभूती सांगतो. पण या विभूतींची विस्ताराला काहीच मर्यादा नाही.