पुरुषः स परः पार्थ भक्त्या लभ्यस्त्वनन्यया । यस्यान्तस्थानि भूतानि येन सर्वमिदं ततम्
अर्जुना, तो परम पुरुष एकनिष्ठ भक्तीनेच प्राप्त होतो. ज्याच्यात सर्व जीव आहेत आणि ज्याने हे सर्व व्यापले आहे.
यत्र काले त्वनावृत्तिमावृत्तिं चैव योगिनः । प्रयाता यान्ति तं कालं वक्ष्यामि भरतर्षभ
भरतश्रेष्ठा, योगी कोणत्या वेळी शरीर सोडतात आणि त्या वेळी गेले तर परत येतात किंवा परत येत नाहीत, ते वेळ मी तुला सांगतो.
अग्निर्ज्योतिरहः शुक्लः षण्मासा उत्तरायणम् । तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः
अग्नी, प्रकाश, दिवस, शुक्ल पक्ष, उत्तरायणातील सहा महिने—या काळात शरीर सोडणारे ब्रह्मवेत्ता ब्रह्मातच पोहोचतात.
धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मसा दक्षिणायनम् । तत्र चान्द्रमसं ज्योतिर्योगी प्राप्य निवर्तते
धूर, रात्र, कृष्ण पक्ष, दक्षिणायनातील सहा महिने—या काळात शरीर सोडणारा योगी चंद्रम्य प्रकाश प्राप्त करून पुन्हा जन्म घेतो.
शुक्लकृष्णे गती ह्येते जगतः शाश्वते मते। एकया यात्यनावृत्तिमन्ययाऽऽवर्तते पुनः
शुक्ल आणि कृष्ण, हे दोन मार्ग जगासाठी कायमचे मानले गेले आहेत. एकाने गेले तर परत येत नाही, दुसऱ्याने गेले तर पुन्हा जन्म घ्यावा लागतो.
नैते सृती पार्थ जानन्योगी मुह्यति कश्चन। तस्मात्सर्वेषु कालेषु योगयुक्तो भवार्जुन
अर्जुना, हे मार्ग जाणणारा कोणताही योगी कधीही गोंधळत नाही. म्हणून सर्व काळ योगात स्थित राहा.
वेदेषु यज्ञेषु तपःसु चैव दानेषु यत्पुण्यफलं प्रदिष्टम्। अत्येति तत्सर्वमिदं विदित्वा योगी परं स्थानमुपैति चाद्यम्
हे सर्व समजून योगी वेद, यज्ञ, तप आणि दान यांचे पुण्य फळ ओलांडतो आणि त्या आद्य, सर्वोच्च स्थानाला पोहोचतो.
इदं तु ते गुह्यतमं प्रवक्ष्याम्यनसूयवे । ज्ञानं विज्ञानसहितं यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात्
आता मी तुला, जो द्वेष करत नाहीस, हे अत्यंत गूढ ज्ञान आणि त्याचा प्रत्यक्ष अनुभव सांगतो, ज्यामुळे तू अशुभातून मुक्त होशील.
राजविद्या राजगुह्यं पवित्रमिदमुत्तमम् । प्रत्यक्षावगमं धर्म्यं सुसुखं कर्तुमव्ययम्
हे ज्ञान सर्व विद्यांमध्ये श्रेष्ठ, सर्व रहस्यांमध्ये श्रेष्ठ, अत्यंत पवित्र, प्रत्यक्ष अनुभवता येणारे, धर्मयुक्त, सहज आचरण करता येणारे आणि अक्षय आहे.
अश्रद्दधानां पुरुषा धर्मस्यास्य परंतप । अप्राप्य मां निवर्तन्ते मृत्युसंसारवर्त्मनि
परंतप, या धर्मावर श्रद्धा नसलेले पुरुष मला प्राप्त न होता मृत्यूच्या आणि जन्माच्या मार्गावर परत जातात.
मया ततमिदं सर्वं जगदव्यक्तमूर्तिना । मत्स्थानि सर्वभूतानि न चाहं तेष्ववस्थितःक
माझ्या अव्यक्त रूपाने हे संपूर्ण जग व्यापले आहे. सर्व जीव माझ्यात आहेत, पण मी त्यांच्यात नाही.
न च मत्स्थानि भूतानि पश्य मे योगमैश्वरम् । भूतभृन्न च भूतस्थो ममात्मा भूतभावनः
पण प्रत्यक्ष पाहा, माझ्या दिव्य योगामुळे जीव माझ्यात नाहीत. मी सर्वांचा आधार आहे, पण माझं स्वरूप त्यांच्यात नाही. मी सर्वांचा उत्पत्तीकारण आहे.
यथाऽऽकाशस्थितो नित्यं वायुः सर्वत्रगो महान् । तथा सर्वाणि भूतानि मत्स्थानीत्युपधारय
जसा मोठा वारा नेहमी आकाशात राहतो, तसंच सर्व जीव माझ्यात आहेत, असं समज.
सर्वभूतानि कौन्तेय प्रकृतिं यान्ति मामिकाम् । कल्पक्षये पुनस्तानि कल्पादौ विसृजाम्यहम्
कौंतल्या, कल्पाच्या शेवटी सर्व जीव माझ्या स्वरूपात विलीन होतात आणि कल्पाच्या सुरुवातीला मी त्यांना पुन्हा निर्माण करतो.
प्रकृतिं स्वामवष्टभ्य विसृजामि पुनः पुनः । भूतग्राममिमं कृत्स्नमवशं प्रकृतेर्वशात्
माझ्या स्वतःच्या प्रकृतीला धरून, मी पुन्हा पुन्हा या सर्व जीवसमूहाला निर्माण करतो, जे प्रकृतीच्या अधीन असतात.
न च मां तानि कर्माणि निबध्नन्ति धनंजय । उदासीनवदासीनमसक्तं तेषु कर्मसु
धनंजया, ही कर्मे मला बांधून ठेवत नाहीत, कारण मी त्यांच्याशी अलिप्त आणि उदासीन राहतो.
मयाऽऽध्यक्षेण प्रकृतिः सूयते सचराचरम् । हेतुनाऽनेन कौन्तेय जगद्विपरिवर्तते
माझ्या देखरेखीखाली प्रकृती जड आणि जंगम सर्व निर्माण करते. या कारणामुळे, कौंतल्या, जगाचा फेरफटका चालू राहतो.
अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम् । परं भावमजानन्तो मम भूतमहेश्वरम्
मूढ लोक माझ्या मानवी रूपाकडे पाहून मला तुच्छ मानतात, कारण ते माझं उच्च स्वरूप, सर्व जीवांचा प्रभू, ओळखत नाहीत.
मोघाशा मोघकर्माणो मोघज्ञाना विचेतसः । राक्षसीमासुरीं चैव प्रकृतिं मोहिनीं श्रिताः
ज्यांच्या मनात संभ्रम आहे, ज्यांनी राक्षसी आणि आसुरी स्वभाव स्वीकारला आहे, त्यांची आशा व्यर्थ जाते, त्यांची कृत्ये व्यर्थ ठरतात आणि त्यांचे ज्ञानही निरर्थक ठरते.
महात्मानस्तु मां पार्थ दैवीं प्रकृतिमाश्रिताः । भजन्त्यनन्यमनसो ज्ञात्वा भूतादिमव्ययम्
पण पार्था, जे महात्मा आहेत, जे दैवी स्वभावाला धरून आहेत, ते मला अखंड मनाने ओळखून, मी सर्व सृष्टीचा अविनाशी आदिकारण आहे हे जाणून, माझी भक्ती करतात.
सततं कीर्तयन्तो मां यतन्तश्च दृढव्रताः । नमस्यन्तश्च मां भक्त्या नित्ययुक्ता उपासते
हे भक्त नेहमी माझे गुणगान करतात, दृढ निश्चयाने प्रयत्न करतात, भक्तीने मला वंदन करतात आणि अखंडपणे माझी उपासना करतात.
ज्ञानयज्ञेन चाप्यन्ते यजन्तो मामुपासते। एकत्वेन पृथक्त्कवेन बहुधा विश्वतोमुम्
काही जण ज्ञानयज्ञ करून, काही मला एकरूप मानून, तर काही वेगवेगळ्या प्रकारे, सर्वत्र मला पाहून माझी उपासना करतात.
अहं क्रतुरहं यज्ञः स्वधाऽहमहमौषधम्। मन्त्रोऽहमहमेवाज्यमहमग्निरहं हुतम्
मीच यज्ञ आहे, मीच क्रतु आहे, मीच पितरांसाठी दिलेली स्वधा आहे, मीच औषध आहे, मीच मंत्र आहे, मीच तुप आहे, मीच अग्नी आहे आणि मीच होमात टाकलेली आहुती आहे.
पिताऽहमस्य जगतो माता धाता पितामहः । वेद्यं पवित्रमोंकार ऋक् साम यजुरेव च
मी या जगाचा पिता आहे, माता आहे, पालन करणारा आहे, आजोबा आहे; मीच जाणण्यासारखा आहे, मीच पावन आहे, मीच ओंकार आहे, आणि मीच ऋग्वेद, सामवेद आणि यजुर्वेद आहे.
गतिर्भर्ता प्रभुः साक्षी निवासः शरणं सुहृत्। प्रभवः प्रलयः स्थानं निधानं बीजमव्ययम्
मीच सर्वांचा ध्येय आहे, आधार आहे, स्वामी आहे, साक्षी आहे, निवासस्थान आहे, शरण आहे, मित्र आहे; मीच उत्पत्ती आहे, संहार आहे, स्थिरता आहे, धनसंपत्ती आहे आणि मीच अविनाशी बीज आहे.
तपाम्यहमहं वर्षं निगृह्णाम्युत्सृजामि च । अमृतं चैव मृत्युश्च सदसच्चाहमर्जुन
मीच ऊष्णता देतो, मीच पाऊस रोखतो आणि सोडतो; मीच अमृत आहे आणि मीच मृत्यू आहे, मीच अस्तित्व आहे आणि मीच अनस्तित्व आहे, हे अर्जुना.
त्रैविद्या मां सोमपाः पूतपापा यज्ञेरिष्ट्वा स्वर्गतिं प्रार्थयन्ते। ते पुण्यमासाद्य सुरेन्द्रलोक- मश्रन्ति दिव्यान्दिवि देवभोगान्
जे त्रैविद्य आहेत, जे सोमपान करून पवित्र झाले आहेत, ते यज्ञांनी माझी पूजा करून स्वर्गाची इच्छा करतात; ते पुण्य मिळवून इंद्रलोकात जातात आणि स्वर्गातील दिव्य सुखांचा आस्वाद घेतात.
ते तं भुक्त्वा स्वर्गलोकं विशालं क्षीणो पुण्ये पर्त्यलोकं विशन्ति। एवं त्रयीधर्ममनुप्रपन्ना गतागतं कामकामा लभन्ते
स्वर्गातील मोठ्या सुखांचा उपभोग घेतल्यावर, जेव्हा त्यांचे पुण्य संपते, तेव्हा ते पुन्हा मर्त्य लोकात येतात; अशा प्रकारे, त्रैविध्य धर्म पाळणारे, इच्छांच्या मागे धावणारे, ये-जा करीत राहतात.
अनन्याश्चिन्तयन्तो मां ये जनाः पर्युपासते। तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम्
पण जे लोक एकनिष्ठ भावनेने माझा विचार करतात आणि माझी उपासना करतात, त्यांना मी नेहमीच आवश्यक ते देतो आणि त्यांचे रक्षण करतो.
येऽप्यन्यदेवताभक्ता यजन्ते श्रद्धयान्विताः। तेऽपि मामेव कौन्तेय यजन्त्यविधिपूर्वकम्
हे कुंतीपुत्रा, जे इतर देवतांची श्रद्धेने पूजा करतात, ते देखील प्रत्यक्षात माझीच पूजा करतात, जरी ती योग्य रीतीने नसली तरी.