सर्वद्वाराणि संयम्य मनो हृदि निरुध्य च। मूर्ध्न्याधायात्मनः प्राणमास्थितो योगधारणां
सर्व इंद्रिये आवरून, मन हृदयात स्थिर करून, प्राण मस्तकाच्या टोकावर ठेवून, योगधारणेत स्थित होणे—
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म व्याहरन्मामनुस्मरन् । यः प्रयाति त्यजन्दें स याति परमां गतिम्
जो 'ॐ' हे एकाक्षर ब्रह्म उच्चारून, माझे स्मरण करत देह सोडतो, तो मनुष्य सर्वोच्च स्थानाला पोहोचतो.
अनन्यचेताः सततं यो मां स्मरति नित्यशः । तस्याहं सुलभः पार्थ नित्ययुक्तस्य योगिनः
ज्याचे मन दुसरीकडे जात नाही, जो नेहमी माझे स्मरण करतो, त्या नेहमी एकरूप योग्यासाठी मी सहज मिळतो, हे पार्था.
मामुपेत्य पुनर्जन्म दुःखालयमशाश्वतम् । नाप्नुवन्ति महात्मानः संसिद्धिं परमां गताः
माझ्या प्राप्तीनंतर, जे महात्मे सर्वोच्च सिद्धीला पोहोचतात, त्यांना पुन्हा हे दुःखमय आणि क्षणभंगुर जन्म मिळत नाही.
आब्रह्मभुवनाल्लोकाः पुनरावर्तिनोऽर्जुन । मामुपेत्य तु कौन्तेय पुनर्जन्म न विद्यते
ब्रह्मलोकापर्यंत सर्व लोक पुन्हा पुन्हा जन्म घेतात, पण कुंतीपुत्रा, माझी प्राप्ती झाल्यावर पुन्हा जन्म होत नाही.
सहस्रयुगपर्यन्तमहर्यद्ब्रह्मणो विदुः । रात्रिं युगसहस्रां तां तेऽहोरात्रविदो जनाः
ब्रह्मदेवाचा दिवस हजार युगांचा असतो, आणि त्याची रात्रही हजार युगांचीच असते—हे दिवस-रात्रीचे ज्ञान असलेले लोक जाणतात.
अव्यक्ताद्व्यक्तयः सर्वाः प्रभवन्त्यहरागमे । रात्र्यामे प्रलीयन्ते तत्रैवाव्यक्तसंज्ञके
अव्यक्तातून सर्व सृष्टी प्रकट होते, दिवसाच्या आगमनाने; आणि रात्रीच्या वेळी त्या सर्व अव्यक्तातच विलीन होतात.
भूतग्रामः स एवायं भूत्वा भूत्वा प्रलीयते । रात्र्यगमेऽवशः पार्थत प्रभवत्यहरागमे
ही सृष्टी पुन्हा पुन्हा निर्माण होते आणि पुन्हा पुन्हा नष्ट होते; पार्था, दिवस येताच ती आपोआप प्रकट होते.
परस्तस्मात्तु भावोऽन्यो व्यक्तोऽव्यक्तात्सनातनः । यः स सर्वेषु भूतेषुक नश्यत्सु न विनश्यति
त्या अव्यक्तापलीकडे अजून एक सनातन, प्रकट अवस्थाही आहे; सर्व सृष्टी नष्ट झाली तरी ती नाश पावत नाही.
अव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तस्तमाहुः परमां गतिम् । यं प्राप्य न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम
त्या अव्यक्ताला अक्षर असे म्हणतात, तेच परम स्थान आहे. ते मिळवल्यावर पुन्हा परत येत नाहीत; तेच माझे सर्वोच्च धाम आहे.
पुरुषः स परः पार्थ भक्त्या लभ्यस्त्वनन्यया । यस्यान्तस्थानि भूतानि येन सर्वमिदं ततम्
अर्जुना, तो परम पुरुष एकनिष्ठ भक्तीनेच प्राप्त होतो. ज्याच्यात सर्व जीव आहेत आणि ज्याने हे सर्व व्यापले आहे.
यत्र काले त्वनावृत्तिमावृत्तिं चैव योगिनः । प्रयाता यान्ति तं कालं वक्ष्यामि भरतर्षभ
भरतश्रेष्ठा, योगी कोणत्या वेळी शरीर सोडतात आणि त्या वेळी गेले तर परत येतात किंवा परत येत नाहीत, ते वेळ मी तुला सांगतो.
अग्निर्ज्योतिरहः शुक्लः षण्मासा उत्तरायणम् । तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः
अग्नी, प्रकाश, दिवस, शुक्ल पक्ष, उत्तरायणातील सहा महिने—या काळात शरीर सोडणारे ब्रह्मवेत्ता ब्रह्मातच पोहोचतात.
धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मसा दक्षिणायनम् । तत्र चान्द्रमसं ज्योतिर्योगी प्राप्य निवर्तते
धूर, रात्र, कृष्ण पक्ष, दक्षिणायनातील सहा महिने—या काळात शरीर सोडणारा योगी चंद्रम्य प्रकाश प्राप्त करून पुन्हा जन्म घेतो.
शुक्लकृष्णे गती ह्येते जगतः शाश्वते मते। एकया यात्यनावृत्तिमन्ययाऽऽवर्तते पुनः
शुक्ल आणि कृष्ण, हे दोन मार्ग जगासाठी कायमचे मानले गेले आहेत. एकाने गेले तर परत येत नाही, दुसऱ्याने गेले तर पुन्हा जन्म घ्यावा लागतो.
नैते सृती पार्थ जानन्योगी मुह्यति कश्चन। तस्मात्सर्वेषु कालेषु योगयुक्तो भवार्जुन
अर्जुना, हे मार्ग जाणणारा कोणताही योगी कधीही गोंधळत नाही. म्हणून सर्व काळ योगात स्थित राहा.
वेदेषु यज्ञेषु तपःसु चैव दानेषु यत्पुण्यफलं प्रदिष्टम्। अत्येति तत्सर्वमिदं विदित्वा योगी परं स्थानमुपैति चाद्यम्
हे सर्व समजून योगी वेद, यज्ञ, तप आणि दान यांचे पुण्य फळ ओलांडतो आणि त्या आद्य, सर्वोच्च स्थानाला पोहोचतो.
इदं तु ते गुह्यतमं प्रवक्ष्याम्यनसूयवे । ज्ञानं विज्ञानसहितं यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात्
आता मी तुला, जो द्वेष करत नाहीस, हे अत्यंत गूढ ज्ञान आणि त्याचा प्रत्यक्ष अनुभव सांगतो, ज्यामुळे तू अशुभातून मुक्त होशील.
राजविद्या राजगुह्यं पवित्रमिदमुत्तमम् । प्रत्यक्षावगमं धर्म्यं सुसुखं कर्तुमव्ययम्
हे ज्ञान सर्व विद्यांमध्ये श्रेष्ठ, सर्व रहस्यांमध्ये श्रेष्ठ, अत्यंत पवित्र, प्रत्यक्ष अनुभवता येणारे, धर्मयुक्त, सहज आचरण करता येणारे आणि अक्षय आहे.
अश्रद्दधानां पुरुषा धर्मस्यास्य परंतप । अप्राप्य मां निवर्तन्ते मृत्युसंसारवर्त्मनि
परंतप, या धर्मावर श्रद्धा नसलेले पुरुष मला प्राप्त न होता मृत्यूच्या आणि जन्माच्या मार्गावर परत जातात.
मया ततमिदं सर्वं जगदव्यक्तमूर्तिना । मत्स्थानि सर्वभूतानि न चाहं तेष्ववस्थितःक
माझ्या अव्यक्त रूपाने हे संपूर्ण जग व्यापले आहे. सर्व जीव माझ्यात आहेत, पण मी त्यांच्यात नाही.
न च मत्स्थानि भूतानि पश्य मे योगमैश्वरम् । भूतभृन्न च भूतस्थो ममात्मा भूतभावनः
पण प्रत्यक्ष पाहा, माझ्या दिव्य योगामुळे जीव माझ्यात नाहीत. मी सर्वांचा आधार आहे, पण माझं स्वरूप त्यांच्यात नाही. मी सर्वांचा उत्पत्तीकारण आहे.
यथाऽऽकाशस्थितो नित्यं वायुः सर्वत्रगो महान् । तथा सर्वाणि भूतानि मत्स्थानीत्युपधारय
जसा मोठा वारा नेहमी आकाशात राहतो, तसंच सर्व जीव माझ्यात आहेत, असं समज.
सर्वभूतानि कौन्तेय प्रकृतिं यान्ति मामिकाम् । कल्पक्षये पुनस्तानि कल्पादौ विसृजाम्यहम्
कौंतल्या, कल्पाच्या शेवटी सर्व जीव माझ्या स्वरूपात विलीन होतात आणि कल्पाच्या सुरुवातीला मी त्यांना पुन्हा निर्माण करतो.
प्रकृतिं स्वामवष्टभ्य विसृजामि पुनः पुनः । भूतग्राममिमं कृत्स्नमवशं प्रकृतेर्वशात्
माझ्या स्वतःच्या प्रकृतीला धरून, मी पुन्हा पुन्हा या सर्व जीवसमूहाला निर्माण करतो, जे प्रकृतीच्या अधीन असतात.
न च मां तानि कर्माणि निबध्नन्ति धनंजय । उदासीनवदासीनमसक्तं तेषु कर्मसु
धनंजया, ही कर्मे मला बांधून ठेवत नाहीत, कारण मी त्यांच्याशी अलिप्त आणि उदासीन राहतो.
मयाऽऽध्यक्षेण प्रकृतिः सूयते सचराचरम् । हेतुनाऽनेन कौन्तेय जगद्विपरिवर्तते
माझ्या देखरेखीखाली प्रकृती जड आणि जंगम सर्व निर्माण करते. या कारणामुळे, कौंतल्या, जगाचा फेरफटका चालू राहतो.
अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम् । परं भावमजानन्तो मम भूतमहेश्वरम्
मूढ लोक माझ्या मानवी रूपाकडे पाहून मला तुच्छ मानतात, कारण ते माझं उच्च स्वरूप, सर्व जीवांचा प्रभू, ओळखत नाहीत.
मोघाशा मोघकर्माणो मोघज्ञाना विचेतसः । राक्षसीमासुरीं चैव प्रकृतिं मोहिनीं श्रिताः
ज्यांच्या मनात संभ्रम आहे, ज्यांनी राक्षसी आणि आसुरी स्वभाव स्वीकारला आहे, त्यांची आशा व्यर्थ जाते, त्यांची कृत्ये व्यर्थ ठरतात आणि त्यांचे ज्ञानही निरर्थक ठरते.
महात्मानस्तु मां पार्थ दैवीं प्रकृतिमाश्रिताः । भजन्त्यनन्यमनसो ज्ञात्वा भूतादिमव्ययम्
पण पार्था, जे महात्मा आहेत, जे दैवी स्वभावाला धरून आहेत, ते मला अखंड मनाने ओळखून, मी सर्व सृष्टीचा अविनाशी आदिकारण आहे हे जाणून, माझी भक्ती करतात.