स तया श्रद्धया युक्तस्तस्याराधनमीहते । लभते च ततः कामान्मयैव विहितान्हितान्
त्या श्रद्धेने युक्त होऊन तो त्या रूपाची भक्ती करतो आणि त्याला हवी असलेली फळे मीच त्याला देतो.
अन्तवत्तु फलं तेषां तद्भवत्यल्पमेधसाम् । देवान्देवयजो यान्ति मद्भक्ता यान्ति मामपि
पण ज्यांची बुद्धी कमी आहे, त्यांना मिळणारे फळ क्षणिक असते. देवांची उपासना करणारे देवांकडे जातात, पण माझे भक्त माझ्याकडे येतात.
अव्यक्तं व्यक्तिमापन्नं मन्यन्ते मामबुद्धयः। परं भावमजानन्तो ममाव्ययमनुत्तमम्
जे माझ्या खऱ्या स्वरूपाला ओळखत नाहीत, ते मला अव्यक्त असताना व्यक्त झालो आहे असे समजतात. ते माझ्या उच्च, अविनाशी आणि श्रेष्ठ स्वरूपाला जाणत नाहीत.
नाहं प्रकाशः सर्वस्य योगमायासमावृतः । मूढोऽयं नाभिजानाति लोको मामजमव्ययम्
माझ्या योगमायेने झाकले गेल्यामुळे मी सर्वांना दिसत नाही. म्हणून हा भोळा जग मला अजन्मा आणि अविनाशी म्हणून ओळखत नाही.
वेदाहं समतीतानि वर्तमानानि चार्जुन। भविष्याणि च भूतानि मां तु वेद न कश्चन
अर्जुना, मी भूतकाळ, वर्तमान आणि भविष्यकाळातील सर्व जीवांना जाणतो, पण मला मात्र कोणीही पूर्णपणे ओळखू शकत नाही.
इच्छाद्वेषसमुत्थेन द्वन्द्वमोहेन भारत । सर्वभूतानि संमोहं सर्गे यान्ति परंतप
इच्छा आणि द्वेष यांच्यापासून निर्माण झालेल्या द्वैताच्या मोहामुळे, हे भरता, सर्व जीव जन्माच्या वेळी गोंधळात पडतात.
योषां त्वन्तगतं पापं जनानां पुण्यकर्मणाम् । ते द्वन्द्वमोहनिर्मुक्त भजन्ते मां दृढव्रताः
पण ज्यांचे पाप संपले आहे, जे पुण्यकर्म करणारे आहेत, आणि जे द्वैताच्या मोहातून मुक्त झाले आहेत, असे दृढनिश्चयी लोक माझी भक्ती करतात.
जरामरणमोक्षाय मामाश्रित्य यतन्ति ये । ते ब्रह्म तद्विदुः कृत्स्नमध्यात्मं कर्म चाखिलम्
जे लोक म्हातारपण आणि मृत्यूपासून मुक्त होण्यासाठी माझ्या आश्रयाला येतात, ते ब्रह्म, आत्मा आणि सर्व कर्म यांचे संपूर्ण ज्ञान मिळवतात.
साधिभूताधिदैवं मां साधियज्ञं च ये विदुः । प्रयाणकालेऽपि च मां ते विदुर्युक्तचेतसः
जे लोक अधिभूत, अधिदैवत आणि अधियज्ञ यांसह मला ओळखतात, आणि ज्यांचे मन स्थिर आहे, ते मृत्यूसमयीही मला ओळखतात.
किं तद्ब्रह्म किमध्यात्मं किं कर्म पुरुषोत्तम्। अधिभूतं च किं प्रोक्तमधिदैवं किमुच्यते
हे पुरुषोत्तमा, ते ब्रह्म काय आहे? आत्मा काय आहे? कर्म म्हणजे काय? अधिभूत काय म्हणतात आणि अधिदैवत कशाला म्हणतात?
अधियज्ञः कथं कोऽत्र देहेऽस्मिन्मधुसीदन। प्रयाणकाले च कथं ज्ञेयोऽसि नियतात्मभिः
हे मधुसूदना, या देहात अधियज्ञ कोण आणि कसा आहे? आणि संयमित मन असलेल्यांना मृत्यूसमयी तू कसा ओळखावा याचे ज्ञान कसे मिळते?
अक्षरं ब्रह्म परमं स्वभावोऽध्यात्ममुच्यते। भूतभावोद्भवकरो विसर्गः कर्मसंज्ञितः
अक्षर म्हणजे परम ब्रह्म, स्वतःचा स्वभाव म्हणजे आत्मा, आणि सर्व जीवांची उत्पत्ती करणारी सृजनशक्ती म्हणजे कर्म असे सांगितले आहे.
अधिभूतं क्षरो भावः पुरुषश्चाधिदैवतम् । अधियज्ञोऽहमेवात्र देहे देहभृतां वर
अधिभूत म्हणजे नाश पावणाऱ्या सर्व गोष्टी, अधिदैवत म्हणजे पुरुष, आणि देहधारकांमध्ये मीच इथे अधियज्ञ आहे, हे देहधारकांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या.
अन्तकाले च मामेव स्मरन्मुक्त्वा कलेवरम् । यः प्रयाति स मद्भावं याति नास्त्यत्र संशयः
जो कोणी शेवटच्या क्षणी फक्त माझा स्मरण करून देह सोडतो, तो माझ्या स्वरूपाला पोहोचतो—यात काहीही शंका नाही.
यं यं वापि स्मरन्भावं त्यजत्यन्ते कलेवरम् । तं तमेवैति कौन्तेय सदा तद्भावभावितः
कुंतीपुत्रा, जो ज्या अवस्थेचा विचार करत देह सोडतो, तो नेहमी त्या अवस्थेनेच घडलेला असतो आणि त्याच अवस्थेला पोहोचतो.
तस्मात्सर्वेषु कालेषु मामनुस्मर युध्य च। मय्यर्पितमनोबुद्धिर्मामेवैष्यस्यसंशयः
म्हणून सर्व काळात माझे स्मरण कर आणि युद्ध कर; मन आणि बुद्धी माझ्यात अर्पण करून, तू नक्कीच माझ्याकडे येशील, यात संशय नाही.
अभ्यासयोगयुक्तेन चेतसाऽनान्यगामिना । परमं पुरुषं दिव्यं याति पार्थानुचिन्तयन्
अभ्यासाने आणि योगाने जोडलेल्या, कुठेही न भटकणाऱ्या मनाने, जो दिव्य परम पुरुषाचा विचार करतो, तो पार्था, त्याच्याकडे पोहोचतो.
कविं पुराणमनुशासितार- मणोरणीयांसमनुस्मरेद्यः । सर्वस्य धातारमचिन्त्यरूप- मादित्यवर्णं तमसः परस्तात्
जो कोणी त्या प्राचीन, सर्वज्ञ, नियंत्रक, सर्वात सूक्ष्म, सर्वांचा आधार, कल्पनाही न करता येणाऱ्या रूपाचा, सूर्याप्रमाणे तेजस्वी आणि अंधकारापलीकडील त्या पुरुषाचा स्मरण करतो—
प्रयाणकाले मनसाऽचलेन भक्त्या युक्तो योगबलेन चैव। भ्रुवोर्मध्ये प्राणमावेश्य सम्य- क्स तं परं पुरुषमुपैति दिव्यम्
मृत्यूच्या वेळी, स्थिर मनाने, भक्तीने आणि योगशक्तीने, भुवयांच्या मध्ये प्राण ठेवून, तो मनुष्य त्या दिव्य परम पुरुषाला प्राप्त होतो.
यदक्षरं वेदविदो वदन्ति विशन्ति यद्यतयो वीतरागाः । यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति तत्ते पदं संग्रहेण प्रवक्ष्ये
जे अक्षर वेदज्ञ लोक सांगतात, ज्यात आसक्तिरहित साधू प्रवेश करतात, आणि ज्याला मिळवण्यासाठी ब्रह्मचर्याचे पालन करतात, ते पद मी तुला थोडक्यात सांगतो.
सर्वद्वाराणि संयम्य मनो हृदि निरुध्य च। मूर्ध्न्याधायात्मनः प्राणमास्थितो योगधारणां
सर्व इंद्रिये आवरून, मन हृदयात स्थिर करून, प्राण मस्तकाच्या टोकावर ठेवून, योगधारणेत स्थित होणे—
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म व्याहरन्मामनुस्मरन् । यः प्रयाति त्यजन्दें स याति परमां गतिम्
जो 'ॐ' हे एकाक्षर ब्रह्म उच्चारून, माझे स्मरण करत देह सोडतो, तो मनुष्य सर्वोच्च स्थानाला पोहोचतो.
अनन्यचेताः सततं यो मां स्मरति नित्यशः । तस्याहं सुलभः पार्थ नित्ययुक्तस्य योगिनः
ज्याचे मन दुसरीकडे जात नाही, जो नेहमी माझे स्मरण करतो, त्या नेहमी एकरूप योग्यासाठी मी सहज मिळतो, हे पार्था.
मामुपेत्य पुनर्जन्म दुःखालयमशाश्वतम् । नाप्नुवन्ति महात्मानः संसिद्धिं परमां गताः
माझ्या प्राप्तीनंतर, जे महात्मे सर्वोच्च सिद्धीला पोहोचतात, त्यांना पुन्हा हे दुःखमय आणि क्षणभंगुर जन्म मिळत नाही.
आब्रह्मभुवनाल्लोकाः पुनरावर्तिनोऽर्जुन । मामुपेत्य तु कौन्तेय पुनर्जन्म न विद्यते
ब्रह्मलोकापर्यंत सर्व लोक पुन्हा पुन्हा जन्म घेतात, पण कुंतीपुत्रा, माझी प्राप्ती झाल्यावर पुन्हा जन्म होत नाही.
सहस्रयुगपर्यन्तमहर्यद्ब्रह्मणो विदुः । रात्रिं युगसहस्रां तां तेऽहोरात्रविदो जनाः
ब्रह्मदेवाचा दिवस हजार युगांचा असतो, आणि त्याची रात्रही हजार युगांचीच असते—हे दिवस-रात्रीचे ज्ञान असलेले लोक जाणतात.
अव्यक्ताद्व्यक्तयः सर्वाः प्रभवन्त्यहरागमे । रात्र्यामे प्रलीयन्ते तत्रैवाव्यक्तसंज्ञके
अव्यक्तातून सर्व सृष्टी प्रकट होते, दिवसाच्या आगमनाने; आणि रात्रीच्या वेळी त्या सर्व अव्यक्तातच विलीन होतात.
भूतग्रामः स एवायं भूत्वा भूत्वा प्रलीयते । रात्र्यगमेऽवशः पार्थत प्रभवत्यहरागमे
ही सृष्टी पुन्हा पुन्हा निर्माण होते आणि पुन्हा पुन्हा नष्ट होते; पार्था, दिवस येताच ती आपोआप प्रकट होते.
परस्तस्मात्तु भावोऽन्यो व्यक्तोऽव्यक्तात्सनातनः । यः स सर्वेषु भूतेषुक नश्यत्सु न विनश्यति
त्या अव्यक्तापलीकडे अजून एक सनातन, प्रकट अवस्थाही आहे; सर्व सृष्टी नष्ट झाली तरी ती नाश पावत नाही.
अव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तस्तमाहुः परमां गतिम् । यं प्राप्य न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम
त्या अव्यक्ताला अक्षर असे म्हणतात, तेच परम स्थान आहे. ते मिळवल्यावर पुन्हा परत येत नाहीत; तेच माझे सर्वोच्च धाम आहे.