एतन्मे संशयं कृष्ण छेत्तुमर्हस्यशेषतः । त्वदन्यः संशयस्यास्य छेत्ता न ह्युपपद्यते
कृष्णा, माझ्या या शंकेचं पूर्णपणे निरसन तूच करावंस, कारण तुझ्याशिवाय ही शंका दूर करू शकेल असा दुसरा कोणी नाही.
पार्थ नैवेह नामुत्र विनाशस्तस्य विद्यते। न हि कल्याणकृत्कश्चिद्दुर्गतिं तात गच्छति
पार्था, त्याला ना इथे ना पुढच्या जन्मात विनाश होतो. कारण जो सत्कर्म करणारा आहे, त्याला कधीही वाईट अवस्था येत नाही.
प्राप्य पुण्यकृतां लोकानुषित्वा शाश्वतीः समाः । शुचीनां श्रीमतां गेहे योगभ्रष्टोऽभिजायते
पुण्यवान लोकांचे लोक मिळवून, तिथे अनेक वर्षे राहून, योगभ्रष्ट माणूस शुद्ध आणि संपन्न घरात जन्म घेतो.
अथवा योगिनामेव कुले भवति धीमताम् । एतद्धि दुर्लभतरं लोके जन्म यदीदृश्यम्
किंवा तो बुद्धिमान योग्यांच्या घरात जन्म घेतो; असं जन्म या जगात फार दुर्मिळ असतं.
तत्र तं बुद्धिसंयोगं लभते पौर्वदेहिकम् । यतते च ततो भूयः संसिद्धौ कुरुनन्दन
तेथे त्याला मागील जन्मातील बुद्धी पुन्हा मिळते आणि तो पुन्हा सिद्धीसाठी प्रयत्न करतो, कुरुनंदना.
पूर्वाभ्यासेन तेनैव ह्रियते ह्यवशेऽपि सः। जिज्ञासुरपि योगस्य शब्दब्रह्मातिवर्तते
मागील सरावामुळे तो नकळत पुढे नेला जातो; योग जाणून घेण्याची इच्छा असलेलाही वेदांच्या शब्दांपलीकडे जातो.
प्रयत्नाद्यतमानस्तु योगी संशुद्धकिल्विषः । अनेकन्मसंसिद्धस्ततो याति परां गतिम्
परीश्रमपूर्वक प्रयत्न करणारा, पापांपासून शुद्ध झालेला आणि अनेक जन्मांत साधना केलेला योगी, शेवटी सर्वोच्च मार्गाला पोहोचतो.
तपस्विभ्योऽधिको योगी ज्ञानिभ्योपि मतोऽधिकः । कर्मिभ्यश्चाधिको योगी तस्माद्योगी भावार्जुन
योगी हा तपस्व्यांपेक्षा श्रेष्ठ मानला जातो, ज्ञानींपेक्षाही श्रेष्ठ असतो आणि कर्म करणाऱ्यांपेक्षा देखील श्रेष्ठ असतो. म्हणून, अर्जुना, तू योगी हो.
योगिनामपि सर्वेषां मद्गतेनान्तरात्मना। श्रद्धावान्भजते यो मां स मे युक्ततमो मतः
सर्व योगींमध्ये, जो श्रद्धेने आणि अंतःकरणाने माझ्यात एकरूप होऊन मला भजतो, तोच मला सर्वात जास्त एकरूप वाटतो.
मय्यासक्तमनाः पार्थ योगं युञ्जन्मदाश्रयः। असंशयं समग्रं मां यथा ज्ञास्यसि तच्छृणु
पार्था, मन माझ्यात लावून, माझा आधार घेऊन योग साधताना, तू मला पूर्णपणे आणि शंका न ठेवता कसा ओळखशील, ते ऐक.
ज्ञानं तेऽहं सविज्ञानमिदं वक्ष्याम्यशेषतः । यज्ज्ञात्वा नेह भूयोऽन्यज्ज्ञातव्यमवशिष्यते
हे ज्ञान आणि त्यासोबतची अनुभूती मी तुला पूर्णपणे सांगतो; हे समजल्यावर या जगात तुला दुसरे काहीच जाणून घ्यायचे उरणार नाही.
मनुष्याणां सहस्रेषु कश्चिद्यतति सिद्धये। यततामपि सिद्धानां कश्चिन्मां वेत्ति तत्त्वतः
हजारो माणसांत एखादा सिद्धी मिळवण्यासाठी प्रयत्न करतो; आणि प्रयत्न करणाऱ्यांतही, सिद्ध झालेल्यांत एखादाच मला खरी ओळखतो.
भूमिरापोऽनलो वायुः स्वं मनो बुद्धिरेव च । अहंकार इती यं मे भिन्ना प्रकृतिरष्टधा
माती, पाणी, अग्नी, वारा, आकाश, मन, बुद्धी आणि अहंकार—ही आठ माझी विभागलेली प्रकृती आहे.
अपरेयमितस्त्वन्यां प्रकृतिं विद्धि मे पराम् । जीवभूतां महाबाहो ययेदं धार्यते जगत्
पण, महाबाहो, यापेक्षा वेगळी आणि श्रेष्ठ अशी माझी दुसरी प्रकृती ओळख, जी सर्व जीवांना जीवन देते आणि ज्यामुळे हे जग टिकून आहे.
एतद्योनीनि भूतानि सर्वाणीत्युपधारय । अहं कृत्स्नस्य जगतः प्रभवः प्रलयस्तथा
सर्व जीव या दोन्ही प्रकृतींपासून निर्माण होतात, हे समज. मीच या संपूर्ण जगाचा उद्गम आणि संहार आहे.
मत्तः परतरं नान्यत्किंचिदस्ति धनंजय । मयि सर्वमिदं प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव
धनंजया, माझ्यापेक्षा श्रेष्ठ काहीच नाही; हे सर्व माझ्यात गुंफलेले आहे, जसे मण्यांची माळ दोऱ्यावर असते.
रसोऽहमंप्सु कौन्तेय प्रभाऽस्मि शशिसूर्ययोः ।। प्रणवः सर्ववेदेषु शब्दः खे पौरुषं नृषु
कौन्तेय, मी पाण्यातील चव आहे, चंद्र आणि सूर्याचा प्रकाश आहे, सर्व वेदांमध्ये ॐकार आहे, आकाशातील नाद आहे आणि पुरुषांमध्ये पुरुषार्थ आहे.
पुण्यो गन्धः पृथिव्यां च तेजश्चास्मि विभावसौ । जीवनं सर्वभूतेषु तपश्चास्मि तपस्विषु
मी पृथ्वीतील पवित्र सुगंध आहे, अग्नितील तेज आहे, सर्व जीवांमध्ये जीवन आहे आणि तपस्व्यांमध्ये तप आहे.
बीजं मां सर्वभूतानां विद्धि पार्थ सनातनम् । बुद्धिर्बुद्धिमतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम्
पार्था, सर्व जीवांचे सनातन बीज मीच आहे, बुद्धिमानांमध्ये बुद्धी मी आहे आणि तेजस्वींमध्ये तेज मी आहे.
बलं बलवतां चाहं कामरागविवर्जितम् । धर्माविरुद्धो भूतेषु कामोऽस्मि भरतर्षभ
भरतश्रेष्ठा, इच्छा आणि आसक्तीपासून मुक्त असलेली बळवानांची ताकद मी आहे; आणि धर्माला विरोध न करणारी इच्छा मी सर्व जीवांमध्ये आहे.
ये चैव सात्विका भावा राजसास्तामसाश्च ये। मत्त एवेति तान्विद्धि न त्वहं तेषु ते मयि
जे सत्त्वगुणी, रजोगुणी किंवा तमोगुणी भाव आहेत, ते सर्व माझ्यापासूनच उत्पन्न होतात, हे जाण. पण मी त्यांच्यात नाही, ते मात्र माझ्यात आहेत.
त्रिभिर्गुणमयैर्भावैरेभिः सर्वमिदं जगत् । मोहितं नाभिजानाति मामेभ्यः परमव्ययम्
या तिन्ही गुणांनी हे संपूर्ण जग मोहात पडले आहे; त्यामुळे ते मला—जो या गुणांपेक्षा श्रेष्ठ आणि अविनाशी आहे—ओळखू शकत नाही.
दैवी ह्येषा गुणमयी मम माया दुरत्यया । मामेव ये प्रपद्यन्ते मायामेतां तरन्ति ते
माझी ही गुणांनी बनलेली दैवी माया अत्यंत कठीण आहे; पण जे माझ्या आश्रयाला येतात, ते या मायेला सहज ओलांडतात.
न मां तुष्कृतिनो मूढाः प्रपद्यन्ते नराधमाः । माययाऽपहृतज्ञाना आसुरं भावमाश्रिताः
दुष्कृत्य करणारे, मूढ, नीच माणसं, ज्यांचे ज्ञान मायेमुळे हिरावले गेले आहे आणि जे आसुरी वृत्तीला धरतात, ते मला शरण येत नाहीत.
चुत्रर्विधा भजन्ते मां जनाः सुकृतिनोऽर्जुन। आर्तो जिज्ञासुरर्थार्थी ज्ञानी च भरतर्षभ
अर्जुना, चार प्रकारचे पुण्यवान लोक माझी भक्ती करतात — संकटात असलेले, ज्ञान मिळवू इच्छिणारे, संपत्तीची इच्छा करणारे आणि ज्ञानी, हे भरतश्रेष्ठा.
तेषां ज्ञानी नित्ययुक्त एकभक्तिर्विशिष्यते । प्रियो हि ज्ञानिनोऽत्यर्थमहं स च मम प्रियः
या सर्वांमध्ये, जो ज्ञानी नेहमी एकनिष्ठ राहतो, तो सर्वांत श्रेष्ठ आहे. कारण ज्ञानी मला फार प्रिय असतो आणि मीही त्याला अत्यंत प्रिय असतो.
उदाराः सर्व एवैते ज्ञानी त्वात्मैव मे मतम् । आस्थितःक स हि युक्तात्मा मामेवानुत्तमां गतिं
हे सर्व जरी उदार आहेत, तरी माझ्या दृष्टीने ज्ञानी माझ्यासारखाच आहे. कारण त्याचे मन माझ्यात पूर्णपणे स्थिर आहे आणि तो मला सर्वोच्च ध्येय मानतो.
बहूनां जन्मनामन्ते ज्ञानवान्मां प्रपद्यते । वासुदेवः सर्वमिति स महात्मा सुदुर्लभः
अनेक जन्मांनंतर ज्ञानी मला शरण येतो, आणि 'वासुदेवच सर्व काही आहे' असे जाणतो. असा महान आत्मा फार दुर्मिळ असतो.
कामैस्तैस्तैर्हृतज्ञानाः प्रपद्यन्तेऽन्यदेवताः । तं तं नियममास्थाय प्रकृत्या नियताः स्वया
ज्यांचे ज्ञान विविध इच्छांनी हरपले आहे, असे लोक वेगवेगळ्या नियमांनी, आपापल्या स्वभावानुसार, इतर देवतांची उपासना करतात.
यो यो यां यां तनुं भक्तः श्रद्धयार्चितुमिच्छति । तस्य तस्याचलां श्रद्धां तामेव विदधाम्यहम्
कोणताही भक्त ज्या रूपात श्रद्धेने माझी पूजा करायची इच्छा करतो, त्या त्या श्रद्धेला मीच दृढ करतो.